T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/2069
Karar No:2025/54
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR): 1- ...
2- ...Turizm İnşaat Tekstil Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: "... Mahallesi, ... Caddesi, No:... (... ada, ... parsel) .../..." adresinde bulunan akaryakıt istasyonu için akaryakıt bayilik lisansı düzenlenmesi talebiyle yapılan başvurunun, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendi uyarınca reddine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (Kurum) Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığının ...... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:...K:... sayılı kararda; 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20/2-g maddesi ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamındaki suçlara ilişkin vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar mevcut tesisler için başka bir gerçek veya tüzel kişiye lisans verilemeyeceğinin açıkça düzenlendiği, bahse konu hüküm ile öngörülen lisans devri yasağının yalnızca mevcut lisans sahibi hakkında savcılığa suç duyurusu, soruşturma veya kovuşturma bulunması halleri için geçerli olmadığı, 213 sayılı Kanun kapsamındaki suçlarla ilgili vergi incelemesi bulunmasının yeterli görüldüğü, uyuşmazlık bu yönüyle ele alındığında, Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından gönderilen ... tarih ve ... sayılı yazıyla davacı şirketin lisans talebine konu adreste hali hazırda lisans sahibi olan dava dışı ... Enerji A.Ş. hakkında 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun 20/2-g maddesi kapsamındaki suçlarla ilgili vergi incelemesi bulunduğunun bildirildiği, dolayısıyla lisans talebine konu tesis için, dava dışı ... Enerji A.Ş. hakkındaki vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar davacı şirket de dahil başka bir gerçek ya da tüzel kişiye lisans verilemeyeceği açık olduğundan, davacı şirketin başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacı ...'in "... Mahallesi, ... Caddesi, No:... (... ada, ... parsel) .../..." adresinde bulunan akaryakıt istasyonunun maliki olduğu, anılan istasyonu 26/09/2014 tarihli kira sözleşmesi ile 8 yıllığına dağıtım şirketi ... Oil A.Ş.'nin kullanımına bıraktığı, anılan istasyonu ... Oil A.Ş. ile yaptığı bayilik sözleşmesi kapsamında ... Eneriji A.Ş.'nin işletmeye başladığı, kira sözleşmesinin sona ermesi üzerine de söz konusu yeri kendisi işletmek üzere yetkilisi olduğu ... Petrol Nakliyat Turizm İnşaat Tekstil Otomotiv Sanayi ve Limited Şirketi adına lisans başvurusunda bulunduğu, davalı idare tarafından yapılan incelemede, lisans başvurusuna konu tesis için ... Enerji A.Ş. adına düzenlenen... tarih ve ... sayılı bayilik lisansının bulunduğu, Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında söz konusu şirket hakkında vergi incelemesi yapıldığının idarelerine bildirildiğinin tespit edildiği, bu tespit nedeniyle lisans başvurusunun 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun 20. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendi uyarınca, söz konusu vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar tesise lisans verilmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı,
Davacılar vekili tarafından, 22/05/2023 tarihli beyan dilekçesi ile 23/03/2023 tarihli vergi tekniği raporunun dosyaya sunulduğu, anılan raporun 03/02/2022 tarihli görevlendirme yazısına istinaden hazırlandığı ve ... Enerji A.Ş.'nin 2021 hesap dönemine ilişkin işlemlerinin muhteviyatı değiştirilmiş ÖKC fişleri yönünden tam olarak incelenmesine ilişkin olduğu, vergi müfettişince yapılan inceleme sonucunda mükellef kurum hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359/b maddesi kapsamında yapılacak bir işlem bulunmadığı sonucuna varıldığının belirtildiği, Dairelerinin 09/08/2023 tarihli ara kararıyla davalı idareye, dava konusu işleme dayanak oluşturan ... Enerji A.Ş. hakkında yürütülen vergi incelemesinin sonuçlanıp sonuçlanmadığının ve sonuçlandıysa varılan sonuç üzerine anılan şirket ve şirket yetkilisi hakkında her hangi bir işlem (savcılığa suç duyurusu, mühürleme, vergi tarhiyatı vb.) yapılıp yapılmadığının ve ... Enerji A.Ş. hakkında yürütülen vergi incelemesi sonucuna bağlı olarak davacı şirketin lisans başvurusunun reddini gerektirecek her hangi bir durum bulunup bulunmadığının sorulduğu, 04/09/2023 tarihinde Daire kayıtlarına giren ara kararı cevabında, Vergi Denetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı yazısı ile yukarıda anılan söz konusu vergi tekniği raporunda ulaşılan sonuç nedeniyle 20/2-g bendine istinaden alınan tedbirlerin kaldırılması için Kurumlarına bildirimde bulunulduğundan, söz konusu tedbirin kaldırıldığı ancak Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında ... 2021 takvim yılına ilişkin tam inceleme konulu vergi incelemesinin bulunduğu belirtildiğinden davacıların aynı tesis için 31/05/2023 tarihinde yinelediği lisans başvurusunun bu kez de anılan inceleme nedeniyle 24/07/2023 tarihli işlemle reddedildiğinin ifade edildiği,
Kanun'un 20/2-g bendinde, "bu bent kapsamındaki suçlara ilişkin" vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar ilgili tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye lisans verilmeyeceğinin düzenlendiği, somut olayda dava konusu işlemin sebebi olarak gösterilen vergi incelemesinin de muhteviyatı değiştirilmiş ÖKC fişlerine yönelik olarak VUK 359/b maddesi kapsamında, bir başka deyişle "bu bent kapsamındaki suçlara ilişkin" bir vergi incelemesi olduğu, ancak anılan incelemenin 23/03/2023 tarihli vergi tekniği raporu ile ... Enerji A.Ş. hakkında VUK 359/b maddesi kapsamında yapılacak bir işlem bulunmadığı değerlendirmesiyle sonuçlandırıldığı, dolayısıyla davacıların lisans başvurusunun reddine dayanak teşkil eden sebebin ortadan kalktığı anlaşıldığından, lisans başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, 09/08/2023 tarihli ara kararına verilen cevapta, ... Enerji A.Ş. hakkında 2021 yılına ilişkin olarak 14/07/2023 tarihli görevlendirmeyle başlatılan bir vergi incelemesinin bulunduğu belirtilmişse de, söz konusu incelemenin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte mevcut olmadığı gibi anılan incelemenin "bu bent kapsamındaki suçlara ilişkin" bir vergi incelemesi olduğu yönünde bir bilgi/belgeye yer verilmediği göz önünde bulundurulduğunda söz konusu vergi incelemesinin somut uyuşmazlıkta dikkate alınamayacağı değerlendirilmiştir.
Diğer taraftan, işbu kararın, davacıların lisans başvurusunun doğrudan kabulüne yönelik bir sonuç doğurmayacağı, zira dava konusu işlemin dayanağı olan vergi incelemesi ... Enerji A.Ş.'nin lehine sonuçlanmış olmakla birlikte davacıların lisans başvurusunun anılan vergi incelemesi dışındaki diğer koşullar yönünden davalı idarece değerlendirmeye tabi tutulacağı ifade edilmiştir.
Açıklanan nedenlerle, istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında ... Enerji A.Ş. hakkında 2021 takvim yılına ilişkin vergi incelemesinin bulunduğu belirtildiğinden davacının başvurusunun reddedildiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın .... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 08/01/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) GEREKÇEDE KARŞI OY:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, “g) (Ek:29/4/2021-7318/10 md.) Bu Kanun'a göre lisansa tabi faaliyetler ile ilgili olarak, 04/01/1961 tarih ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinin (a) ve (b) fıkraları kapsamında; muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme veya bu belgeleri kullanma, belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleme veya bu belgeleri kullanma suçları ile aynı maddenin (ç) fıkrasında yazılı suçların işlendiğinin anılan Kanun'un 367. maddesi uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmesi ile birlikte durum, Kuruma da iletilir ve Kurum tarafından her türlü tesiste (rafineri hariç) lisansa tabi tüm faaliyetler kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar geçici olarak durdurulur ve bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. Kesinleşmiş mahkeme kararına göre lisans sahiplerinin lisansı iptal edilir. Bu bent kapsamında kalan fiillere ilişkin olarak verilen idari para cezaları ödenmediği müddetçe lisansa konu tesis için lisans verilmez. Bu bent kapsamındaki suçlara ilişkin vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez.” hükmüne yer verilmiştir.
Anayasa'nın "Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi" başlıklı 152. maddesinin birinci fıkrasında, bir davaya bakmakta olan mahkemenin, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanılğı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakacağı; üçüncü fıkrasında ise "Anayasa Mahkemesinin, işin kendisine gelişinden başlamak üzere 5 ay içinde kararını vereceği ve açıklayacağı, bu süre içinde karar verilmezse mahkemenin davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandıracağı, ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkemenin buna uymak zorunda olduğu; "Anayasa Mahkemesinin kararları" başlıklı 153. maddesinde ise, iptal edilen kanun hükmünün, iptal kararının Resmi Gazete'de yayınlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı ve geriye yürümeyeceği kurala bağlanmıştır.
Dairemizin bakılan dosyadaki Anayasa'ya aykırılık iddialarını ciddi görmesi ve Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendinin, "Bu bent kapsamındaki suçlara ilişkin vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez." şeklindeki altıncı ve son cümlesinin teşebbüs özgürlüğünü ve mülkiyet hakkını ölçüsüz şekilde sınırlandırdığı, bu haliyle kuralın Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 48. maddelerine aykırı olduğu iddiasıyla yaptığı itiraz başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesinin 27/06/2024 tarih ve E:2023/136, K:2024/127 sayılı kararıyla ilgili kural Anayasa'nın 13. ve 48. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilmiş, anılan karar dokuz ay sonra yürürlüğe girmek üzere 02/10/2024 tarih ve 32680 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararları geriye yürümemekle birlikte somut norm denetiminde iptal kararının, itiraz başvurusuna konu yargılamada karar kesinleşmeden önce verilmesi halinde uygulanacağı hususu yerleşik içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Bu hukuksal durumun doğal sonucu olarak, bir kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin uygulanması nedeniyle dava açmak durumunda kalan ve Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasını isteme hakkına sahip olan kişilerin de hak ve menfaatlerini ihlal eden yasa kuralının itiraz yoluyla daha önce yapılan başvuru sonucunda Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olması halinde, henüz kararı kesinleşmeyen uyuşmazlıklarda iptal hükmünün hukuki sonuçlarından yararlanmaları gerekmektedir.
Anayasa'nın 153. maddesinde, Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararlarının geriye yürümeyeceği kuralı, iptal edilen hükümlere göre kazanılmış olan hakların korunmasına yönelik olup, Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edilmiş olduğu bilindiği halde görülmekte olan davaların Anayasa'ya aykırılığı saptanmış hükümler dikkate alınarak çözümlenmeleri Anayasa'nın üstünlüğü ve Hukuk Devleti ilkesine aykırı olduğu gibi, temyiz incelemesinin Anayasa'ya aykırılığı belirlenerek iptal edilen kurallara göre yapılmasına da imkan bulunmamaktadır.
Anayasa Mahkemesinin 27/06/2024 tarih ve E:2023/136, K:2024/127 sayılı kararıyla hukuka aykırı bulunarak iptal edilmiş bulunan "Bu bent kapsamındaki suçlara ilişkin vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez." kuralına istinaden tesis edilmiş olan, davacının yaptığı lisans başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemin iptali istemiyle açılan işbu davada İdare Mahkemesince davanın reddine karar verildiği, Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun ise kabul edildiği, İdare Mahkemesi kararı kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Her ne kadar dava konusu işlem Bölge İdare Mahkemesi kararıyla, vergi incelemesinin sonuçsuz kaldığı gerekçesiyle iptal edilmiş ise de, dava konusu işlemin dayanağı olan yasal düzenlemenin Anayasa Mahkemesince iptal edilerek kararın 02/10/2024 tarih ve 32680 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış olması karşısında, hukuka aykırılığı Anayasa Mahkemesi kararı ile tespit edilmiş bulunan Kanun maddesi uyarınca tesis edilen dava konusu işlemde, bu gerekçeyle hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemin iptali yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında ise gerekçe yönünden hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü, İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşüncesiyle, çoğunluk kararına katılmıyoruz.