T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/1955
Karar No:2025/1594
TEMYİZ EDEN (DAVACI) :...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kaymakamlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Bakırköy ilçesi ... İlkokulu kantin aylık kira bedelinin (muhammen bedel) Milli Eğitim Bakanlığı Okul Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21. maddesinin 4. fıkrası uyarınca 16.350,00-TL olarak belirlenmesine ilişkin 17/01/2024 tarihli ... İlkokulu Kantin Kirası Muhammen Bedel Tespit Komisyonu kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen kararda; bir işlemin, idari işlem; bir sözleşmenin, idari sözleşme sayılabilmesi için sürekli bir kamu hizmetinin görülmesi amacını taşıması, taraflardan en az birinin idare olması ve idarenin kamu hukukuna özgü, kamu hukukundan doğan, tek taraflı, ayrıcalıklı ve üstün yetkilerle donatılmış olmasının zorunlu olduğu, taraflardan biri idare olmakla birlikte, tarafların özgür iradeleriyle imzalanan ve idari sözleşme niteliği taşımayan bir sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkların özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerlerince çözümleneceği, ... İlkokulu kantinini işletmekte olan davacı tarafından kantinin aylık kira bedelinin 16.350,00-TL olarak tespit edilmesine dair kararın iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı, taraflar arasındaki ilişkinin "Bakırköy İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ... İlkokulu Kantin Kiralama Sözleşmesi"nden kaynaklandığı, anılan sözleşmenin 04/12/2017 tarihinde imzalandığı, uyuşmazlığın kira sözleşmesinin altıncı yılına ilişkin olduğu ve kira artışının bu sözleşmenin 6. maddesi uyarınca gerçekleştirildiği, dava konusu işlemin taraflar arasında özel hukuk hükümlerine göre imzalanan sözleşmeden ve sözleşmenin uygulanmasından kaynaklandığı anlaşıldığından davanın sözleşme hukuku kurallarına göre adli yargıda görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın görev yönünden reddine karar verilmiş, bu karara karşı kararın tebliğini izleyen otuz (30) gün içerisinde İstanbul Bölge İdare Mahkemesi nezdinde istinaf yoluna başvurulabileceği belirtilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; ihale işleminden kaynaklanan uyuşmazlığın ivedi yargılama usulü uygulanarak çözümlenmesi gerektiği, bu itibarla, İdare Mahkemesince verilen kararın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca ivedi yargılama usulüne göre doğrudan temyize tabi olduğu ve ivedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf kanun yoluna başvurulması mümkün olmadığından işin esası incelenmeksizin dosyanın Danıştaya gönderilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dosyanın Danıştaya gönderilmesi amacıyla Mahkemesine iadesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, uyuşmazlığın kira bedelinin artırılmasına ilişkin idari işlemin iptali isteminden kaynaklandığı, muhammen bedel tespit komisyonu tutanağının kamu gücü kullanılarak tek taraflı olarak tesis edildiği, kira bedelinin idari işlemle artırılmış olduğu ve uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, temyize konu kararın bozulmasını gerektirecek bir sebebin bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacı ile ... İlkokulu Müdürlüğü Okul-Aile Birliği arasında İstanbul ili, Bakırköy ilçesi, ... İlkokulu kantininin kiraya verilmesine ilişkin 04/12/2017 tarihli "Bakırköy İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ... İlkokulu Kantin Kiralama Sözleşmesi" imzalanmıştır.
Anılan sözleşmenin süresinin dolduğundan bahisle 17/01/2024 tarihli Bakırköy İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ... İlkokulu Kantin Kirası Muhammen Bedel Tespit Komisyonu kararı ile, söz konusu kantinin yeni kiralama ihalesine esas olmak üzere aylık kira bedeli 16.350,00-TL olarak belirlenmiştir.
Bunun üzerine, 04/12/2017 tarihinde imzalanan sözleşmenin süresinin sona ermediği, Covid-19 nedeniyle kantinin 1,5 yıl boyunca işletilemediği, Sözleşme'nin 21. maddesi uyarınca söz konusu sürenin kira süresine eklenmesi gerektiği, bu durumda sözleşme süresinin 2025 yılı Mart ayına kadar uzayacağı ve tespit edilen bedelin fahiş olduğu iddialarıyla bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Kapsam ve nitelik" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabidir." kuralına yer verilmiş; "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları ve idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları idari dava türleri olarak sayılmış; "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda söz konusu yargılama usulünün uygulanacağı; (g) bendinde, verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabileceği kurala bağlanmış; "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin sekizinci fıkrasında, ivedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamayacağı kuralı yer almıştır.
2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanunun "Tek hakimle çözümlenecek davalar" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında, uyuşmazlık miktarı yirmibeşbin Türk Lirasını aşmayan, konusu belli parayı içeren idari işlemlere karşı açılan iptal davaları ile tam yargı davalarının idare mahkemesi hakimlerinden biri tarafından çözümleneceği kurala bağlanmıştır.
09/02/2012 tarih ve 28199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin "Birlik gelirleri" başlıklı 15. maddesinde, okulların bünyesindeki kantin ve benzeri yerlerin işlettirilmesi, gerektiğinde işletilmesinden elde edilen gelirler Birliğin gelirleri arasında sayılmış; "Kiralama usulü ve işlemleri" başlıklı 20. maddesinde, Birlik tarafından kantin ve benzeri yerlerin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca pazarlık usulü ile kiraya verileceği kurala bağlanmıştır.
Davacı ile ... İlkokulu Müdürlüğü Okul-Aile Birliği arasında imzalanan ... İlkokulu kantininin kiraya verilmesine ilişkin 04/12/2017 tarihli "Bakırköy İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ... İlkokulu Kantin Kiralama Sözleşmesi"nin "Sözleşmenin süresi ve yıllık artışları" başlıklı 6. maddesinde, kira sözleşmesinin süresinin beş yıl olduğu kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdari yargının görev alanı, idare hukuku kuralları içinde, kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılarak tek taraflı tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemler, idari eylemler ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar nedeniyle açılan davaların görüm ve çözümüne yöneliktir.
İdari yargı mercilerinde yargısal denetimi yapılarak çözümlenecek uyuşmazlıklarda, öncelikle davaya konu işlemin idari bir işlem olup olmadığı hususunun, başka bir anlatımla idare hukuku kurallarına göre tesis edilen, kamu gücüne dayanarak diğer tarafın rızasını aramaya gerek olmaksızın hukuki durumda tek yanlı irade açıklamasıyla değişiklik meydana getiren bir işlem olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir. İdari makamlar tarafından tesis edilmiş olsa bile, özel hukuk hükümlerine tabi olan işlem ve sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde adli yargı mercileri görevlidir.
İdari yargının görev alanına girecek idari işlemler, idare hukukuna ve keza uyuşmazlık halinde idari yargıya tabi olan kamu gücüne dayanan hukuki işlemler; yani hukuki sonuç açıklamaya yönelik tek yanlı irade açıklamalarıdır.
2577 sayılı Kanunun 1. maddesinin birinci fıkrası uyarınca idari yargının görevine giren uyuşmazlıkların çözümü bu Kanun'da gösterilen usullere tabidir. Anılan Kanun'un 20/A maddesinde yer verilen ivedi yargılama usulü öncelikle ve süratle sonuçlandırılması önem taşıyan bazı idari dava türleri için öngörülen özel bir yargılama usulü olup ivedi yargılama usulüne tabi olan uyuşmazlıklarla ilgili olarak ilk derece mahkemelerince verilen kararlara karşı doğrudan temyiz kanun yoluna başvurulabileceği açıktır.
İhale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda görevli yargı mercinin ve uygulanacak yargılama usulünün tespit edilebilmesi için ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklardan ne anlaşılması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
İhale işlemlerine ilişkin idari usulü düzenleyen temel kanunlardan olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 4. maddesinde, ihalenin, "Bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla işin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve yetkili mercilerin onayı ile tamamlanan sözleşmeden önceki işlemleri"; 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 4. maddesinde ise, "Bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemleri" ifade ettiği belirtilmiştir.
İhale aşamasındaki işlemler yönünden sözleşme imzalanana kadar, sözleşme imzalansa dahi sözleşme ilişkisinden bağımsız olan ve ondan ayrılabilen ihale süreciyle ilişkili olan işlemler kamu gücüne dayalı olarak tesis edilen idari işlemler olarak değerlendirilmektedir. Nitekim, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi kararları ile, ihale sürecinde sözleşme öncesi işlemlerin ihale işlemi, dolayısıyla idari işlem olmaları nedeniyle idari yargının görev alanına girdiği kabul edilmiş ve bu yöndeki kararlar istikrar kazanmış bulunmaktadır. Öte yandan, bu kanuni tanımlamalar ve istikrar kazanan içtihatlar dikkate alınarak ihale ilanı ile başlayıp sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan süreçte idarece tesis edilen işlemlerin ivedi yargılama usulüne tabi ihale işlemleri olduğunun kabulü gerekir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından dava konusu işlemin, ... İlkokulu Kantin Kirası Muhammen Bedel Tespit Komisyonunun 17/01/2024 tarihli kararıyla uyuşmazlığa konu tarihli kantinin 3.130,00-TL olan kira bedelinin 16.350,00-TL olarak tespit edilmesi işlemi olarak nitelendirildiği, İdare Mahkemesince davacının talebinin kira bedelinin tespiti ve kira sözleşmesinin uyarlanması niteliğinde olduğu, bu nedenle uyuşmazlığın kantin kira sözleşmesinden kaynaklandığı yönünde değerlendirilme yapıldığı, buna karşılık somut olayda,... tarih ve ... sayılı Bakırköy Kaymakamlığı Olur'u ile 04/12/2017 tarihli "Bakırköy İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ... İlkokulu Kantin Kiralama Sözleşmesi"nin süresinin dolması nedeniyle yeni kira bedelini tespit etmek üzere "... İlkokulu Kantin Kirası Muhammen Bedel Tespit Komisyonunun" oluşturulduğu, söz konusu komisyon üyelerinin 17/01/2024 tarihinde saat 11.30'da Bakırköy İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Toplantı Salonunda bir araya geldiği, bedel tespitine yönelik bu işlemin ... İlkokulu kantininin 5 yıl süreyle yeniden kiraya verilmesi amacıyla yapılacak ihaleye esas olacağı, bu kapsamda Muhammen Bedel Tespit Komisyonu kararı ile anılan kantinin 2886 sayılı Kanun uyarınca kiraya verilmesi için yapılacak ihalede geçerli olarak muhammen bedelin 16.350,00-TL olarak belirlendiği, mevcut kira sözleşmesinin süresinin dolmadığı ve tespit edilen bedelin fahiş olduğu iddialarıyla işbu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, uyuşmazlığın ... İlkokulu kantininin Milli Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği ve 2886 sayılı Kanun uyarınca yeniden ihaleye çıkarılması kapsamında muhammen bedel tespitinden kaynaklandığı, davacının, mevcut kira sözleşmesinin süresinin dolmadığı iddiası dikkate alındığında, söz konusu kantininin yeniden ihaleye çıkarılmasına ve bu kapsamda belirlenen muhammen bedele itiraz edildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, işbu davanın ... İlkokulu kantininin 17/01/2024 tarihli Komisyon kararı ile tespit edilen 16.350,00-TL muhammen bedel üzerinden 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca kiraya verilmek üzere ihaleye çıkarılması kapsamında açıldığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, ihale ilanı ile başlayıp sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan süreçte idarece tesis edilen işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde idari yargı görevli olduğundan, davanın görev yönünden reddine karar verilmesinde ve ivedi yargılama usulüne tabi olması gereken bu uyuşmazlıkta verilen karara karşı istinaf kanun yolunun gösterilmesinde usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 16/04/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY:
Okul Aile Birliği Yönetmeliği ve Millî Eğitim Bakanlığı'nın "Okul Aile Birliği Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" konulu 03/01/2024 tarih ve 2024/35 sayılı Genelgesinde yer alan düzenlemelerden, okul kantinini işletmekte olan mevcut kiracının kendisine teklif edilen kira bedelini kabul etmesi durumunda kantin işletmecisi ile okul aile birliği arasında muhammen bedel tespit komisyonu tarafından tespit edilen muhammen bedel üzerinden yeniden kiralama sözleşmesi imzalanacağı, mevcut kiracının kendisine teklif edilen kira bedelini kabul etmemesi durumunda ise belirlenen bu muhammen bedel üzerinden Yönetmeliğin 20 nci maddesi uyarınca oluşturulan ihale komisyonunca, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51 inci maddesinin (g) bendine göre pazarlık usulü ile ihale yapılacağı anlaşılmaktadır.
Aktarılan düzenlemeler uyarınca, mevcut kiracı olan davacı, kendisine teklif edilen kira bedelini kabul ederek kantini işletmeye devam etmeyi tercih ederek yeniden sözleşme imzalayabilecek ve bu durumda herhangi bir ihale işlemi söz konusu olmayacaktır.
Bu durumda, dava konusu işlemin yeniden yapılacak ihaleye yönelik bir "muhammen bedel" yahut davacı ile yeniden imzalanacak sözleşmeye esas "sözleşme bedeli" olup olmadığının belirlenmesinin, söz konusu bedel tespitine ilişkin işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın adli yargı veya idari yargı mercilerinden hangisinin görev alanına gireceği bakımından öncelikle çözüme kavuşturulması gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, dava konusu bedelin davacıya teklif edilip edilmediği, teklif edilmiş ise davacı tarafından kabul edilip, bu bedel uyarınca yeniden sözleşme imzalanıp imzalanmadığı, davacı ile yeniden sözleşme imzalanmamış ise bu bedel üzerinden ihale kararı alınıp alınmadığının ara kararı ile davalı idareden sorulması ve uyuşmalığın idari yargının görev alanına girip girmediğine aktarılan hususlar açıklığa kavuşturulduktan sonra karar verilmesi gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.