T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/2811
Karar No:2025/1777
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Batman ili, Merkez ilçesi, ... Köyünde bulunan ... ada, ... parsel sayılı mülkiyeti Hazineye ait 63.129,36 m² yüz ölçümlü taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle satışına ilişkin 06/02/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; iptal davası açılabilmesi için idari işlem nedeniyle ilgilinin menfaatinin etkilenmiş olması, etkilenen menfaatin somut, güncel ve meşru bir menfaat olması ve iptali istenen işlem ile davacı arasında makul ve ciddi bir alakanın bulunması gerektiği, dava konusu taşınmazın ihale öncesinde boş ve işgalsiz olduğu, bu durumun 09/11/2023 tarihli taşınmaz tespit tutanağı ile sabit olduğu, Mahkemelerinin 05/04/2024 tarihli ara kararıyla davacıdan söz konusu taşınmaz üzerinde bir tasarrufunun bulunup bulunmadığı ve taşınmaz için ecrimisil ödeyip ödemediği hususunun sorulmasına karar verildiği, davacı vekilince dosyaya sunulan cevap yazısında soyut bilgiler haricinde dava konusu taşınmaz üzerinde korunması gereken üstün bir menfaatinin bulunduğuna ilişkin herhangi bir bilgi veya belge sunulmadığı, bu durumda, dava konusu ihale öncesinde davalı idarece yapılan incelemede boş ve işgalsiz olduğu 09/11/2023 tarihli taşınmaz tespit tutanağı ile sabit olan taşınmaz üzerinde hukuken korunması gereken bir menfaati olduğunu ortaya koyamayan davacının işbu davayı açmakta meşru, güncel ve kişisel bir menfaatinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, ihaleye konu taşınmazın köy sınırları içerisinde bulunduğu, ihaleye konu taşınmazın zilyedi olduğu ve taşınmazın iyi durumda olması için emek verdiği, ihalenin usulüne uygun olarak duyurulmadığı, köyde ilan edilmediği için ihaleden haberdar olunamadığı, 2886 sayılı Kanun'daki usule uygun olarak ilan yapılsaydı dava konusu ihaleye iştirak edeceği, milli emlak müdürlüğüne başvurarak dava konusu taşınmazın olası ihalesine iştirak etmek istediğinin davalı idareye önceden bildirildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, kararın bozulmasını gerektiren bir sebebin bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca, dava ehliyeti, medeni hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir. İptal davaları ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak nitelendirilmiştir.
Aktarılan temel kurallara göre iptal davaları, fiil ehliyetine sahip her gerçek ve tüzel kişinin sahip olduğu dava açma ehliyetinin yanı sıra iptal davasının amacıyla ve idari yargının özelliğiyle belirlenmiş iptal davalarına özgü bir ehliyet gerektirmektedir.
2577 sayılı Kanun'da iptal davasının amacı yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlenip, hukuka aykırı bulunmaları halinde davaya konu idari işlemlerin idari yargı organları tarafından tesis edildikleri tarihten itibaren hükümsüz hale getirilmesi ve böylece bireysel ve sübjektif çıkarların ötesinde kamu yararının korunmasına yönelik olarak idarenin hukuka uygun hareket etmesinin sağlanması şeklinde belirlenmiştir.
İptal davası, kamu yararının korunması amacı ve menfaat ilgisiyle çerçevelenerek, herkes tarafından açılabilen bir dava olan actio popularis türünde bir davadan daha dar ve fakat sadece hakkı ihlal edilenler tarafından açılabilen bir sübjektif davadan ise daha geniş bir objektif dava çerçevesine yerleştirilmiştir.
Yargı kararlarında "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idari işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel, kişisel ve ciddi bir bağlantı söz konusu ise, davacının davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmekte, bunun dışında davacının ayrıca subjektif bir hakkının ihlal edilmesi şartı aranmamaktadır.
Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi, makul, maddi ve manevi bir bağlantısının bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Ayrıca, iptal davaları idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece idarenin hukuka bağlılığının ve bunun sonucunda hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine imkan sağladığından, idari yargıya özgü iptal davalarında menfaat koşulunun bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.
Menfaat ilgisinin varlığına yönelik kısıtlayıcı bir yaklaşım, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin, "Herkes, davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir." kuralı ile "Etkili başvuru hakkı" başlıklı 13. maddesinin, "Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir." kuralını ihlal edecek ve Anayasa'nın idari işlemlere karşı yargı yolunu açan 125. maddesi ile "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesine de aykırılık teşkil edecektir.
Dosyanın incelenmesinden, Batman ili, Merkez ilçesi, ... Köyü'nde bulunan ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 09/11/2023 tarihli Taşınmaz Tespit Tutanağında "Boş ve İşgalsiz" olduğu belirtilmiş, ... Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle 63.129,36 m² yüz ölçümüne sahip, mülkiyeti Hazineye ait taşınmazın 3.787.800,00-TL tahmini bedel üzerinden satışına ilişkin ihaleye çıkma kararı alınmış, idarece dosyaya sunulan belgeler uyarınca, 16/01/2024 tarihinde ihaleye konu taşınmazın bulunduğu köyden farklı adreslerde bulunan ve kullanıcısı/talepçisi olduğu belirtilen dava dışı üç gerçek kişi ihaleye davet edilmiş, idarece dosyaya ihalenin duyurulmasına yönelik yazışma ve belgeler sunulmuş, 06/02/2024 tarihinde dava konusu ihale gerçekleştirilmiş, ihaleye idarenin 16/01/2024 tarihli yazısıyla davet edilen dava dışı R.A. ve adresi .../... olan bir ticaret şirketi katılmış, tahmini bedelin 3.787.800,00-TL olarak açıklandığı ihale 3.820.000,00-TL teklif bedeliyle dava dışı R.A.'nın uhdesinde bırakılmış, satış bedelinin tamamının ödendiği belirtilerek ... tarih ve ... sayılı Batman Valiliği işlemiyle taşınmaz için R.A. lehine tapuda ferağ verilmiştir.
Davacı tarafından 19/02/2024 tarihinde ihaleye konu ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 1000 m²'lik kısmının gerekli iyileştirmeler yapılarak tarım amacıyla kullanıldığı, taş oranı fazla olduğu için geriye kalan kısmın ihya edilmesine imkan bulunamadığı, tarım amacıyla kullanılan kısmın satın alınmasına milli emlak dairesi nezdinde muvaffak olunamadığı, köy halkının ihaleye konu taşınmazı kendisinin kullandığını bildiği, köye gelen birisinin ... ada... parsel sayılı taşınmazı satın aldığını köylülerden duyduğu, köy ihtiyar heyetinin habersiz olması nedeniyle ihalenin usulsüz olduğu ve köy halkına yeterli bilgilendirme yapılmadığı iddialarıyla birlikte usulsüzce yapılmış olan ihalenin iptal edilip kendisine bilgi verilerek yeniden ihale yapılması davalı idareden talep edilmiş,... tarih ve ... sayılı davalı idare işlemiyle, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın satışı ile ilgili davacı tarafından yapılan itirazın incelendiği, söz konusu taşınmazın 06/02/2024 tarihinde 2886 sayılı Kanun hükümleri uyarınca satışa çıkarıldığı, ihalenin 2886 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca yerel gazete, yerel internet haber sitesi, ulusal gazete ve ulusal internet haber sitesinde yayınlandığı, köy muhtarlığına ilan edilmek üzere bildirildiği, söz konusu taşınmazın ihale sonucunda satıldığı ve ihale kararının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca onaylandığı, yapılan işlemlerde herhangi bir eksiklik veya usulsüzlük bulunmadığı davacıya bildirilmiş, 23/02/2024 tarihinde davacı vekili tarafından ... ada ... parsel sayılı taşınmaza yönelik ihalenin iptali ile konuyla ilgili tüm tebligatın vekil sıfatıyla kendisine yapılması talep edilmiş, ... tarih ve ... sayılı davalı idare işlemiyle vekilin başvurusuna ilişkin konuda 23/02/2024 tarih ve ... sayılı işlemle cevap verildiği davacı vekiline bildirilmiş, bunun üzerine söz konusu taşınmazın satışına ilişkin ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Dava dilekçesinde, uyuşmazlık konusu taşınmazın uzun bir süredir kullanıldığı, 1.000 m²'lik kısmında tarım alanı oluşturulduğu, ihaleye konu taşınmazın doğrudan satın alınması yahut satışına ilişkin ihale yapılması durumunda ihaleye katılmak istemiyle idareye başvuruda bulunulduğu, ihaleye davet edilmek istenildiğinin idareye bildirilmesine rağmen ihaleye davet edilmediği, köyde yerleşik bir kimse olduğu, köy halkından bir kişi olarak ihalenin köyde yeterli düzeyde duyurulmadığı hususlarının iddia edildiği görülmektedir.
Bu durumda, davacı ile 06/02/2024 tarihli ihale işlemi arasında 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi bağlamında ciddi bir menfaat ilgisinin bulunduğu, söz konusu ihalenin iptali istemiyle açılan davada, iptal davası açma ehliyetinin varlığı için davacı ile ihaleye konu taşınmaz arasında hak ihlalinden daha geniş kapsamlı bir bağı ifade eden menfaat ilgisi yeterli düzeyde ortaya konulmuş olmasına rağmen, davacı ile ihaleye konu taşınmaz arasında daha sıkı bir ilgi aranmasının menfaat ilişkisine göre çok daha dar kapsamlı bir ilgi olan hak ihlali koşuluna bağlanması anlamına geleceği, bunun ise iptal davaları için 2577 sayılı Kanun'da aranılan menfaat koşulunun kanunda amaçlanmayan bir şekilde katı yorumlanarak mahkemeye erişim hakkını ölçüsüz bir şekilde sınırlandıracağı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, ehliyet yönünden davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 29/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.