T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/220
Karar No:2025/2399
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Taşımacılık ve Petrol Ürünleri
İthalat İhracat Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... İl Sağlık Müdürlüğünce 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle ... tarihinde gerçekleştirilen ... Devlet Hastanesi Kantininin 24 ay süreyle kiralanmasına ilişkin ihalede vergi borcunun bulunmadığına dair sunulan belgenin sahte olduğunun tespit edildiğinden bahisle davacı şirketin geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve E-... sayılı işlemin iptali ile irat kaydedilen 1.919.000,00-TL'nin iadesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlık konusu ihaleye ait ihale ilanı ve şartnamede açıkça ''İlk ilan tarihi itibari ile vergi dairesine borcunun bulunmadığına dair belge''nin sunulmasının ihaleye katılım için aranan şartlar arasında sayıldığı, ihalede en yüksek teklifi veren davacı şirketin belgelerinin incelenmesine geçilerek vergi borcu bulunmadığına dair yazının usulüne uygun olmadığının tespit edildiği, bu tespit yapılmamış olsaydı ihalenin davacı şirket üzerinde haksız ve hukuka uygun olmayan şekilde kalacağı, geçici teminat mektubunun işlevinin, müteahhidi sözleşme imzalamaya ve üstleneceği işi sözleşme ve şartname hükümlerine uygun biçimde yapmaya yöneltmek olduğu, bu durumda, davalı idarece, davacı şirketin daha işin başında yasal olmayan bazı işlemlere başvurduğunun belirlenip haklı bir nedene dayanarak ihaleyi iptal etmesi üzerine geçici teminatın Hazine lehine irat kaydetme hakkı oluştuğundan, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, ilgili mevzuat hükümlerine göre davalı idareye verilen takdir yetkisi çerçevesinde yasal oranlar dikkate alınarak tahmini bedelin %30'u üzerinden geçici teminat tutarının belirlendiği, belirlenen bedelin (1.918.788,06-TL) davacı tarafından yuvarlamasının yapılarak 1.919.000,00-TL olarak ödendiği, dava konusu işlem hukuka uygun bulunduğundan ödenen geçici teminatın iadesi talebinin reddi gerektiği belirtilmiştir.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, geçici teminatın hangi hallerde idareye gelir olarak kaydedileceğinin 2886 sayılı Kanun'un 54. ve 57. maddelerinde, Hazine Taşınmazlarının İdare Hakkında Yönetmelik'in 48. ve 50. maddelerinde açıkça belirtildiği, bu düzenlemelere göre ilk olarak kesin teminatın yatırılmaması; ikinci olarak sözleşmeye davet üzerine ilgili maddede belirtilen sorumlulukların yerine getirilmemesi durumunda geçici teminatın gelir kaydedileceği, uyuşmazlık konusu olayda bu durumların mevcut olmadığı, dava konusu işleme esas alınan belgenin Kanunda ihalenin yapılabilmesi için gerekli olan belgeler arasında sayılmadığı, kaldı ki şirketlerinin 15/04/2024 tarihi itibarıyla vadesi gelmiş vergi borcunun da bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
... İl Sağlık Müdürlüğünce 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle 16/04/2024 tarihinde ... Devlet Hastanesi Kantininin 24 ay süreyle kiralanmasına ilişkin ihale gerçekleştirilmiştir.
06/05/2024 tarihli ihale komisyonu kararında; "ihaleye istekli olarak katılan ve en avantajlı teklifi veren davacı şirketin sunmuş olduğu belgelerin incelenmesi aşamasında Gelir İdaresi Başkanlığı Dijital Vergi Dairesinden alınan 15/04/2024 tarihli 'anılan tarih itibarıyla vadesi geçmiş borcunun bulunmadığı'na dair yazının teyidi amacıyla belge üzerinde bulunan barkodun okutulduğu ancak sonuç alınamadığı, belge üzerinde yer alan numaraya göre sorgulama yapıldığında ise numarası aynı ancak tarihi 14/12/2023 olan ve 13/12/2023 tarihi itibarıyla borcu bulunmadığına dair belgenin çıktığı" hususları kayıt altına alınarak ihalenin iptal edilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine sunulan bahse konu belgenin sahte olduğunun tespit edildiğinden bahisle davacı şirketin geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve E-... sayılı işlem tesis edilmiştir.
Anılan işlemin iptali ile irat kaydedilen 1.919.000,00-TL'nin iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Kanun'un "Kesin teminat" başlıklı 54. maddesinde, "Taahhüdün, sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşme yapılmasından önce müteahhit veya müşteriden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında kesin teminat alınır. Tasfiye idaresince yapılan taşınır mal satışlarında kesin teminat, ihale bedelinin % 6'sından az olamaz. Müteahhit veya müşterinin bu zorunluluğa uymaması halinde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminatı gelir kaydedilir. Verilen kesin teminat, teminat olarak kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir. Sözleşmenin yapılmasından sonra geçici teminat iade edilir.; "Sözleşme yapılmasında müteahhit veya müşterinin görev ve sorumluluğu" başlıklı 57. maddesinde, "Sözleşme yapılması gerekli olan hallerde müteahhit veya müşteri 31'inci maddeye göre onaylanan ihale kararının veya Maliye Bakanlığının vizesi gereken hallerde bu vizenin yapıldığının bildirilmesini izleyen günden itibaren 15 gün içinde geçici teminatı kesin teminata çevirerek noterlikçe tescil edilmiş sözleşmeyi, idareye vermek zorundadır. Satışlara ilişkin ihalelerde müşterinin aynı süre içinde ihale bedelini ve müşteriye ait bulunan vergi, resim ve harçları yatırması, diğer giderleri ödemesi gerekir. Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminat gelir kaydedilir.; "Yasak fiil ve davranışlar" başlıklı 83. maddesinde, "İhale işlemlerinin hazırlanması, yürütülmesi ve sonuçlandırılması sırasında; a) Hile, desise, vait, tehdit, nüfuz kullanma ve çıkar sağlama suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek, b) Açık teklif ve pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde isteklileri tereddüde düşürecek veya rağbeti kıracak söz söylemek ve istekliler arasında anlaşmaya çağrıyı ima edecek işaret ve davranışlarda bulunmak veya ihalenin doğruluğunu bozacak biçimde görüşme ve tartışma yapmak, c) İhale işlemlerinde sahte belge veya sahte teminat kullanmak veya kullanmaya teşebbüs etmek, taahhüdünü kötü niyetle yerine getirmemek, taahhüdünü yerine getirirken idareye zarar verecek işler yapmak veya işin yapılması veya teslimi sırasında hileli malzeme, araç veya usuller kullanmak, yasaktır.; "İdarelerce ihalelere katılmaktan geçici yasaklama" başlıklı 84. maddesinde; "83'üncü maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları anlaşılanlar, bu fiil ve davranışlar ihale safhasında vaki olmuşsa idarelerce o ihaleye iştirak ettirilmeyecekleri gibi fiil veya davranışlarının özelliğine göre ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili bakanlık tarafından, haklarında bir yıla kadar bütün ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilir. Kararı veren idareler, bu kararı, Resmi Gazete'de ilan ettirirler. Bu kararlar ilgililerin müteahhitlik siciline de işlenir. İhalelere katılmaktan yasaklananlar, yasaklı oldukları süre içinde diğer idarelerce yapılacak ihalelere de müteahhit veya müşteri sıfatıyla katılamazlar. Haklarında bu yolda işlem yapılanların sermayesinin çoğunluğuna sahip bulunduğu tespit edilen tüzel kişilere de aynı müeyyide uygulanır. Üzerine ihale yapıldığı halde usulüne göre sözleşme yapmayan istekliler ile sözleşme yapıldıktan sonra taahhüdünden vazgeçen ve mücbir sebepler dışında taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmeyen müteahhit veya müşteriler hakkında da, ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili bakanlık tarafından, bir yıla kadar ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilir ve bu kararlar Resmi Gazete'de ilan ettirildiği gibi ilgililerin müteahhitlik sicillerine işlenir. (...)" kuralları yer almıştır.
Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in "Kesin teminat" başlıklı 48. maddesinde "(1) Taahhüdün, sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşme yapılmasından önce müşteriden ihale bedeli üzerinden yüzde altı oranında kesin teminat alınır. Ancak, satış ve trampa ihalelerinde kesin teminat alınmaz. (2) Müşterinin kesin teminat vermesi gerektiği hâlde bu zorunluluğa uymaması durumunda, protesto çekmeğe ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminat Hazineye gelir kaydedilir. (...)"; "Sözleşme yapılmasında müşterinin görev ve sorumluluğu" başlıklı 50. maddesinde "(1) Sözleşme yapılması gerekli olan hâllerde müşteri, Yönetmeliğin 41'inci maddesine göre onaylanan ihale kararının bildirilmesini izleyen günden itibaren onbeş gün içinde geçici teminatı kesin teminata çevirerek İdarece düzenlenecek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Müşteri, zorunlu ise aynı süre içinde sözleşmeyi notere tasdik ve tescil ettirerek İdareye vermekle yükümlüdür. (2) Müşterinin, aynı süre içinde ihale bedeli ile müşteriye ait bulunan vergi, resim ve harçları ve diğer giderleri ödemesi, varsa diğer yükümlülükleri yerine getirmesi gerekir. (3) Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminat Hazineye gelir kaydedilir." kurallarına yer verilmiştir.
Dava konusu ihaleye ait Şartname'nin 3.14. maddesinde, ''İhale komisyonları tarafından alınan ihale kararları ita amirlerince, karar tarihinden itibaren en geç 15 (onbeş) iş günü içinde onaylanır veya iptal edilir. İta amirlerince karar iptal edilirse ihale hükümsüz sayılır. İta amirlerince onaylanan ihale kararları, onaylandığı günden itibaren en geç 5 (beş) iş günü içinde, kiracıya veya vekile imzası alınmak suretiyle elden veya iadeli taahhütlü mektupla tebliğ edilir. Mektubun postaya verilmesini takip eden 7'inci (yedinci) gün kararın kiracıya veya vekile tebliğ tarihi sayılır. 2886 sayılı Kanun'un 31'inci veya 76'ıncı maddelerine göre onaylanan ihale kararlarının yukarıda açıklanan şekilde tebliğinden itibaren 15 (onbeş) gün içinde kiracı kesin teminatı yatırmak, sözleşmeyi düzenlemek, sözleşmenin notere tescili gereken hallerde notere tescil ettirmek ve ihaleyle ilgili vergi, resim, harç ve diğer giderleri ödemek zorundadır. Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve geçici teminat Hazineye gelir kaydedilir ve istekli hakkında 2886 sayılı Kanun'un 84. maddesi uyarınca işlem yapılır. (...)" düzenlemesi yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, 2886 sayılı Kanun'da geçici teminatın irat kaydedileceği durumların; "taahhüdün, sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşme yapılmasından önce müteahhit veya müşteriden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında alınması gereken kesin teminatının yatırılmaması", "sözleşme yapılması gerekli olan hallerde müteahhit veya müşterinin onaylanan ihale kararının bildirilmesini izleyen günden itibaren 15 gün içinde geçici teminatı kesin teminata çevirerek noterlikçe tescil edilmiş sözleşmeyi, idareye vermemesi" veya "satışlara ilişkin ihalelerde müşterinin aynı süre içinde ihale bedelini ve müşteriye ait bulunan vergi, resim ve harçları ve diğer giderleri yatırmaması" olarak belirlendiği, ihaleye ait Şartname'de de, onaylanan ihale kararlarının tebliğinden itibaren 15 gün içinde "kiracının kesin teminatı yatırma, sözleşmeyi düzenleme, sözleşmenin notere tescili gereken hallerde notere tescil ettirme ve ihaleyle ilgili vergi, resim, harç ve diğer giderleri ödeme" yükümlülüğüne uymadığı takdirde geçici teminatın gelir kaydedileceğinin düzenlendiği, "İhale işlemlerinde sahte belge kullanmak" fiilinin yasak fiil ve davranışlar arasında sayıldığı, bu fiili işleyenler hakkında ihalelere katılmaktan yasaklama yaptırımının uygulanacağı anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlık konusu ihaleye istekli olarak katılan davacı şirketin, vergi borcunun bulunmadığına dair sunduğu belgenin sahte olduğunun tespit edildiğinden bahisle geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve E-... sayılı işlemin iptali ile irat kaydedilen 1.919.000,00-TL'nin iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı görülmüştür.
Bu bağlamda, 2886 sayılı Kanun'da ve ihaleye ait Şartname'de hangi hallerde geçici teminatın irat kaydedileceği tahdidi olarak sayıldığı, bu haller arasında "sahte belge kullanmak" fiiline ise yer verilmediği, Kanun'un 83. maddesinde anılan fiil, yasak fiil ve davranışlar arasında sayılmışsa da bu fiil karşılığında "ihalelere katılmaktan yasaklama" yaptırımının uygulanmasının öngörüldüğü, geçici teminatının da irat kaydedileceği yönünde bir düzenleme yapılmadığı, dolayısıyla hukuki güvenlik ilkesinin bir gereği olarak ilgili mevzuatta söz konusu fiil için düzenlenmeyen bir yaptırımın uygulanamayacağı anlaşılmıştır.
Bu durumda, davacının sunduğu vergi borcunun bulunmadığına dair belgenin sahte olduğunun tespit edildiğinden bahisle geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, dava konusu işlemin iptali ile irat kaydedilen 1.919.000,00-TL'nin davacıya iadesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Davacı tarafından yatırılan geçici teminatın iadesine,
5. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
6. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
7. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 24/06/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.