T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1797
Karar No:2025/2700
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Nakliyat Yatırım Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av....
İSTEMİN KONUSU: .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Karayolları Genel Müdürlüğünce 3465 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Dışındaki Kuruluşların Erişme Kontrollü Karayolu (Otoyol) Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İle Görevlendirilmesi Hakkında Kanun uyarınca gerçekleştirilecek olan “Tarsus-Pozantı Ayr.-Gaziantep Otoyolu Km:164+500’deki Osmaniye C Tipi Otoyol Hizmet Tesisi ile Bu Tesise Bağlı Km:147+300 ve Km:196+230’daki D Tipi Otoyol Hizmet Tesislerinin Projelendirilmesi, Yapımı, Bakımı, İşletilmesi ve İDARE’ye Yıllık Kira Ödenmesi ile Toplam (yapım süresi+ işletme süresi olarak) 17 Yıllık Görev Süresi Sonunda İDARE’ye Bedelsiz ve Kullanılabilir Durumda Devredilmesi İşi” ihalesinin ve Ön Seçim Şartnamesi’nin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen kararda; Ön Seçim Şartnamesi yönünden yapılan değerlendirmede;
İhale konusu iş için ... Turcas Petrol A.Ş. ile idare arasında 12/03/1999 yılında imzalanan sözleşmenin 06/02/2024 tarihinde karşılıklı olarak feshedilmesi üzerine dava konusu yer ile ilgili yeniden 3465 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliğine göre görevlendirme ihalesi için Bakanlık Makamı’nın 09/10/2024 tarih ve 41416530-020/1196 sayılı Oluruyla ihale konusu iş için hazırlanan Ön Seçim Şartnamesi'nin onaylandığı, dava konusu Şartname'ye, Bakanlık Makamı’nın 09/10/2024 tarih ve 41416530-020/1196 sayılı Olur'unda da yer alan "Mali durumdan en az 35 ve toplam olarak da en az 80 puan alan şirketler ihaleye teklif vermek üzere davet edilecektir." şartının konulduğu, bu hususa ilişkin puanlama esaslarını içeren dava konusu Ön Seçim Şartnamesi'nin hazırlandığı, bu Şartnamedeki puanlamaya göre üç şirketin mali durum ve toplam puan kriterini sağladığı dikkate alındığında, dava konusu Şartnamedeki puanlama esaslarının eşitlik ve objektiflik kritelerini sağladığı, rekabeti engelleyen bir durum oluşturmadığı, aksine bir durumun da ortaya koyulamadığı anlaşıldığından, Ön Seçim Şartnamesi'nde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Görevlendirme ihalesi yönünden yapılan değerlendirmede;
Mahkemelerinin 28/03/2025 tarihli ara kararına cevaben gönderilen bilgi ve belgeler incelendiğinde, dava konusu ihalenin 04/02/2025 tarihinde yapılarak sonuçlandığı, ihaleyi kazanan firma ile 07/03/2025 tarihinde sözleşme imzalandığının belirtildiği, dava açma tarihinin 06/11/2024 tarihi olduğu, ayrıca dava konusu görevlendirme ihalesinin iptali istemiyle açılan Mahkemelerinin E:... esas sayılı dosyasının derdest olduğu dikkate alındığında, bu aşamada dava konusu edilen görevlendirme ihalesinin esasını inceleme imkanının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle kısmen davanın reddine, kısmen incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, mali durumdan dolayı kendilerine toplam 32 puan verildiği, ancak Banka Referans Mektubu değerlendirmesine 5 puan üzerinden 0 puan verildiği, anılan Şartname'de herhangi bir banka teminat mektubu veya şirketin nakit durumuna dair belge istenmediği, kendileri tarafından tesislerin yapımı için 300.000.000,00-TL kredinin sağlanacağına dair T.C. Ziraat Bankası'ndan ıslak imzalı belgenin ihale dosyasıyla birlikte sunulduğu, 0 puan verildiğine yönelik gerekçe gösterilmediği, öz varlık değerlendirmesine 10 puan üzerinden 5 puan verilmesinin gerekçesinin açıklanmadığı, OHT yatırım miktarı değerlendirmesinde 10 puan üzerinden 7 puan verildiği, söz konusu yatırım miktarının şirketin mevcut yatırımlarının mı yoksa yapılacak yatırımların mı miktarlarının dikkate alınacağının anlaşılamadığı, lokanta ve kafeterya deneyimi için 20 puan üzerinden 10 puan verildiği, şirketin tesislerde 6 adet lokantası ve 6 adet kafeteryasının bulunduğu, bu durum hakkında da gerekçe gösterilmediği, akaryakıt satış ve dağıtım deneyimi için 10 puan üzerinden 5 puan verildiği, şirket kendi öz varlığı akaryakıt nakliye aracı ve kendi personeliyle gerekli tüm akaryakıt nakliyesinin sağlayacak güçte olduğu, buna rağmen hiçbir gerekçe gösterilmeksizin 5 puan verildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
"Tarsus-Pozantı Ayr.-Gaziantep Otoyolu Km:164+500’deki Osmaniye C Tipi Otoyol Hizmet Tesisi ile Bu Tesise Bağlı Km:6-400, Km:147+800 ve Km:196+230’daki D Tipi Otoyol Hizmet Tesislerinin Projelendirilmesi, Yapımı, Bakımı, İşletilmesi, İşletme Süresince Gayri Safi Hasıla Üzerinden İdare’ye Yıllık Pay Ödenmesi ve Görev Süresi Sonunda İdare’ye Bedelsiz ve Kullanılabilir Durumda Devredilmesi İşi" için ... Petrol A.Ş. ile 12/03/1999 tarihinde sözleşme imzalanarak 18/04/2002 tarihinde yer teslimi yapılmış, tesisler 16/12/2002 yılında işletmeye açılmıştır. Söz konusu işin sözleşme bitiş tarihi 10/03/2028 iken, pandemi nedeniyle 08/06/2022 tarih ve 127763 sayılı Olur ile 102 gün süre uzatımı verilerek işin bitiş tarihi 20/06/2028 olarak belirlenmiştir.
Sözleşmenin "Taşeron Çalıştırılması" başlıklı 15.b. maddesi uyarınca görevli şirket tarafından (Shell Turcas) davacı şirket alt taşeron olarak seçilerek davacı tarafından sözleşme konusu iş yürütülmüştür.
İhale konusu alanda yer alan yapıların ve tesislerin 20 yılı aşkın süredir hizmet vermesi sebebiyle, çağın şartlarına uygun hale getirilmesi için ilave yatırımların planlaması istenilmiş, görevli şirket tarafından, ilave yatırımların sözleşmenin kalan süresine kıyasla çok yüksek maliyetlere ulaşacağından sözleşmenin süresinden önce tasfiyesi talep edilmiş, tasfiye talebi 02/02/2024 tarih ve 0156 sayılı Bakanlık Oluruyla uygun bulunarak 06/02/2024 tarihinde tasfiye anlaşması imzalanmıştır.
Daha sonra Bakanlık Makamının 09/10/2024 tarih ve 1196 sayılı Oluruyla, 3465 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği esaslarına göre söz konusu yerin 17 yıllık görev süresi için görevlendirme ihalesi yapılması kararlaştırılmış, bu çerçevede 24/10/2024 tarih ve 32703 sayılı Resmi Gazete’de şirket Ön Seçim ilanı yayımlanmıştır.
Bunun üzerine davacı tarafından Ön Seçim Şartnamesi ile görevlendirme ihalesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava şartları" başlıklı 114. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması"; "Dava şartlarının incelenmesi" başlıklı 115. maddesinin ikinci fıkrasında, "Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. (...) " kurallarına yer verilmiştir.
6100 sayılı Kanun'un 114. maddesinin gerekçesinde, "... (ı) bendinde aynı davanın önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması hususu yani teknik bir ifadeyle derdestlik iddiası olumsuz bir dava şartı hâline getirilmiş ve bu suretle derdestlik itirazı bir ilk itiraz olmaktan çıkartılıp; dava şartına ilişkin usulî bir itiraza dönüştürülmesi sağlanmıştır. Açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın davacısı, hukuki korunma sürecini başlatmıştır. Artık onun aynı davayı bir başka mahkeme önüne getirmesinde hukuken korunmaya değer güncel bir yararı kalmamıştır; bu bağlamda hukuken korunma ihtiyacı içerisinde bulunmamaktadır ve onun yapacağı tek iş, davanın sonucunu beklemekten ibarettir. ... Daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın, hangi saikle olursa olsun ikinci kez açılması hâlinde, davacının bu ikinci davayı açmaktaki yararı hukuki değildir. O hâlde derdestlik itirazının korunmasının temelinde, aynı davanın tekrar açılıp görülmesinin sağlanmasında davacının hiçbir hukuki yararının bulunmadığı düşüncesi yatmaktadır. Hukuki yararın ise dava şartı olduğu konusunda, bu düzenlemeden önce dahi doktrin ve yargı uygulaması bağlamında bir görüş birliği mevcuttur." açıklamasına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Ön Seçim Şartnamesi'nin iptali talebine yönelik yapılan incelemede;
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Görevlendirme ihalesinin iptali talebine yönelik yapılan incelemede;
Bir usul hukuku kurumu olarak derdestlik, davanın görülmekte/incelenmekte olması demektir. Derdestlikten maksat, davaya konu hukuki uyuşmazlığın davanın açılmasından sona ermesine kadarki süreçte içerisinde bulunduğu usul hukukuna ilişkin haldir. Başka bir ifadeyle, derdestliği “davanın tekrarlanması” olarak nitelendirmek yanlış olmayacaktır (KURU Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, Şubat 2001, İstanbul, Cilt II, s. 1679).
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte; tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava görülmekte iken, ikinci davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenmemesi ve davanın usulden reddedilmesi gerektiğinin, usul hukukunun genel ilkelerinden biri olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
Derdestlik durumunun ortaya çıkması için, aynı davanın iki kere açılmış olması, birinci davanın görülmekte (derdest) olması, birinci dava ile ikinci davanın aynı dava olması şartları birlikte gerçekleşmelidir. Davaların aynı dava olarak kabul edilebilmesi de, davaların taraflarının, konularının, dava konusu işlemlerin hukuki sebeplerinin aynı olmasına bağlıdır.
Derdestlik, yeni açılmış olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açılmış ve görülmekte (derdest) olduğunun taraflarca ileri sürülmesi ile ya da mahkemece re'sen yapılacak araştırma ile tespit olunur.
Dava dosyasının, Dairemizin E:2025/2044 sayılı dosyası ile birlikte incelenmesinden, davacı tarafından, henüz ortada bir görevlendirme ihalesi bulunmaksızın ve ön seçim süreci tamamlanmaksızın işbu davanın açıldığı, dava dilekçesinde özetle, ihalenin 2886 sayılı Kanuna göre yapılması gerektiği, 3465 sayılı Kanun'un söz konusu ihaleye uygun olmadığı, Ön Seçim Şartnamesi'nin rekabeti engelleyecek ve kamu zararına sebebiyet verecek şekilde hazırlandığı iddialarına yer verildiği; Dairemizin E:2025/2044 sayılı dosyasında bakılan davanın ise ön seçim sürecinin tamamlanmasından sonra gerçekleştirilen görevlendirme ihalesine ve söz konusu ihalenin onaylanmasına yönelik işleme karşı açıldığı, dava dilekçesinde özetle, görevlendirme ihalesi üzerinde bırakılan isteklinin Ön Seçim Şartnamesi'nin 3.13. maddesindeki şartı sağlamadığı, buna rağmen Bakanlık tarafından ihalenin onaylandığı, gerçekleştirilen görevlendirme ihalesinin hukuka aykırı olduğu iddialarının ileri sürüldüğü görülmektedir.
Bu durumda, 3465 sayılı Kanuna ve anılan Kanun'un uygulanmasına dair yönetmeliğe göre ihale sürecindeki zincir işlemlerden ön seçim ilanı, ön seçim şartnamesi, ön seçim değerlendirmesi, ön seçim ile tespit edilmiş istekliler arasında görevlendirme ihalesinin gerçekleştirilmesi ve Bakan onayıyla sonuçlandırılmasına ilişkin işlemlere karşı ayrı ayrı dava açılabileceği, başka bir anlatımla, bu işlemlerin birbirinden bağımsız olarak hukuki etkiler doğuran, icrai, ayrılabilir nitelikteki işlemler olduğu gözüne alındığında, ihale sürecine yönelik olarak ihalenin hiç gerçekleştirilmemesi amacıyla ihale dokümanı olan Ön Seçim Şartnamesi ile birlikte görevlendirme ihalesinin iptali istemiyle açılan işbu dava ile 04/02/2025 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin sonuçlandırılmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davaların konularında ortaklık bulunmadığı, dolayısıyla söz konusu davalar arasında bir derdestlik ilişkisinden bahsedilemeyeceği, davacının bu davaları açmakta ayrı ayrı hukuki yararı bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davacı tarafından açılan işbu dava ile Dairemizin E:2025/2044 sayılı dosyasında kayıtlı bulunan davanın konusu farklı olduğundan, davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararının bu kısmında usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen reddine,
2. ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Ön Seçim Şartnamesi yönünden davanın reddine ilişkin kısmında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan Mahkeme kararının bu kısmı ile davalı idare lehine vekalet ücretine hükmedilmesine ilişkin kısmının ONANMASINA,
3. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne;
4. Temyize konu Mahkeme kararının, ihalenin iptali talebine yönelik davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
5. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 16/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.