T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1229
Karar No:2025/3026
MÜDAHALE İSTEMİ HAKKINDA KARAR
Sınırlı Sorumlu ... Nolu ... Kooperatifi vekili Av. ... tarafından, Doğubayazıt ilçe sınırları içerisinde bulunan hat ve güzergahlarda çalıştırılmak üzere minibüs işletme haklarının 5 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin (6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüs) ... tarih ve ... sayılı Doğubayazıt Belediye Meclisi kararının iptali istemiyle Doğubayazıt Belediyesine karşı açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı davalı idare tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine, ... Turizm Taşımacılık İnşaat Gıda İthalat İhracat Ltd. Şti. vekili Av. ... tarafından verilen davalı idare yanında davaya müdahale istemini içeren dilekçe incelenerek gereği görüşüldü:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde, üçüncü kişilerin davaya katılması konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 66. maddesinde ise üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukukî yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, fer'î müdahil olarak davada yer alabileceği kurala bağlanmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, müdahale isteminde bulunan ... Turizm Taşımacılık İnşaat Gıda İthalat İhracat Ltd. Şti.'nin davaya müdahalede hukuki yararının bulunduğu anlaşıldığından, davalı idare yanında MÜDAHALE İSTEMİNİN KABULÜNE, 09/10/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda davaya müdahale konusunda özel bir hüküm bulunmamakla birlikte "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde, bu Kanun'da hüküm bulunmayan hallerde uygulanmak üzere 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na atıfta bulunulan haller arasında "üçüncü şahısların davaya katılması" konusu da sayılmıştır.
6100 sayılı Kanun'un 65. maddesinde "asli müdahale" düzenlenmiş; "Fer'i müdahale" başlıklı 66. maddesinde ise, "(1) Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir."; "Tahkikatın konusu" başlıklı 143. maddesinde, "(1)Tarafların davada ileri sürdükleri bütün iddia ve savunmalar birlikte incelenir. (2) Hâkim, muhakemeyi basitleştirmek veya kısaltmak için resen veya taraflardan birinin talebi üzerine tahkikatın her aşamasında iddia veya savunmalardan birinin veya bir kısmının diğerinden önce incelenmesine karar verebilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; İdare Mahkemesince dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan kararın davalı tarafından temyiz edildiği, ... Turizm Taşımacılık İnşaat Gıda İthalat İhracat Ltd. Şti. tarafından, dava konusu ihalede en avantajlı teklif sahibi olarak sözleşme imzalandığı ve uyuşmazlıkta verilecek karara göre ihalenin iptal edilebileceği beyan edilerek 6100 sayılı Kanun'un 66. maddesi kapsamında davalı idare yanında davaya fer'i müdahale isteminde bulunulduğu anlaşılmaktadır.
Fer'i müdahale isteminde bulunulduğunun tespitinin ardından, davanın hangi aşamasında kadar bu istemde bulunulabileceğinin tespit edilmesi zorunludur.
6100 sayılı Kanun'un yukarıda metnine yer verilen 66. maddesinde, fer'i müdahilin, taraf yanında ve tarafa yardımcı olarak tanımlandığı ve ancak tahkikat sona erinceye kadar davaya katılma isteminde bulunulabileceği belirtilerek ne zamana kadar bu istemde bulunulabileceğinin açıkça hükme bağlandığı görülmektedir. İdari yargılama hukukunda 'tahkikat' evresi bulunmamakla beraber kanun hükmünün düzenleniş şekli ile 6100 sayılı Kanun'un 143. maddesinde yer alan tahkikatın konusu birlikte değerlendirildiğinde; hakim tarafından, iddia ve savunmaların birlikte incelendiği tahkikat aşamasının ilk derece yargılaması içerisinde yer aldığı, kanun yolu aşamasını kapsamadığı sonucuna varılmaktadır. Nitekim anılan Kanun'un sistematiğine bakıldığında da "Kanun Yolları" başlıklı "Sekizinci Kısım"da bu yolların; istinaf, temyiz ve yargılamanın yenilenmesi olduğu da açıkça hüküm altına alınmıştır.
Diğer yandan, söz konusu 66. maddenin gerekçesinde de, kanun koyucu tarafından, asli müdahaleden farklı olarak tahkikat sona erinceye kadar fer'i müdahalede bulunabileceğinin kabul edildiği, zira asli müdahilin taraf olduğu ve bir dava açtığının, oysa fer'i müdahilin taraf yardımcısı olarak mevcut bir davanın içinde yer aldığının belirtildiği; dolayısıyla hükümde arzu edilenin ilk derece yargılaması içerisinde bu istemde bulunulması olduğu, kanun yollarının bu kapsam içerisinde kalmadığı anlaşılmaktadır.
Somut uyuşmazlığa gelindiğinde; ilk derece mahkemesi sıfatıyla İdare Mahkemesince yargılama yapılıp esas hakkında karar verildikten sonra, kanun yolu olan temyiz aşamasında Danıştay Onüçüncü Dairesinden fer'i müdahale isteminde bulunulduğu görülmektedir.
Yukarıda yapılan tespitler ve 6100 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri uyarınca, kanun yolu aşamasında fer'i müdahale isteminde bulunulmasının mümkün olmadığı görüldüğünden, temyiz aşamasında yapılan bu istemin incelenmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Bu itibarla, müdahale isteminin incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1229
Karar No:2025/3026
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... Turizm Taşımacılık İnşaat Gıda
İthalat İhracat Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : Sınırlı Sorumlu ... Nolu ... Kooperatifi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Doğubayazıt ilçe sınırları içerisinde bulunan hat ve güzergahlarda çalıştırılmak üzere minibüs işletme haklarının 5 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin (6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüs) ... tarih ve ... sayılı Doğubayazıt Belediye Meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Ağrı İdare Mahkemesince verilen kararda; Anayasa Mahkemesince, imtiyaz sahiplerine iptal sonrasında oluşacak yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkân tanınmadan, iptalin olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem almadan ve daha da önemlisi iptalden önce buna ilişkin objektif koşullar belirlemeden imtiyazın sona erdirilmesinin, bütün külfetin başvuruculara yüklenmesi sonucunu doğurduğu, yani davacı durumunda olan kişilere öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yüklediği ve bu sebeple Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verildiği, bu kapsamda; davalı idare tarafından Doğubayazıt Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile, farklı güzergahlarda olmak üzere toplam 6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüsün işletme hakkının, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca ihaleye çıkarılmasına karar verildiği, davacı kooperatife ilçe içi toplu taşıma hatlarının 2013 yılında yapılan ihale ile verildiği, 10 yıllık sürenin dolmasından sonra 6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüsün işletme hakkının birlikte ihaleye çıkarılmasına karar verildiği, davalı idare tarafından, davacı kooperatife yeni hatlar için ihaleye çıkarılması öncesinde, anılan işlemler sonrasında oluşacak yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkân tanınmadan yeni hatlar için ihaleye çıkılmasının olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem almadan ve daha da önemlisi davacı kooperatifin işletme hakkının sona ermesinden sonra objektif koşullar belirlemeden imtiyazın sona ermesiyle bütün külfetin başvuruculara yüklenmesi sonucunu doğuracağı, yani davacı durumunda olan kişilere öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yükleyeceği, bu sebeple de Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edilmesi sonucunu doğuracağı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı kooperatife 2886 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yapılan ihale neticesinde söz konusu hattın işletilmesinin sınırlı süreli olarak (10 yıllığına) verildiği, dava konusu Meclis kararının hukuka uygun olduğu, 2013 yılında yapılan ihaleyle 10 yıllığına kiraya verilen hattın davacı için müktesep hak oluşturmadığı, ayrıca ihale süresinin bitiminden sonra geçişin sorunsuz olabilmesi için 10 yıllık kiralama süresi dolan kooperatifin 1 yıllık opsiyonlu uzatma süresi kooperatif lehine kullanılmak suretiyle ilave 1 yıl süre daha verildiği, bu sürenin yeniden ihaleye girmeleri için hazırlık yapmaları veyahut başka bir duruma evrilmek istiyorlarsa bu duruma adapte olabilmeleri için olduğu, temyize konu Mahkeme kararının çelişkili olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu, dosyanın istinaf incelemesi atlanarak doğrudan temyiz incelemesine gönderilmesinin hatalı olduğu, dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesi gerektiği, 25-30 senedir ilçe trafik komisyonu kararı ile yürüttükleri toplu taşıma faaliyetine dava konusu işlemle son verildiği, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten, 19/06/2025 tarihli ara kararına verilen cevaplar ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacı kooperatif tarafından Doğubayazıt ilçesinde "..." plakalı minibüslerle toplu taşıma faaliyetinde bulunulmaktadır.
Davalı idarece, daha önceki kiralama süresinin sona ermesi ve sürenin talep üzerine bir yıl uzatılması sonrasında, Doğubayazıt ilçe sınırları içerisinde bulunan hat ve güzergahlarda çalıştırılmak üzere minibüs işletme haklarının 5 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin (6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüs) ... tarih ve ... sayılı Doğubayazıt Belediyesi Meclis kararı alınmıştır.
Bu kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ... f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek, ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ... Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67'nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir. ..."; "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinde ise, "Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: ... j) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına; belediyeye ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek. ..." kuralları yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dairemizin 19/06/2025 tarihli ara kararı ile, davacı Kooperatif üyelerinin faaliyet gösterdikleri plaka, hat ve güzergâhlarda yolcu taşımacılığına (öncesinde devir işlemlerine konu edilmiş olabileceği de göz önünde bulundurularak) ilk olarak hangi makamın (İl Trafik Komisyonu, İlçe Trafik Komisyonu veya Doğubayazıt Belediye Başkanlığı) hangi tarih ve sayılı kararı ile başlandığının sorulmasına, bu plakalar ile ticari taşımacılığa trafik komisyon kararları ile mi, yapılan ihale sonucu imzalanan sözleşme sonrasında mı başlanıldığının veya devam edildiğinin açıklanmasına, dayanak karar ile bu kararlar dışında başka bir dayanak işlem var ise buna ilişkin bilgi ve belgelerin sunulmasının istenilmesine karar verilmiş; ara kararına verilen cevaplardan, Ağrı ilinde herhangi bir plaka serisi yönünde bir tahdit kararı alınmadığı ancak 1996/13 sayılı İl Trafik Komisyonu kararıyla il içinde yolcu taşımacılığı yapan minibüsler yönünden M plaka tahsisi yapıldığı, Doğubayazıt ilçesinde M plaka tahsisi yapılmadığı, plakalar üzerinden inceleme yapıldığında, 1996 yılında M plakalar yönünden tahsis kararı alınmış olmasına rağmen tescil kayıtları incelendiğinde 2000'li yıllarda yani tahsis kararından 4 yıl sonra dahi yük taşımaya elverişli kamyon tipi araçlara da M plaka takıldığı, ayrıca davacının 2013 yılında yapılan ihaleye katılarak belirlenen hat ve güzergahta 10 yıl süreyle minibüs işletme hakkını elde ettiği ve idareyle kiralama sözleşmesi yaptığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, dosya içinde mevcut davacı Sınırlı Sorumlu ... Nolu ... Kooperatif yetkilisi ... tarafından davalı Doğubayazıt Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'ne 25/05/2023 tarihinde verilen dilekçede güzergah kiralama sözleşmesinin 1 yıl uzatılması talep edilmiş, davalı idare tarafından bu talebe verilen ... tarih ve ... sayılı yazı ile mevcut ihalenin 25/06/2024 tarihine kadar 1 yıl uzatıldığı belirtilmiştir. Ayrıca temyize konu kararın gerekçesinde, ... plakalı minibüslerin faaliyet gösterdiği ilçe içi toplu taşıma hatlarının davacı kooperatife 10 yılığına 2013 yılında yapılan ihale ile verildiği hususu belirtilmiş olmasına rağmen, davacı tarafça bu husus gerekçe yönünden temyiz edilmemiştir. Tüm bu hususlardan, davacı kooperatife davaya konu toplu taşıma hatlarının 2013 yılında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan ihale ile verildiği, 10 yıllık sürelerinin dolmasından sonra 1 yıl ilave bir süre daha verildiği anlaşılmaktadır.
Temyize konu kararda atıf yapılan Anayasa Mahkemesi'nin ''Cafer Sezgin ve Diğerleri" bireysel başvuru kararına konu uyuşmazlıkta, başvuruculara minibüs hatları ihalesiz verilmiş, bu hatlar işgaliye harcı ve benzeri ücretler karşılığında belirli bir süre belirlenmeksizin işletilmiştir. Dava konusu uyuşmazlıkta ise, davacının işletmekte olduğu toplu taşıma hatlarının 2013 yılında 2886 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihale ile verildiği, 10 yıllık sürelerinin dolmasından sonra ilave 1 yıllık bir süre daha verildiği dikkate alındığında, anılan Anayasa Mahkemesi kararındaki ihlale konu uyuşmazlık ile aynı nitelikte olmadığı açıktır.
Bu durumda, davacı kooperatifin, davalı idarece 2013 yılında gerçekleştirilen "ilçe içi toplu taşıma hatlarının 10 yılığına kiralanmasına ilişkin" ihaleye katılarak ihalenin üzerinde kaldığı, davacının bu hat ve güzergahlarda 2013 yılından beri ihale sonucu imzalanan sözleşmeye bağlı olarak "..." plakalı minibüslerle faaliyet gösterdiği, davalı idare tarafından 10 yıllık kiralama süresinin dolmasından sonra davacıya ilave 1 yıl da ek süre verildiği, dolayısıyla temyize konu kararda atıf yapılan Anayasa Mahkemesi kararında işaret edilen, yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkân tanınmadan yeni hatlar için ihaleye çıkılmasının söz konusu olmadığı, davacıya öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet de yüklenmediği sonucuna varıldığından, daha önceki ihale süresinin bitmesi nedeniyle, toplu ulaşım hizmetinin devamlılığı gereği ve usulüne uygun olarak tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVANIN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, ...-TL müdahil yargılama giderinin davacıdan alınarak müdahile verilmesine,
5. Toplam ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
6. Posta giderleri avansından artan tutar ile istemi hâlinde kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davalı idareye iadesine,
7. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 09/10/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.