T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/3545
Karar No:2025/927
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kaymakamlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Sakarya ili, Karasu ilçesi, ... Anadolu Lisesi kantininin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 35/d ve 51/g maddeleri uyarınca pazarlık usulü ile kiralanması amacıyla 31/10/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; ilgili mevzuatta pazarlık usulü ile gerçekleştirilecek ihaleler için ilan yapılmasına yönelik zorunluluk bulunmamakla birlikte davalı idarece uyuşmazlık konusu ihalenin ilan yoluyla duyurulduğu, ihaleye yönelik teknik şartnamenin hazırlandığı, ihaleye altı isteklinin katıldığı, ancak davacı tarafından dava konusu ihaleye katılım yönündeki iradesini gösterecek şekilde teklif sunulmadığı, davalı idarece ihaleye katılımı ve rekabeti engelleyici bir idari tasarrufta bulunulmadığı anlaşılmakla birlikte davalı idarece kantin işletimi hususunda davacının sözleşmesi yenilenmeyerek ihale yapılması yönünden uyuşmazlığın değerlendirilmesi gerektiği,
Dava konusu ihale işleminden önce davalı idarece tesis edilmiş olan davacının kantin sözleşmesinin yenilenmemesi işleminin yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle Mahkemelerinin E:... esasına kayden açılan davada verilen 13/11/2024 tarihli karar ile " ... ilgili Yönetmelikte başvuru süresini kısıtlandıran bir hüküm bulunmamasına rağmen başvuru süresini kısıtlandıran Genelge hükmü esas alınarak davacının süresinde başvuru yapmadığı gerekçesiyle sözleşmesinin yenilenmesinin uygun olmadığına dair tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı" gerekçesiyle anılan işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, bu durumda ilgili mevzuat uyarınca, mevcut kantin işletmecisi olan davacının sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği tespit edilerek pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanıp kiralanmayacağı hususunda bir değerlendirme yapıldıktan sonra sözleşmenin yenilenmemesine karar verilmesi halinde ihaleye çıkılması gerekmekteyken mevcut kantin işletmecisi durumunda olan davacının sözleşmesinin yenilenip yenilenmeyeceği konusunda esaslı bir değerlendirme yapılmaksızın gerçekleştirilen dava konusu ihalede hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, MEB Okul Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21/4. maddesi uyarınca mevcut kantin işletmecilerinin sözleşmelerinin yenilenmesi hususundaki inisiyatif ve yetkinin okul aile birliğinde olduğu, anılan düzenleme doğrultusunda bahse konu okul kantinin davacı tarafından işletilmesinin uygun görülmediği hususunun 2024/7 sayılı Okul Aile Birliği Kararıyla değerlendirildiği ve bu kararın davacıya noter aracılığıyla tebliğ edildiği, hal böyle iken Mahkemenin esaslı bir değerlendirme yapılmadığı yönündeki gerekçesinin yerinde olmadığı, öte yandan ihaleye katılım noktasında irade göstermeyen davacının, ihalenin iptali istemi yönünden de herhangi bir menfaatinin söz konusu olamayacağı, bu nedenle davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Sakarya ili, Karasu ilçesi, ... Anadolu Lisesi kantinini ilk olarak 14/10/2010 tarihinde yapılan ihalenin üzerinde kalmasıyla kiralayan ve 20/09/2010 tarihinde 1 yıl için sözleşme imzalayan davacı, kira sözleşmesinin yenilenmesiyle 11/09/2024 tarihine kadar söz konusu kantini işletmeye devam etmiştir.
... tarih ve... sayılı Okul Aile Birliği Kararı ile "MEB Okul Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21/4. maddesinde 'Sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul aile birlikleri tarafından uygun görülmesi halinde bu kantinler pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabilir.' düzenlemesinin yer aldığı, okul kantinini 10 yıldan fazla süredir işleten mevcut kantinci yönünden; kantin kira bedelinin çok düşük olması, verilen hizmetin okulun ihtiyaçlarını karşılayamaması, alınan ürünlerde kurt ve yabancı maddelerin çıkması, öğrencilerle kaba ve yüksek sesle konuşulması, okulun genelinden memnuniyet oranının çok yüksek olmasına rağmen kantinden memnun olunmaması sebebiyle mevcut işletmecinin (davacının) kantin işletmeyi kabul etse dahi yeni dönemde kantin ihalesi yapılmasına" karar verilmiştir.
Bu kararın Karasu 2. Noterliği aracılığıyla tebliği üzerine davacı tarafından, 14/08/2024 tarihli dilekçeyle, "... geçerli bir sebebe dayanmayan gerekçe ile yeni dönemde kantin ihalesi yapılmasının hukuka aykırı olduğu, kira bedelinin emsallerine göre yüksek olduğu, verilen hizmetlerin okulun ihtiyaçlarını fazlasıyla karşıladığı, kantinde satılan ürünlerin oldukça hijyenik ve sağlıklı olduğu, kaba ve yüksek sesle konuşulması iddialarının asılsız olduğu" belirtilerek MEB Okul Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21/4. maddesinde yer alan şartları taşıdığı iddiasıyla sözleşme süresinin uzatılması yönünde başvuru yapılmıştır.
Anılan başvuruya verilen 20/08/2024 tarihli cevapta; "Kantinin gerçek kira bedelinin yeni ihalede ortaya çıkacağı, kantindeki hizmet, ürün çeşitliliği, fiyatlar ve iletişimin yetersiz kaldığı kanısına gelen şikayetler ve bunun sonucunda yapılan saha araştırmaları neticesinde varıldığı, okul genelinde yapılan ankette öğrencilerin %82'sinin kantinden memnun olmadığı, gelen şikayetlere rağmen davacıda olumlu yönde gelişme beklendiği ancak kaba ve saygısız davranışların devam ettiğine dair dilekçelerin bulunduğu, tüm bu nedenlerle kantin ihalesine çıkılarak yeni bir işletmeci gelmesinin önünün açılmak istendiği, davacının da bahse konu ihaleye girmesinde hukuki bir sakınca olmadığı, kararın kendisine ait olduğu" belirtilmiştir.
Bunun üzerine bahse konu kantinin 2886 sayılı Kanun'un 35/d ve 51/g maddeleri uyarınca pazarlık usulü ile kiralanması amacıyla 31/10/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
14/6/1973 tarih ve 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 16. maddesinde, "(...) (2) Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile
arasında işbirliği sağlanır. Bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulur. Okul-aile birlikleri, okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir, maddi katkı sağlamak amacıyla sosyal ve kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenleyebilir, okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerleri işlettirebilir veya işletebilirler. Öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz. Okul-aile birliklerinin kuruluş ve işleyişi, birlik organlarının oluşturulması ve seçim şekilleri, sosyal ve kültürel etkinliklerden sağlanan maddi katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve denetlenmesi ile açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esaslar, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir. (3) Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde, gerekli görülen hallerde il milli eğitim müdürlükleri; il sınırları içerisinde bulunan bir veya birden fazla eğitim kampüsü yönetiminin veya okul-aile birliğinin işlettirebileceği veya işletebileceği yerlere ilişkin ihaleleri bunlar adına yapmaya yetkilidir" kurallarına yer verilmiştir.
Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 16. maddesine dayanılarak hazırlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin "Kiralama usulü ve işlemleri" başlıklı 20. maddesinde, "(1) Birlik; kantin ve benzeri yerleri öncelikle işletmecilere kiralama usulü ile işlettirir veya işletmecinin bulunmadığı durumlarda işletir. Kantin ve benzeri yerlerin kiraya verilmesinde, eğitim ve öğretimin aksatılmaması esastır. (2) Söz konusu yerlerin birlik tarafından kiraya verilmesi 08/09/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 51. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre pazarlık usulü ile yapılır. (3) Kiralama işlemleri, valilik/kaymakamlıkça görevlendirilecek il/ilçe millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü başkanlığında ilgili birlik başkanı, defterdarlık/mal müdürlüğü temsilcisi, gerektiğinde il/ilçe özel idare müdürlüğü temsilcisinin katılımıyla oluşan ihale komisyonunca yapılır (...)"; "Sözleşme ve tarafların yükümlülükleri" başlıklı 21. maddesinde, "(1) Kiraya verilecek yerler için EK-2’de yer alan Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesine uygun olarak sözleşme düzenlenir. (2) Kira sözleşmesi taraflarca imzalanmadan yer teslimi yapılamaz. Okul yönetimi, kira sözleşmesinin taraflarca imzalandığı tarihten itibaren on beş gün içinde, kiralanan yeri kiracıya teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde kiracı, sürenin bitiminden itibaren on beş gün içinde on gün müddetli bir noter ihtarnamesiyle bildirmek şartıyla taahhüdünden vazgeçebilir. Bu takdirde teminat geri verilir. Kiracı, ihaleye girmek ve teminat vermek için yaptığı masrafları istemeye hak kazanır. (3) Kiralama işleminde kira sözleşmesinin süresi en fazla beş yıldır. Bir yıldan uzun süreli kiralama sözleşmelerinde ilk yıl kira bedeli ihale bedelidir. İkinci ve izleyen yıllar kira bedelleri Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-on iki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılır. Ancak kira bedelinin tespitine ilişkin önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyebilecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması hâlinde, muhammen bedel yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle sözleşmenin kalan süresi ile sınırlı olmak üzere ihale edilerek yeni sözleşme düzenlenir. (4) Sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul-aile birlikleri tarafından uygun görülmesi hâlinde bu kantinler pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabilir. Bu kiralamalarda da sözleşme süresi beş yılı, toplam sözleşme süresi de ilk sözleşme tarihinden itibaren yirmi yılı geçemez. (5) Birlik ile kiracı arasında düzenlenecek kira sözleşmelerinin bir örneği, okul müdürlüğünce okulun bulunduğu yerdeki ilgili millî emlak birimine gönderilir. (6) İşletme hakkı verilen yerler, kiralama amacı dışında kullanılamaz." düzenlemeleri yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden; okul aile birliklerinin, maddi katkı sağlamak amacıyla okulların bünyesinde bulunan kantin ve benzeri yerleri öncelikle işletmecilere kiralama usulü ile işlettireceği veya işletmecinin bulunmadığı durumlarda birliğin işletebileceği, söz konusu yerlerin birlik tarafından kiraya verilmesinin 2886 sayılı Kanun'ın 51. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre pazarlık usulü ile yapılacağı, kiraya verilecek yerler için ilgili Yönetmelik ekinde yer alan Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesine uygun olarak sözleşme düzenleneceği, sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul aile birlikleri tarafından uygun görülmesi halinde bu kantinlerin pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabileceği, bu kiralamalarda sözleşme süresinin beş yılı, toplam sözleşme süresinin de ilk sözleşme tarihinden itibaren yirmi yılı geçemeyeceği anlaşılmaktadır.
Temyize konu Mahkeme kararında her ne kadar "... dava konusu ihale işleminden önce davalı idarece tesis edilmiş olan davacının kantin sözleşmesinin yenilenmemesi işleminin yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle Mahkememizin E:... esasına kayden açılan davada verilen 13/11/2024 tarihli karar ile ' ... ilgili Yönetmelikte başvuru süresini kısıtlandıran bir hüküm bulunmamasına rağmen ... davacının süresinde başvuru yapmadığı gerekçesiyle sözleşmesinin yenilenmesinin uygun olmadığına dair tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı' gerekçesiyle anılan işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, bu durumda ... mevcut kantin işletmecisi durumunda olan davacının sözleşmesinin yenilenip yenilenmeyeceği hususunda esaslı bir değerlendirme yapılmaksızın gerçekleştirilen dava konusu ihalede hukuka uygunluk bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmişse de; ... tarih ve... sayılı Okul Aile Birliği kararıyla davacının (mevcut işletmecinin) söz konusu kantini işletmeyi kabul etse dahi yeni dönemde kantin ihalesi yapılmasına karar verilmesi üzerine davacı tarafından, 14/08/2024 tarihli dilekçeyle anılan karara itiraz edildiği ve MEB Okul Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21/4. maddesinde yer alan şartları taşıdığı iddiasıyla sözleşme süresinin uzatılması yönünde başvuru yapıldığı, anılan başvuruya verilen 20/08/2024 tarihli cevapta; "Kantinin gerçek kira bedeli yeni ihalede ortaya çıkacaktır. Kantindeki hizmet, ürün çeşitliliği, fiyatlar ve iletişimin yetersiz kaldığı kanısına gelen şikayetler ve bunun sonucunda yapılan saha araştırmaları neticesinde varılmıştır. Okul genelinde yapılan ankette 409 öğrenciden 165 öğrenci kantine en düşük puan olan 1 puan ve 171 öğrenci de 5 ve altında puan vermişlerdir. Açıklamalar kısmında birçok öğrenci kantinle ilgili olumsuz ifadeler yazmıştır. ... Gelen şikayetlere rağmen sizin olumlu yönde kendinizi geliştirmeniz beklenmiş geçen sürede bir değişme olmamıştır. ... Tüm bu nedenlerle kantin ihalesine çıkılarak yeni bir işletmeci gelmesinin önü açılmak istenmiştir. Sizin de bahse konu ihaleye girmenizde hukuki bir sakınca olmayıp konuyla ilgili karar kendi uhdenizdedir" denildiği, bu suretle davacının kantin işletme sözleşmesinin yenilenmesi hususunda yaptığı başvurunun incelendiği ve okul aile birliği iradesinin sözleşmenin yenilenmemesi yönünde oluştuğu, bunun üzerine dava konusu ihaleye çıkıldığı,
Öte yandan, temyize konu Mahkeme kararında belirtilen ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında 13/11/2024 tarihinde verilen, davacının kantin işletme sözleşmesinin yenilenmesinin uygun olmadığına dair ... tarih ve E-... sayılı Karasu İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü işleminin yürütmesinin durdurulması yönündeki karara davalı idarece itiraz edilmesi üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve YD İtiraz No: ... sayılı kararıyla "... halihazırda Genelge hükümlerine göre süresinde yapılmamış sözleşme yapma başvurusunun idarece değerlendirildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde açıkça hukuka aykırılık ve telafisi imkansız zarar koşulunun gerçekleşmediği" gerekçesiyle davalı idare itirazının kabulüne ve anılan Mahkeme kararının kaldırılmasına, yürütmenin durdurulması talebinin reddine karar verildiği; dolayısıyla gelinen aşamada temyize konu Mahkeme kararının dayanağının da ortadan kalktığı açıktır.
Bununla birlikte; davacı tarafından dava dilekçesinde; uyuşmazlık konusu ihale ilanının "İhaleye Katılacaklarda Aranacak Şartlar" başlıklı 4. maddesinde yer alan "4.4. Başka bir kantin, spor salonu, servis vb. okul işletmesi işletiyor olmamak" düzenlemesi nedeniyle ihaleye alınmadığı iddia edilmiş ise de; "başka bir kantin" ifadesinden ihalesi yapılan mevcut kantin dışındaki kantin işletmelerinin kastedildiğinin açık ve anlaşılabilir olduğu, dolayısıyla anılan düzenlemenin ihalesi yapılan kantinin mevcut işletmecisi olan davacının ihaleye katılımını engelleyecek nitelikte olmadığı, davacının sözleşmesinin yenilenmesi amacıyla yaptığı başvuruya verilen 20/08/2024 tarihli cevapta da "Sizin de bahse konu ihaleye girmenizde hukuki bir sakınca olmayıp konuyla ilgili karar kendi uhdenizdedir" denilmek suretiyle davacının da ihaleye katılabileceğinin belirtildiği, buna rağmen davacının uyuşmazlık konusu ihaleye katılma noktasında irade göstermediği anlaşıldığından, anılan iddiaya itibar edilmemiştir.
Bu itibarla, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilen dava konusu ihalede hukuka aykırılık, ihalenin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVANIN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5. Kullanılmayan ...-TL ilk derece aşamasındaki yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,
6. ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, davalı idare harçtan muaf olduğundan, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi uyarınca temyiz aşamasında tahsil edilmeyen toplam ...-TL temyiz harcının davacıdan tahsil edilerek Hazineye irat kaydedilmesine, gereği için Mahkemece ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına,
7. Posta giderleri avansından artan tutarın davalı idareye iadesine,
8. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
9. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 25/02/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.