T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1230
Karar No:2025/3027
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : Sınırlı Sorumlu ... Kooperatifi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Doğubayazıt ilçe sınırları içerisinde bulunan hat ve güzergahlarda çalıştırılmak üzere minibüs işletme haklarının 5 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin (6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüs) ... tarih ve ... sayılı Doğubayazıt Belediye Meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Ağrı İdare Mahkemesince verilen kararda; Anayasa Mahkemesince, imtiyaz sahiplerine iptal sonrasında oluşacak yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkân tanınmadan, iptalin olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem almadan ve daha da önemlisi iptalden önce buna ilişkin objektif koşullar belirlemeden imtiyazın sona erdirilmesinin, bütün külfetin başvuruculara yüklenmesi sonucunu doğurduğu, yani davacı durumunda olan kişilere öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yüklediği ve bu sebeple Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verildiği, bu kapsamda; davalı idare tarafından Doğubayazıt Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile, farklı güzergahlarda olmak üzere toplam 6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüsün işletme hakkının, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca ihaleye çıkarılmasına karar verildiği, davacı kooperatifin ilçe içi toplu taşıma hatlarının 2013 yılında yapılan ihale ile verildiği, 10 yıllık sürelerinin dolmasından sonra yeniden yapılan ihale kararı ile 6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüsün işletme hakkının birlikte ihaleye çıkarılmasına karar verildiği, davalı idare tarafından, davacı kooperatife yeni hatlar için ihaleye çıkarılması öncesinde, anılan işlemler sonrasında oluşacak yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkân tanınmadan yeni hatlar için ihaleye çıkılmasının olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem almadan ve daha da önemlisi davacı kooperatifin işletme hakkının sona ermesinden sonra objektif koşullar belirlemeden imtiyazın sona ermesiyle bütün külfetin başvuruculara yüklenmesi sonucunu doğuracağı, yani davacı durumunda olan kişilere öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yükleyeceği, bu sebeple de Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edilmesi sonucunu doğuracağı gerekçesiyle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı kooperatife 2886 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yapılan ihale neticesinde söz konusu hattın işletilmesinin sınırlı süreli olarak (10 yıllığına) verildiği, dava konusu meclis kararının hukuka uygun olduğu, 2013 yılında yapılan ihaleyle 10 yıllığına kiraya verilen hattın davacı için müktesep hak oluşturmadığı, ayrıca ihale süresinin bitiminden sonra geçişin sorunsuz olabilmesi için 10 yıllık kiralama süresi dolan kooperatifin 1 yıllık opsiyonlu uzatma süresi kooperatif lehine kullanılmak suretiyle ilave 1 yıl süre daha verildiği, bu sürenin yeniden ihaleye girmeleri için hazırlık yapmaları veyahut başka bir duruma evrilmek istiyorlarsa bu duruma adapte olabilmeleri için olduğu, temyize konu Mahkeme kararının çelişkili olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu, dosyanın istinaf incelemesi atlanarak doğrudan temyiz incelemesine gönderilmesinin hatalı olduğu, dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesi gerektiği, 25-30 senedir ilçe trafik komisyonu kararı ile yürüttükleri toplu taşıma faaliyetine dava konusu işlemle son verildiği, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten, 19/06/2025 tarihli ara kararına verilen cevaplar ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacı kooperatif tarafından Doğubayazıt ilçesinde "..." plakalı minibüslerle toplu taşıma faaliyetinde bulunulmaktadır.
Davalı idarece, daha önceki kiralama süresinin sona ermesi ve sürenin talep üzerine bir yıl uzatılması sonrasında, Doğubayazıt ilçe sınırları içerisinde bulunan hat ve güzergahlarda çalıştırılmak üzere minibüs işletme haklarının 5 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin (6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüs) ... tarih ve ... sayılı Doğubayazıt Belediyesi Meclis kararı alınmıştır.
Bu kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ... f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek, ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ... Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67'nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir. ..."; "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinde ise, "Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: ... j) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına; belediyeye ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek. ..." kuralları yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dairemizin 19/06/2025 tarihli ara kararı ile, davacı Kooperatif üyelerinin faaliyet gösterdikleri plaka, hat ve güzergâhlarda yolcu taşımacılığına (öncesinde devir işlemlerine konu edilmiş olabileceği de göz önünde bulundurularak) ilk olarak hangi makamın (İl Trafik Komisyonu, İlçe Trafik Komisyonu veya Doğubayazıt Belediye Başkanlığı) hangi tarih ve sayılı kararı ile başlandığının sorulmasına, bu plakalar ile ticari taşımacılığa trafik komisyon kararları ile mi, yapılan ihale sonucu imzalanan sözleşme sonrasında mı başlanıldığının veya devam edildiğinin açıklanmasına, dayanak karar ile bu kararlar dışında başka bir dayanak işlem var ise buna ilişkin bilgi ve belgelerin sunulmasının istenilmesine karar verilmiş; ara kararına verilen cevaplardan, Ağrı ilinde herhangi bir plaka serisi yönünde bir tahdit kararı alınmadığı ancak 1996/13 sayılı İl Trafik Komisyonu kararıyla il içinde yolcu taşımacılığı yapan minibüsler yönünden M plaka tahsisi yapıldığı, Doğubayazıt ilçesinde M plaka tahsisi yapılmadığı, plakalar üzerinden inceleme yapıldığında, 1996 yılında M plakalar yönünden tahsis kararı alınmış olmasına rağmen tescil kayıtları incelendiğinde 2000'li yıllarda yani tahsis kararından 4 yıl sonra dahi yük taşımaya elverişli kamyon tipi araçlara da M plaka takıldığı, ayrıca davacının 2013 yılında yapılan ihaleye katılarak belirlenen hat ve güzergahta 10 yıl süreyle minibüs işletme hakkını elde ettiği ve idareyle kiralama sözleşmesi yaptığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, dosya içinde mevcut davacı Sınırlı Sorumlu ... Nolu ... Kooperatif yetkilisi ... tarafından davalı Doğubayazıt Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'ne 25/05/2023 tarihinde verilen dilekçede güzergah kiralama sözleşmesinin 1 yıl uzatılması talep edilmiş, davalı idare tarafından bu talebe verilen ... tarih ve ... sayılı yazı ile mevcut ihalenin 25/06/2024 tarihine kadar 1 yıl uzatıldığı belirtilmiştir. Ayrıca temyize konu kararın gerekçesinde, ... plakalı minibüslerin faaliyet gösterdiği ilçe içi toplu taşıma hatlarının davacı kooperatife 10 yılığına 2013 yılında yapılan ihale ile verildiği hususu belirtilmiş olmasına rağmen, davacı tarafça bu husus gerekçe yönünden temyiz edilmemiştir. Tüm bu hususlardan, davacı kooperatife davaya konu toplu taşıma hatlarının 2013 yılında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan ihale ile verildiği, 10 yıllık sürelerinin dolmasından sonra ilave 1 yıl süre daha verildiği anlaşılmaktadır.
Temyize kararda atıf yapılan Anayasa Mahkemesi'nin ''Cafer Sezgin ve Diğerleri" bireysel başvuru kararına konu uyuşmazlıkta, başvuruculara minibüs hatları ihalesiz verilmiş, bu hatlar işgaliye harcı ve benzeri ücretler karşılığında belirli bir süre belirlenmeksizin işletilmiştir. Dava konusu uyuşmazlıkta ise, davacının işletmekte olduğu toplu taşıma hatlarının 2013 yılında 2886 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihale ile verildiği, 10 yıllık sürelerinin dolmasından sonra ilave 1 yıllık bir süre daha verildiği dikkate alındığında, anılan Anayasa Mahkemesi kararındaki ihlale konu uyuşmazlık ile aynı nitelikte olmadığı açıktır.
Bu durumda, davacı kooperatifin, davalı idarece 2013 yılında gerçekleştirilen "ilçe içi toplu taşıma hatlarının 10 yılığına kiralanmasına ilişkin" ihaleye katılarak ihalenin üzerinde kaldığı, davacının bu hat ve güzergahlarda 2013 yılından beri ihale sonucu imzalanan sözleşmeye bağlı olarak "..." plakalı minibüslerle faaliyet gösterdiği, davalı idare tarafından 10 yıllık kiralama süresinin dolmasından sonra davacıya ilave 1 yıl da ek süre verildiği, dolayısıyla temyize konu kararda atıf yapılan Anayasa Mahkemesi kararında işaret edilen, yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkân tanınmadan yeni hatlar için ihaleye çıkılmasının söz konusu olmadığı, davacıya öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet de yüklenmediği sonucuna varıldığından, daha önceki ihale süresinin bitmesi nedeniyle, toplu ulaşım hizmetinin devamlılığı gereği ve usulüne uygun olarak tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVANIN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5. Toplam ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
6. Posta giderleri avansından artan tutar ile istemi hâlinde kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davalı idareye iadesine,
7. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 09/10/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.