T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/1756
Karar No:2025/502
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... İl Özel İdaresi
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Erzincan ili, Üzümlü ilçesi mevcut içme suyu isale hattından ayrı, farklı bir güzergahta yeni inşa edilen ikinci isale hattından içme suyu hat kapasitesini aşan su kullanımının engellenmesi istemiyle Erzincan İl Özel İdaresine yapılan başvurunun cevap verilmemek suretiyle (zımnen) reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile tarafların iddialarının birlikte değerlendirilmesinden, davacı şirket ile müdahil belediyenin iştiraki olan şirketin hangi isale hattı üzerinden faydalanmak suretiyle enerji üretiminde bulunduğu hususunda ihtilaf bulunduğu, söz konusu bölgede kaç tane isale hattı bulunduğu, bunlardan hangi kurumların faydalandığı hususunun ortaya koyulamadığı, Üzümlü Elektrik Üretim A.Ş. ile su kullanım izni sözleşmesi imzalanmasına ilişkin işlemin mevcut hat kapasitesinin aşılmaması şartına bağlandığı hususu da dikkate alınarak şayet davacı şirkete elektrik enerjisi üretmek üzere izin verilen isale hattı ile müdahil belediyenin iştiraki olan şirkete elektrik enerjisi üretmek üzere su kullanım izni verilen isale hattı aynı ise su kullanım hakkı verilmesi hususunda yetkili bulunan davalı idare tarafından bu noktada denetimde bulunularak davacı tarafından yapılan başvurunun değerlendirilmesi gerekirken başvurunun cevap verilmemek suretiyle zımnen reddedildiği görüldüğünden dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacı şirket tarafından, Erzincan ili, Üzümlü ilçesi mevcut içme suyu isale hattından ayrı, farklı bir güzergahta yeni inşa edilen ikinci isale hattından içme suyu hat kapasitesini aşan su kullanımının engellenmesi istemiyle Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü 8. Bölge Müdürlüğüne yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle DSİ Genel Müdürlüğüne karşı ... İdare Mahkemesinin ... sayılı esasına kayden açılan davada, Mahkemece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda; "Üzümlü Belediyesinin Aksu ve Aksu-2 kaptajlarından su almaktadır. İki ayrı yerden su aldığı hatlar birleşerek yükleme odasına gelmekte ve su mansaba santrala ve depoya iletilmektedir. Aksu 2 su toplama havzasından tamamen belediye su alınmakla birlikte Aksu kaptajından hem belediye hem davacı su temin etmektedir. Dolayısı ile davacının havzasından belediye su almaktadır ve isale hattının bir kısmı havza içindedir. Keşif sırasında 2600 kotlarında bulunan Aksu kaptajından mansap santral kısmına kadar inceleme yapılmıştır. Aksu kaptajının su girişinin olduğu vana odasına girilmiş olup eski ve yeni hatlara ait vanalar olduğu görülmüş ve an itibarı ile kapalı olan eski hat vanası açılarak hat kontrolü yapılmıştır. Eski hatta su gittiği görülmüştür. Aksu ve Aksu 2 kaptajlarından (Şikar mevki) eski ve yeni hatlar gelmekte ve yükleme odasında yeni hatta hat kapasitesi üzerinde su geldiğinde savaklanan su fazlası eski hatta verilmektedir. Ancak keşif günü itibarı ile yeni hattan savağı aşacak kadar su gelmediğinden bu noktadan an itibarı ile eski hatta su geçişi olmamıştır. Yükleme odasından itibaren de eski ve yeni hat mansaba kadar devam etmekte yeni hat doğrudan enerji üretim amacı ile santral binasına girmekte eski hat ise mevcut depoya bağlanmaktadır. (...) Aksu ve Aksu 2 kaptajlarından başka su alım yeri görülmemiştir. Aksu kaptajının olduğu yerde aynı kotlardan iki yerden su alınmaktadır. Bu gözeler Aksu ve Aksu 1 olarak adlandırılmaktadır. İsale hattı boru çaplarının dosya kapsamı yazışmalardan ve proje raporundan 300 mm olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca yeni hatta borunun 315 mm olarak tanımlandığı ve 300 mm çapında olduğu saptanmıştır. Suların toplandığı alana ve isale hatlarına giren suyu ölçen bir cihazın ve her iki alana da fazla su girişini engelleyen teknik bir mekanizmanın olup olmadığı ile ilgili olarak vana odasına girilmiş olup herhangi bir ölçüm cihazı bulunmadığı görülmüştür. (...) vana odasında eski ve yeni hatlara ait vanalar bulunmaktadır. (...) dosya kapsamı yazışmalardan (DSİ 8. Bölge Müdürlüğü tarafından davacıya yazılan 27/05/2021 tarihli yazıda Üzümlü Elektrik Üretim A.Ş. tarafından hazırlanan Üzümlü İçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporunda projenin su kaynağını oluşturan pınardan hali hazırda belediyeye sağlanan içme suyu miktarının 135 I/s esas alındığı ve içme suyu ihtiyacı için 300 mm çapında isale hattı ile depoya iletildiği, önerilen tesislerin mevcut tesisler ile aynı güzergahta olup kesit kapasitelerinin değiştirilmeyeceği belirtilmiştir.) ve proje müellifinden elde edilen proje bilgilerinden eski ve yeni hatlarda boru çaplarının 300 mm olduğunun anlaşılmıştır. Bu çapta hattan geçecek azami hız 1.72 m/s, debi ise 0121 m³/s olarak hesaplanmıştır. Dolayısı ile isale hattından geçecek maksimum debi 129 ila 121 l/s civarlarında hesaplanmıştır. İsale hatları çıkışlarının içme suyu sistemine mi yoksa başka bir hatta mı bağlandığına ilişkin, isale hattı santralde enerji üretimi sonrası içme suyu deposuna bağlanmaktadır. Yeni bir depo inşa edilmekte olduğu ve henüz işletmede olmadığı görülmüştür. Eski ve yeni isale hatlarının birleştiği ve ayrıldığı noktaların bulunup bulunmadığı ile ilgili olarak, Aksu ve Aksu 2 kaptajlarından gelen eski ve yeni hatlar yükleme odasında savakta birleşmekte ve fazla gelen su savaktan eski hatta aktarılmaktadır. Yükleme odası sonrası eski ve yeni hat paralel devam etmektedir. Nüfus başta olmak üzere içme ve kullanma suyu ihtiyacının belirlenmesinde bilimsel verilerle ilçe içme kullanma suyu ihtiyacının yıllara göre ne kadar olduğu hususunda yapılan araştırmada ise, İller Bankası tarafından hazırlanan Üzümlü İçmesuyu Kesin Proje Raporunda (...) 2053 yılı su ihtiyacı 180 It/kişi/gün olarak hesaplanmıştır. Bu durumda gereken maksimum su ihtiyacı; Qiht:17.831 x 180 X 1.5 /86400 = 55,73 lt/s olarak hesap edilmektedir. Bu miktara raporda hesap edilen kurum ve kuruluşların ihtiyaçları, özel ihtiyaç tesisleri ve hayvansal ihtiyaçlar eklendiğinde 2053 yılı su ihtiyacı 55,73 +6+6+1= 68,73, 69 It/s olmaktadır. Heyetimizce ilçedeki hayvancılık ve hayvansal su ihtiyacı bilinmediğinden rapordaki değer aynen alınmıştır. DSİ tarafından belediyeye yazılan 02/08/2022 tarihli yazıda, “İlçenin olağan nüfus artışı dışında göç aldığı ve hesaplanan içme ve kullanma suyu ihtiyaçlarına göre 30 yıllık su ihtiyacının toplam 112,86 It/s (...) olduğu belirtilerek Aksu kaynağından 60 lt/s, Aksu 1 kaynağından 40 It/s ve Aksu 2 kaynağından 12,86 lt/s olmak üzere toplamda 112,86 lt/s (zamanının yaklaşık %95 inde) suyun belediyeye tahsis edilmesinde sakınca bulunmadığı belirtilmiştir. Görüleceği üzere su tahsisi uygunluğu konulu yazıda hesaplanan su ihtiyacında alınan hayvansal ihtiyaçlar ile raporda alınan ihtiyaçlar arasında büyük farklılıklar vardır. Davacı şirkete su kullanım anlaşması ile taahhüt edilen su kapasitesinin -aynı kaynaktan belediyenin de su alması ve elektrik üretmesi ile hangi oranda etkilendiği hususunda ise, belediyenin içme suyu temini su kullanım hakkı anlaşması ile teminat altına alındığından eski hattın çalışmadığı durumda ve yeni hattın da eski hat ile aynı kapasitede olduğu gereğince isale hattı mansabında belediyenin içme suyundan elektrik üretmesi ile davacının üretiminin etkilenmeyeceği sonucuna varılmaktadır. Ancak iki hattın da birlikte çalıştığı durumda davacının enerji üretiminin olumsuz etkileneceği açıktır. Üzümlü HES regülatör ve membaı ve tesis havzasından ve özellikle Aksu Deresinden Üzümlü Elektrik Üretim A.Ş.'nin davacının elektrik üretimini olumsuz etkileyecek su kullanımının bulunup bulunmadığına ilişkin, eski hat ile yeni hat birlikte kullanıldığı durumda davacının elektrik üretimi azalacaktır; ancak birlikte kullanıldıklarına dair bilgi/belge bulunmamaktadır. Davacı kullanımına tahsis edilen Üzümlü HES regülatör ve membaı ve tesis havzasından ve özellikle Aksu Deresi üzerinde su kullanım hakkı sözleşmesi kapsamı dışında yeni bir HES kurulup kurulmadığı hususunda, belediye santrali eski isale hattı mansabında inşa edilmiştir. Belediye santralinden başka bir santral görülmemiştir. Keşif günü santral yerinde yerinde yapılan gözlemde 580 kW civarında (anlık değişen) üretim olduğu görülmüş ve buna göre keşif anında santralde anlık olarak 70 lt/s debi ile üretim yapıldığı saptanmıştır. Sonuç olarak dosya bilgi/belgelerine ve yerinde yapılan keşif icrası sırasındaki tespitlere göre eski belediye isale hattı aynı güzergahta paralel olarak ve aynı kapasite ile (300 mm boru) yenilenmiş olup hidrolojik imkanlar dahilinde havzada yeterli su olduğunda iki hattın birlikte çalışması durumunda davacının ilgili dönemdeki enerji üretiminin olumsuz etkilenme potansiyeli mevcuttur." tespitlerine yer verildiği, bunun üzerine anılan Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla söz konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan karara yönelik istinaf başvurusunun Dairelerinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddedildiği;
Dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile söz konusu bilirkişi raporunun birlikte incelenmesinden, mevcut içme suyu hat kapasitesinin aşılmaması ve isale hattının aynı güzergahta yenilenmesi kaydıyla DSİ tarafından verilen uygunluk görüşüne istinaden davalı idarece müdahil belediye adına su kullanım izin belgesi düzenlendiği, işletmenin su kullanım izin belgesinde yer alan yükümlülükleri yerine getirilmemesi halinde idarenin işletmeye yazılı bildirimde bulunacağı, işletmenin aykırılığı gidermemesi halinde ise davalı idarece su kullanım izin belgesinin iptali yönünde karar alınabileceği açık olup davacı şirketin başvurusu üzerine, mevcut hat kapasitesinin aşılıp aşılmadığı, su kullanım izin belgesindeki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği hususunda davalı idarece denetim yapılması gerekirken başvurunun zımnen reddedildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının yukarıda belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, idarelerinin hasım sıfatı bulunmadığı, zira tüm işlemlerin DSİ ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından yürütüldüğü, idarelerinin yetkisinin başvurunun uygun bulunmasına ilişkin DSİ'nin görüş yazısının ve diğer gerekli görüş yazılarının varlığını tespit etmekle sınırlı olduğu, fizibilite raporu doğrultusunda idarelerince tanzim edilen su kullanım izin belgesi ile lisanssız hidroelektrik santrali yapımı arasındaki uyumsuzları giderilmesi, denetlenmesi veya iznin iptal edilmesinin idarelerinin görev, yetki ve sorumluluğunda olmadığı, aksi yöndeki değerlendirmelerin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, su kullanım izin belgesi davalı idarece tanzim edildiğinden söz konusu belgenin ihlal edilmesi durumunda söz konusu ihlali tespit etmeye ve gerekli önlemleri almaya da davalı idarenin yetkili olduğu, şirketleriyle DSİ arasında imzalanan su kullanım hakkı anlaşması uyarınca Üzümlü HES regülatörü ve tesis havzasındaki su kullanım hakkının şirketlerine tahsis edildiği, davalı yanında müdahile ait içme suyu isale hattının söz konusu havzada yer aldığı ve müdahilin söz konusu havzadan su aldığı, ilçede bir yandan mevcut içme suyu isale hattının kullanılmaya devam edildiği, diğer yandan yeni inşa edilen ikinci isale hattının kullanıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Dairemizin E:2024/1157 sayılı dosyasında alınan 16/09/2024 ve 13/11/2024 tarihli ara kararları cevaplarının geldiği görülerek gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurularının yukarıda özetlenen gerekçeyle reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 31/01/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.