T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/957
Karar No:2025/501
TEMYİZ EDENLER : 1. (DAVALI) ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
2. (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Erzincan ili, Üzümlü ilçesi mevcut içme suyu isale hattından ayrı, farklı bir güzergahta yeni inşa edilen ikinci isale hattından içme suyu hat kapasitesini aşan su kullanımının engellenmesi istemiyle Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 8. Bölge Müdürlüğüne yapılan başvurunun cevap verilmemek suretiyle (zımnen) reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlığın çözümü teknik bilgi ve uzmanlık gerektirdiğinden uyuşmazlığa konu üretim tesisi ve havzasının bulunduğu alanda yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen 28/02/2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle, "Üzümlü Belediyesinin Aksu ve Aksu-2 kaptajlarından su almaktadır. İki ayrı yerden su aldığı hatlar birleşerek yükleme odasına gelmekte ve su mansaba santrala ve depoya iletilmektedir. Aksu 2 su toplama havzasından tamamen belediye su alınmakla birlikte Aksu kaptajından hem belediye hem davacı su temin etmektedir. Dolayısı ile davacının havzasından belediye su almaktadır ve isale hattının bir kısmı havza içindedir. Keşif sırasında 2600 kotlarında bulunan Aksu kaptajından mansap santral kısmına kadar inceleme yapılmıştır. Aksu kaptajının su girişinin olduğu vana odasına girilmiş olup eski ve yeni hatlara ait vanalar olduğu görülmüş ve an itibarı ile kapalı olan eski hat vanası açılarak hat kontrolü yapılmıştır. Eski hatta su gittiği görülmüştür. Aksu ve Aksu 2 kaptajlarından (Şikar mevki) eski ve yeni hatlar gelmekte ve yükleme odasında yeni hatta hat kapasitesi üzerinde su geldiğinde savaklanan su fazlası eski hatta verilmektedir. Ancak keşif günü itibarı ile yeni hattan savağı aşacak kadar su gelmediğinden bu noktadan an itibarı ile eski hatta su geçişi olmamıştır. Yükleme odasından itibaren de eski ve yeni hat mansaba kadar devam etmekte yeni hat doğrudan enerji üretim amacı ile santral binasına girmekte eski hat ise mevcut depoya bağlanmaktadır. (...)Aksu ve Aksu 2 kaptajlarından başka su alım yeri görülmemiştir. Aksu kaptajının olduğu yerde aynı kotlardan iki yerden su alınmaktadır. Bu gözeler Aksu ve Aksu 1 olarak adlandırılmaktadır. İsale hattı boru çaplarının dosya kapsamı yazışmalardan ve proje raporundan 300 mm olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca yeni hatta borunun 315 mm olarak tanımlandığı ve 300 mm çapında olduğu saptanmıştır. Suların toplandığı alana ve isale hatlarına giren suyu ölçen bir cihazın ve her iki alana da fazla su girişini engelleyen teknik bir mekanizmanın olup olmadığı ile ilgili olarak vana odasına girilmiş olup herhangi bir ölçüm cihazı bulunmadığı görülmüştür. (...)vana odasında eski ve yeni hatlara ait vanalar bulunmaktadır. (...)dosya kapsamı yazışmalardan (DSİ 8. Bölge Müdürlüğü tarafından davacıya yazılan 27/05/2021 tarihli yazıda Üzümlü Elektrik Üretim A.Ş. tarafından hazırlanan Üzümlü İçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporunda projenin su kaynağını oluşturan pınardan hali hazırda belediyeye sağlanan içme suyu miktarının 135 I/s esas alındığı ve içme suyu ihtiyacı için 300 mm çapında isale hattı ile depoya iletildiği, önerilen tesislerin mevcut tesisler ile aynı güzergahta olup kesit kapasitelerinin değiştirilmeyeceği belirtilmiştir.) ve proje müellifinden elde edilen proje bilgilerinden eski ve yeni hatlarda boru çaplarının 300 mm olduğunun anlaşılmıştır. Bu çapta hattan geçecek azami hız 1.72 m/s, debi ise 0121 m³/s olarak hesaplanmıştır. Dolayısı ile isale hattından geçecek maksimum debi 129 ila 121 l/s civarlarında hesaplanmıştır. İsale hatları çıkışlarının içme suyu sistemine mi yoksa başka bir hatta mı bağlandığına ilişkin, isale hattı santralde enerji üretimi sonrası içme suyu deposuna bağlanmaktadır. Yeni bir depo inşa edilmekte olduğu ve henüz işletmede olmadığı görülmüştür. Eski ve yeni isale hatlarının birleştiği ve ayrıldığı noktaların bulunup bulunmadığı ile ilgili olarak, Aksu ve Aksu 2 kaptajlarından gelen eski ve yeni hatlar yükleme odasında savakta birleşmekte ve fazla gelen su savaktan eski hatta aktarılmaktadır. Yükleme odası sonrası eski ve yeni hat paralel devam etmektedir. Nüfus başta olmak üzere içme ve kullanma suyu ihtiyacının belirlenmesinde bilimsel verilerle ilçe içme kullanma suyu ihtiyacının yıllara göre ne kadar olduğu hususunda yapılan araştırmada ise, İller Bankası tarafından hazırlanan Üzümlü İçmesuyu Kesin Proje Raporunda (...)2053 yılı su ihtiyacı 180 It/kişi/gün olarak hesaplanmıştır. Bu durumda gereken maksimum su ihtiyacı; Qiht:17.831 x 180 X 1.5 /86400 = 55,73 lt/s olarak hesap edilmektedir. Bu miktara raporda hesap edilen kurum ve kuruluşların ihtiyaçları, özel ihtiyaç tesisleri ve hayvansal ihtiyaçlar eklendiğinde 2053 yılı su ihtiyacı 55,73 +6+6+1= 68,73, 69 It/s olmaktadır. Heyetimizce ilçedeki hayvancılık ve hayvansal su ihtiyacı bilinmediğinden rapordaki değer aynen alınmıştır. DSİ tarafından belediyeye yazılan 02/08/2022 tarihli yazıda, “İlçenin olağan nüfus artışı dışında göç aldığı ve hesaplanan içme ve kullanma suyu ihtiyaçlarına göre 30 yıllık su ihtiyacının toplam 112,86 It/s (...) olduğu belirtilerek Aksu kaynağından 60 lt/s, Aksu 1 kaynağından 40 It/s ve Aksu 2 kaynağından 12,86 lt/s olmak üzere toplamda 112,86 lt/s (zamanının yaklaşık %95 inde) suyun belediyeye tahsis edilmesinde sakınca bulunmadığı belirtilmiştir. Görüleceği üzere su tahsisi uygunluğu konulu yazıda hesaplanan su ihtiyacında alınan hayvansal ihtiyaçlar ile raporda alınan ihtiyaçlar arasında büyük farklılıklar vardır. Davacı şirkete su kullanım anlaşması ile taahhüt edilen su kapasitesinin -aynı kaynaktan belediyenin de su alması ve elektrik üretmesi ile hangi oranda etkilendiği hususunda ise, belediyenin içme suyu temini su kullanım hakkı anlaşması ile teminat altına alındığından eski hattın çalışmadığı durumda ve yeni hattın da eski hat ile aynı kapasitede olduğu gereğince isale hattı mansabında belediyenin içme suyundan elektrik üretmesi ile davacının üretiminin etkilenmeyeceği sonucuna varılmaktadır. Ancak iki hattın da birlikte çalıştığı durumda davacının enerji üretiminin olumsuz etkileneceği açıktır. Üzümlü HES regülatör ve membaı ve tesis havzasından ve özellikle Aksu Deresinden Üzümlü Elektrik Üretim A.Ş.'nin davacının elektrik üretimini olumsuz etkileyecek su kullanımının bulunup bulunmadığına ilişkin, eski hat ile yeni hat birlikte kullanıldığı durumda davacının elektrik üretimi azalacaktır; ancak birlikte kullanıldıklarına dair bilgi/belge bulunmamaktadır. Davacı kullanımına tahsis edilen Üzümlü HES regülatör ve membaı ve tesis havzasından ve özellikle Aksu Deresi üzerinde su kullanım hakkı sözleşmesi kapsamı dışında yeni bir HES kurulup kurulmadığı hususunda, belediye santrali eski isale hattı mansabında inşa edilmiştir. Belediye santralinden başka bir santral görülmemiştir. Keşif günü santral yerinde yerinde yapılan gözlemde 580 kW civarında (anlık değişen) üretim olduğu görülmüş ve buna göre keşif anında santralde anlık olarak 70 lt/s debi ile üretim yapıldığı saptanmıştır. Sonuç olarak dosya bilgi/belgelerine ve yerinde yapılan keşif icrası sırasındaki tespitlere göre eski belediye isale hattı aynı güzergahta paralel olarak ve aynı kapasite ile (300 mm boru) yenilenmiş olup hidrolojik imkanlar dahilinde havzada yeterli su olduğunda iki hattın birlikte çalışması durumunda davacının ilgili dönemdeki enerji üretiminin olumsuz etkilenme potansiyeli mevcuttur." tespitlerine yer verildiği;
Bilirkişi raporları taraflara ve müdahile tebliğ edildiği, taraflarca yapılan itirazların yerinde olmadığı ve bilirkişi raporunun dayandığı teknik veriler doğrultusunda hükme esas alınabilecek nitelikte olduğunun anlaşıldığı;
Dava dosyasındaki bilgi ve belgeler, tarafların iddiaları ve bilirkişi raporundaki verilerin birlikte değerlendirilmesinden, davacı şirkete ait su havzası olan Aksu kaptajından hem davacının hem de müdahil belediyenin su temin ettiği, dolayısıyla davacının havzasından belediyenin su aldığı ve su isale hattının bir kısmının davacı şirkete ait havza içinde kaldığı, belediyeye ait Aksu kaptajının su girişinin olduğu vana odasında eski ve yeni hatlara ait vanalar olduğu ve kapalı olan eski hat vanası açılarak hat kontrolü yapıldığında eski hatta su gittiğinin görüldüğü, müdahil belediyeye ait Aksu ve Aksu-2 kaptajlarından gelen eski ve yeni hatların yükleme odasında savakta birleştiği ve fazla gelen suyun savaktan eski hatta aktarıldığı, yükleme odasından itibaren eski ve yeni hattın paralel olarak mansaba kadar devam ettiği ve yeni hattın doğrudan enerji üretim amacı ile santral binasına eski hattın ise mevcut depoya bağlandığı, eski ve yeni hattın kapasitelerinin aynı olduğu, Aksu ve Aksu-2 kaptajlarından (Şikar mevki) eski ve yeni hatların geldiği ve yükleme odasında her iki hattın vanasının açık olması ve yeterli suyun bulunması halinde her iki hattan da suyun gittiğinin anlaşıldığı, suların toplandığı alana ve isale hatlarına giren suyu ölçen bir ölçüm cihazının ve her iki alana da fazla su girişini engelleyen teknik bir mekanizmanın bulunmadığı, eski hat ile yeni hattın birlikte kullanıldığı durumda davacı şirketin elektrik üretiminin azalacağı, halihazırda her iki hattın da aktif olması nedeniyle davacı şirketin elektrik üretimini olumsuz etkileneceğinin açık olduğu, yukarıda yer verilen mevzuat incelendiğinde su yapılarının denetim hizmetlerinin davalı idare tarafından yapılacağı düzenlemesine yer verildiği, bu kapsamda; su yapılarının denetim hizmetlerini yapma hususunda yetkili ve görevli bulunan davalı idare tarafından belirtilen eksikliklerin yerinde denetiminin yapılmadığı, denetim görevinin yerine getirilmeyerek müdahil Üzümlü Belediyesinin inşa ettiği iki ayrı hat ile davacı şirkete ait havzadan izin verilen dışında su çekilmesine müsaade edildiği, dolayısıyla davacı şirketin daha düşük kapasiteyle tesisinin faaliyette bulunmasına sebep olan/olacak mevcut durumun gözetilmediğinin anlaşıldığı;
Bu durumda, davalı idare tarafından, davacı şirketçe ifade edilen yakınmalar gözetilmek suretiyle ilgili mevzuat ve su kullanım hakkı anlaşmasıyla davacı şirkete taahhüt edilen her bir hususun gereğince yerine getirilmesini sağlamak ve Üzümlü Hidroelektrik Santralinin kapasitesinin altında faaliyet gösterilmesine sebep olan faktörleri bertaraf etmek adına müdahil belediyeye ait isale hatlarına ölçüm cihazı takılması, sürekli olarak denetimi sağlayacak teknik alt yapının tesis edilmesi ve gerekirse müdahil tarafından kullanılmadığı belirtilen hattın iptalinin temin edilmesi gibi önlemlerinin alınması gerekmekte iken, Üzümlü ilçesinin içme suyu ihtiyacının ötesinde su kullanımının engellenmesi, gerekli denetimin sağlanması ve ihtiyaç duyulan tedbirlerin alınması istemiyle yapılan başvurunun cevap verilmeyerek zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı ve davalı yanında müdahil tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, usul yönünden, dava konusu işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlem olmadığı, ayrıca davanın süre yönünden reddi gerektiği; esas yönünden, müdahil belediyenin eski içme suyu isale hattı asbestli olduğundan hattı yenilemesinin, eski hattın aktif olarak kullanılamayacağı ve davacının herhangi bir zarara uğramayacağını ispat etmeye elverişli olduğu, eski asbestli hatların zararı tespit edildikten sonra yenilenmesinin hayatın olağan akışına uygun olduğu, davacı şirketin iddialarının soyut olduğu, mevcut içme suyu isale hattının aynı güzergahta yenilendiği, teknik ve hukuki açıdan eksik inceleme neticesinde karar verildiği;
Davalı yanında müdahil Üzümlü Belediyesi tarafından, idarelerinin kurulduğu tarihten bu yana kadim hak kapsamında Üzümlü havzasından su kullanıldığı, içme suyu isale hattının 1991 tarihli İller Bankası onaylı projeler doğrultusunda yapıldığı ve kaptajlarda 70 l/s ve 50 l/s debi bulunduğu, idarelerinin kadimden beri 120 l/s su kullandığı, ortak su havzasındaki kullanım önceliğinin mevzuat uyarınca içme suyu kullanımında, dolayısıyla idarelerinde olduğu, isale hattının aynı güzergahta mevcut hat kapasitesi ile yenilendiği, yenileme çalışmaları neticesinde isale hattından geçen su miktarında değişiklik olmadığı, mevcut içme suyu isale hattının yenilenmesinin davacı şirketin enerji üretimini olumsuz etkisi olmayacağı, dosyada davacı şirketin üretiminin olumsuz etkileneceği iddiasını ispata yarar bilgi ve belge bulunmadığı, bu hususa ilişkin teknik inceleme yapılmadığı, bilirkişi raporunda tespit edilen içme ve kullanma suyu ihtiyacının hatalı olduğu, idarelerinin su ihtiyacının İller Bankası tarafından yayımlanan İçmesuyu Tesisleri Etüt, Fizibilite ve Projelerinin Hazırlanmasına Ait Teknik Şartname ve davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı yazısı dikkate alınarak yeniden hesaplanması gerektiği, İdare Mahkemesince eksik inceleme ve değerlendirme neticesinde karar verildiği, aynı anda iki farklı su alınmasının söz konusu olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, davalı idarenin usule ilişkin itirazlarının yerinde olmadığı, davalı yanında müdahil belediyeye 112,8 lt/sn su tahsisine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı da dikkate alındığında temyiz iddialarının mesnetsiz olduğu belirtilerek istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Dairemizin E:2024/1157 sayılı dosyasında alınan 16/09/2024 ve 13/11/2024 tarihli ara kararları cevaplarının geldiği görülerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Davalı idarenin usule ilişkin itirazı geçerli görülmemiştir.
Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurularının reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya ve davalı yanında müdahile iadesine,
5. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davalı yanında müdahile iadesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 31/01/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.