T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/482
Karar No:2025/1502
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
(... Bölge Müdürlüğü)
VEKİLLERİ : Av. ... - Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Girişim Gayrimenkul Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU :... Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın ''Formula-1 pistine ilaveten alışveriş merkezi, macerapark (go kart, lunapark, tırmanma parkuru, gezi treni vb.) otomobil müzesi ve eğlence merkezi fonksiyonunda mahallerin/yapıların yaptırılmak üzere 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca 30 (otuz) yıl süreyle yapım ve onarım karşılığı kiralama yoluyla'' ihale edilmesine dair Vakıflar Meclisinin ... tarih ve... sayılı kararı ile bu karar uyarınca 02/04/2024 tarihinde gerçekleştirilecek olan ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen kararda; davalı idarenin usule ilişkin itirazlarının yerinde görülmediği, mülkiyeti ...Vakfı'na ait İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesinde bulunan, tapuda ... ada, ... sayılı parselde kayıtlı 2.166.098,15 m² yüzölçümlü taşınmazın ilk olarak ... tarih ve ... sayılı Vakıflar Meclisi kararı ile şartnamede belirtilen hususlar doğrultusunda 5 km yarış pisti, otopark, garaj, oteller, konaklama evleri, bakım atölyeleri ve yedek parça üniteleri yapılması kaydıyla 20 yıl süreyle Yap-İşlet-Devret modeline göre yapılan ihale sonucunda dava dışı bir şirkete ihale edildiği, söz konusu şirketle yapılan sözleşmenin süresinin 17/07/2023 tarihinde tamamlanması üzerine, Vakıflar Meclisinin ... tarih ve ...sayılı kararıyla; taşınmazın Formula-1 pistine ilaveten alışveriş merkezi, macerapark (go kart, lunapark, tırmanma parkuru, gezi treni vb.) otomobil müzesi ve eğlence merkezi fonksiyonunda mahallerin/yapıların yaptırılmak üzere 30 (otuz) yıl süreyle yapım ve onarım karşılığı kiralama yoluyla ihale edilmesine karar verildiği, bu karar uyarınca ihalenin ilanı üzerine de anılan Vakıflar Meclisi kararı ile bu karara istinaden yapılacak ihalenin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı,
Davacı tarafından, davaya konu edilen Meclis kararı ve ihale ilanının; ihale dokümanının satışının yapılmaması ve ihale bedelinin yabancı para birimi üzerinden belirlenmesine dair hükümlerin, takvimi önceden belirli olan ve Türkiye'nin bu takvim içinde yer almadığı Formula-1 yarışları için sözleşme imzalandıktan sonra 1 ay içinde yarışın taşınmazda yapılacağına ilişkin anlaşma sağlanarak idareye bildirileceğine dair şartın, Formula-1 yarışlarının yapılamadığı her yıl için ödenecek tazminatın ne şekilde belirleneceğine dair düzenlemenin ihale ilkelerine aykırı olduğu ve yapılacak ihalenin tasarlanan şekliyle taşınmazın imar durumuna uygunluk taşımadığı iddiaları çerçevesinde hukuka ve mevzuata aykırı olduğundan bahisle iptallerine karar verilmesinin istenildiği,
1-İmar planı tadilatının yüklenici tarafından yapılmasına ilişkin şart yönünden;
Bir bölgenin yapılaşmaya, nüfusa ve trafiğe açılmasında esas ana unsurun imar planları olduğu, alanla ilgili öncelikle imar planlarının yapılması, sonrasında bu plana uygun parselasyon yapılmak suretiyle gerekli sosyal ve teknik altyapı donatısının kamuya kazandırılması ve imar parsellerinin ortaya çıkarılması, akabinde de imar parseli haline gelen alanla ilgili yapı ruhsatı alınıp inşaat tamamlandıktan sonra yapının iskan izni ile kullanıma açılması gerektiği, dolayısıyla imar planları yapılmadan bölge yapılaşmaya açılamayacağı gibi yürürlükteki imar planına dayalı mevcut bir yapılaşmanın bulunduğu alanda yapılaşma bakımından meri planda öngörülmeyen farklı bir istek ve gerekliliğinin ortaya çıkması durumunda da imar mevzuatına uygunluğun sağlanması ve altlık teşkil etmesi için öncelikle imar planının bu duruma göre düzenlenmesi gerektiğinin açık olduğu, nitekim 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 3. maddesinde hüküm altına alınan "Herhangi bir saha, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamaz." kuralının da bu hususu belirttiği,
İhtilaf konusu olayda, meri imar planlarında Spor Tesis Alanı işlevinde kalan, mülkiyeti ...Vakfına ait taşınmazın daha önce Formula-1 alanı olarak kullanıma açıldığı ve bu kapsamda bazı müsabakaların yapıldığı, sonrasında yarışların ülkemizden çekilmesi/getirilememesi üzerine atıl kaldığı, gelinen aşamada ise; bu alanın yeniden Formula-1 yarışlarına konu olması ve alanda Formula-1 pistine ilaveten, alışveriş merkezi, macera park (go kart, lunapark, tırmanma parkuru, gezi treni vb.) otomobil müzesi ve eğlence merkezi (akvaryum, kuş parkı, hayvanat bahçesi, yağmur ormanı) fonksiyonunda mahaller/yapılar yapılmasının öngörüldüğü, bu amaç ve öngörüyle 30 (otuz) yıl süreli Yapım ve Onarım Karşılığı Kiralama Modeli bağlamında 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 35/a maddesine göre kapalı teklif usulü ile ihale ilanına çıkıldığı,
Dava konusu Meclis kararında, ''Değerlendirmesi projesiz yapılan söz konusu tesisteki yapıların inşası için gerekli olan plan tadilatının ilgili kurumlar nezdinde alınacak tüm görüş, izin ve onay alma sürecinin yüklenicisi tarafından yapılmasına, bu işlemler sırasında oluşabilecek durumlardan dolayı idaremizden herhangi bir hak veya bedel talep edilmemesi'' şartına yer verildiği, ihale ilanında ise mevcut imar planı doğrultusunda ihaleye çıkıldığının açıkça belirtildiği,
Yine, İhale Şartnamesi irdelendiğinde, 2. maddesinin 1. bendinde; "Mezkur parselde yapılması planlanan kompleksin plan tadilatının yapılması, inşaat için resmi kurumlardan izin alınarak tüm uygulamaların tamamlanması için Yapım/Onarım (inşaat) süresi 3 (üç) yıl....." kuralının yer aldığı, aynı maddenin 12. bendinde de; "Değerlendirmesi projesiz yapılan söz konusu tesisteki yapıların inşası için gerekli olan plan tadilatının ilgili kurumlar nezdinde alınacak tüm görüş, izin ve onay alma sürecinin yüklenicisi tarafından yapılmasına, bu işlemler sırasında oluşabilecek durumlardan dolayı idaremizden herhangi bir hak veya bedel talep edilmemesi" hükmü bulunmaktadır. Bununla birlikte, İhale Şartnamesi'nin 27.2 maddesinde; "Parselasyon, plan tadilatı...vb şartlı ihaleler hariç olmak üzere; Taşınmaz ile ilgili ihale aşamasında öngörülmemiş ve ihale dökümanında belirtilmemiş olmak kaydıyla, yapı ruhsatı alınmasına engel teşkil edecek ve İdare ya da Yüklenici tarafından ortadan kaldırılması mümkün olmayan, imar planı veya uygulama imar planı (parselasyon planı) ile ilgili sorunların ortaya çıkması halinde (...) Bu süre sonunda halen sorun ortadan kalkmamış ise sözleşme sonlandırılarak alınan teminatlar yükleniciye iade edilir..." hükmüne yer verildiği,
İhale şartnamesi ile Meclis kararındaki yukarıda belirtilen kurallar dikkate alındığında, spor tesis alanı işlevinde kalan parselde meclis kararı ve ihale ilanında belirtilen alışveriş merkezi gibi yapıların yapılmasının mümkün olmadığı, bu yapılar için alanda öncelikle plan değişikliği gerektiği ancak henüz imar planı değişikliği yapılmadan ihale ilanının yapıldığı, plan sürecinin yapımının yükleniciye bırakıldığı, imar planlarının yapılamaması halinde sözleşmenin sonlandırılacağının anlaşıldığı,
Davalı idarenin dava konusu taşınmaz üzerindeki yetkisi kapsamında taşınmazın çerçevesi çizilen kullanım biçimiyle kiraya verilmesi için ihaleye çıkılmasına karar verme ve bu karar sonrasında ihale ilanı vermeye salahiyetli olduğu açık olmakla birlikte, ülkemiz ve bölge için bu türde büyük bir ihaleye çıkılmasına karar verilmesi ve akabinde ihale ilanı yapılması için öncelikle titiz bir inceleme ve değerlendirme yapılarak, bir çok hazırlık aşamasından geçmek suretiyle kesinlik içerir şekilde, altyapısının hazırlanması, kurumlarla iletişime geçilmek suretiyle görev ve yetkilerinde bulunması hasebiyle ancak ilgili idarelerce yapılabilecek/yapılması gereken prosedürün tamamlanması ve sonrasında ihale ilanına gidilmesi gerektiği kanaatine varıldığı,
Bir bölgenin yerleşime açılarak kamuya sunulması için, nüfus ve yapı yoğunluğu ile trafik yoğunluğu getirmesi nedeniyle, imar planlarının yapılması gerektiği, 3194 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2886 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki "...ve gerekli olduğu halde imar durumu, tip yapılarda tatbikat, diğerlerinde avan projeleri ve bunlara dayalı keşifleri bulunmayan yapım işlerinde ihaleye çıkılamaz." hükmü de davaya konu ihalenin yapım işini barındırdığı dikkate alındığında bahsedilen hususu açıkça desteklediği, bunun yanında, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 7. maddesinin (ı) bendinde, bu şekilde ülke ve bölge için önem atfedilen ve büyük bir proje olduğu hususunda duraksama bulunmayan ihaleye konu hususların mekansal strateji planı veya çevre düzeni planında değerlendirilmesi gerektiğinin de belirtildiği,
Somut olay özelinde değerlendirme yapıldığında da, taşınmazda alışveriş merkezi gibi mahaller/yapılar yapılması öngörüldüğünden, öncelikle alanın plan değişikliliğinin yapılarak bu fonksiyonların/yapıların yapılabileceğinin ortaya konulması akabinde ihaleye çıkılmasına karar verilmesi ve ihale ilanının buna dayalı yapılması gerektiği, aksi halde henüz imar planlarının/değişikliklerinin yapımının mümkün olup olmayacağının belirsiz olduğu bir durumda ihaleye çıkılmasının kamunun kaynaklarının verimsiz kullanımına sebebiyet verebileceği, hatta Şartname'de planın yapılmaması/yapılamaması halinde sözleşmenin sonlandırılacağı şartı yer aldığından bu haliyle ihaleye çıkılmasında beklenen kamusal yararın ortaya çıkmayacağı sonucuna ulaşıldığı,
Bununla birlikte, yukarıda izah edildiği üzere imar planlarının/plan değişikliklerinin yapımının bir çok süreçten geçmek suretiyle hazırlandığı ve planların hazırlık evresi ve onayının belli bir süre gerektirdiği, yine plan yapılırken bir çok kurumdan görüş alınması ve bu görüşlerden bazılarına (İSKİ, Orman, Tarım, Karayolları vb) aynen uyulması gerektiği dolayısıyla bu kadar karmaşık ve uzun bir süreç isteyen bir hususun yüklenici dışında bir çok kurumun irade ve inisiyatifinde olması, bir başka deyişle yüklenicinin iradesi ve imkanı dışında kamu idarelerinin tamamen tasarruf ve yetkisinde olması nedeniyle bu şekilde bir şartın ihaleye girmek isteyen kişi ya da kurumlarda tereddüte yol açacağı ve dahi bir çoğunun ihaleye girmemesine sebebiyet verebileceği, bunun da ihalenin temel ilkelerinden olan rekabetin oluşmasını engelleyeceği sonucuna varılmıştır.
2-Formula-1 yarışlarının getirilmesine yönelik taahhüt şartı yönünden;
İhaleye çıkılmasına ilişkin dava konusu Meclis kararında, "Yüklenici Formula-1 yarışlarının taşınmazda yapılacağını garanti edecek olup, işin sözleşmesi imzalandıktan sonra 1 (bir) ay içerisinde Formula-1 yarışlarının taşınmazımızda yapılmasına ilişkin anlaşma sağlanarak imzalanacak protokolün idareye bildirilmesi, bunun yapılamaması halinde sözleşmenin fesih edilerek yatırılan teminatların idareye gelir kaydedilmesi, Yüklenici Formula-1 yarışlarının 2026 yılı tarihi itibari ile taşınmazda mevcut Formula-1 pistinde başlayacağını taahhüt edecek 2026 yılı dahil bu yıldan sonra yarışların yapılamadığı her yıl için o yıl ait Formula-1 anlaşma bedelinin %25'i kadar bedelin yıllık olarak idareye tazminat ödenmesi," yönünde hükümler yer aldığı, anılan hükümleri içeren Meclis kararına dayanılarak ihale ilanına çıkıldığının görüldüğü,
Buna göre, davaya konu ihale kararı ve ilanı ile Formula-1 yarışlarının ülkemize getirilmesinin amaçlandığı, bu amaçla ilgili olarak Meclis kararında bir takım şartların belirlendiği, bu şartlara göre ihale ile ilgili sözleşmenin imzalanmasını müteakip bir ay içinde ilgili kuruluşla yarışların Türkiye'ye getirilmesi hususunda protokol imzalanması gerekmekte olup sonraki senelerde de her yıl bu yarışın ülkemizde yapılmasının sağlanması aksi halde yüklenici tarafından tazminat ödeneceğinin belirtildiği,
Formula-1 yarışlarının, Formula 1 Grubu ve Uluslararası Otomobil Federasyonu tarafından düzenlenmekte olup, bir yıl boyunca, her birine Grand Prix adı verilen ve değişik ülkelerde özel yollarda sürülen yarışlardan oluştuğu,
Buna göre, Formula-1 yarışlarının düzenlenmesinin belli bir süreç gerektireceği ve nerede ne zaman düzenleneceğinin düzenleyici olan ilgili grup ve uluslararası kuruluşun kararına bağlı olduğu, dolayısıyla belirli bir süreç gerektiren bu hususun yüklenici dışında bir çok kuruluşun irade ve inisiyatifinde olması, bir başka deyişle yüklenicinin iradesi ve imkanı dışında tamamen düzenleyici olan grup ve uluslararası kuruluşun tasarruf ve yetkisinde olması nedeniyle, Formula-1 yarışlarının taşınmazda yapılmasına ilişkin olarak ihale sonrası anlaşma yapılması için şart koşulan 1 (bir) aylık sürenin çok kısa sayılabilecek bir süre olduğu, nitekim aradan uzun bir zaman geçmesine karşın gelinen aşamaya kadar yarışların taşınmazda yapılacağına dair bir anlaşmanın ortaya konulamadığı dikkate alındığında, bu yöndeki bir şartla yani işin sözleşmesi imzalandıktan sonra 1 (bir) ay içerisinde Formula-1 yarışlarının taşınmazımızda yapılmasına ilişkin anlaşma sağlanarak imzalanacak protokolün idareye bildirileceği şartının, ihaleye girmek isteyen kişi ya da kurumlarda ihaleye girip girmeme hususunda tereddüte yol açacağı ve hatta bir çoğunun ihaleye girmemesine neden olabileceği, bu durumun da ihalenin temel ilkelerinden olan rekabetin oluşmasını engelleyeceğinin açık olduğu,
Öte yandan, Meclis kararında ''Yüklenici Formula-1 yarışlarının 2026 yılı tarihi itibari ile taşınmazda mevcut Formula-1 pistinde başlayacağını taahhüt edecek 2026 yılı dahil bu yıldan sonra yarışların yapılamadığı her yıl için o yıl ait Formula-1 anlaşma bedelinin %25'i kadar bedelin yıllık olarak idareye tazminat ödenmesi'' hükmünden, yarışların yapılamadığı her yıl için sadece o yıla ait tazminatın alınıp sonraki/zamanı gelmeyen yılın bekleneceği açıkça anlaşıldığından, bu şart bakımından davacının aykırılık iddiasına ise itibar edilmediği,
3) İhale dokümanın satışının yapılmayacağı yönünden;
2886 sayılı Kanun'un 12. maddesinde; "İhalesi yapılacak işe ait şartnameler ve ekleri, ve özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, ilgili idarelerce hazırlanır ve tasdikli örnekleri bedelsiz veya özelliklerine göre idarelerce takdir edilecek bir bedel karşılığında isteyenlere verilir. Şartname ve ekleri idarede bedelsiz görülebilir." hükmüne yer verildiği,
Olayda, ihale ilan metninde, "k)İhale dökümanı satışı yapılmayacaktır." şeklinde düzenlemeye yer verildiği, oysaki dosyaya sunulan Şartname'de "5.4. İstekli ihale dökümanını incelemek ve/veya satın almakla, ihale dökümanını oluşturan belgelerde yer alan koşul ve kuralların tamamını kabul etmiş sayılır. 5.5. İhale dökümanını oluşturan belgelerin Türkçe yanında başka dillerde de hazırlayıp isteklilere satılması halinde,..." kuralının yer aldığı görüldüğü,
Buna göre, ilan metni ve ihale şartnamesinin birbiriyle uyumlu olması gerektiği ve bu kapsamda iki ayrı belgede birbiriyle çelişen iki farklı hükme yer verilemeyeceğinden, ihale ilanında dökümanın satışının yapılamayacağı belirtilmiş iken şartnamede dökümanın satışının mümkün olduğunun belirtildiği tespit edilmekle, ikisinin birbiriyle çelişmesi nedeniyle dava konusu edilen işlemlerden olan ihale ilanında bu bakımdan da hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, ihaleye çıkılması yönünde alınan dava konusu Meclis kararı ile bu karar uyarınca yapılacak ihalede hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, davacı tarafından, her ne kadar ihale bedelinin yabancı para birimi üzerinden belirlenmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmekte ise de; mevzuatta 2886 sayılı Kanun uyarınca yapılacak yapım ve onarım karşılığı kiraya verme ihalelerinin kira bedellerinin yabancı para birimi üzerinden belirlenmesine engel bir düzenleme bulunmadığından davacının söz konusu iddiasına itibar edilmediği belirtilmiştir.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, harçtan muaf olmalarına rağmen yargılama giderleri içerisinde harca hükmedilmiş olmasının hukuka aykırı olduğu, davanın süresinde açılmadığı ve davacının korunmaya değer bir menfaatinin bulunmadığı yönündeki itirazlarının İdare Mahkemesince herhangi bir gerekçe belirtilmeksizin yerinde bulunmadığı, ihale şartnamesini satın almayan ve ihaleye katılmayan davacının ihalenin iptali istemiyle dava açmakta ehliyetinin bulunmadığı, diğer yandan davacının ihaleye konu taşınmazda işgalci durumunda olduğu, İhale Şartnamesi'nin 2/21. maddesinde işgalci durumunda olanların ihaleye katılamayacaklarının düzenlendiği, davacı şirketin ihaleye katılım yeterliliğinin araştırılmadığı, davada Meclis kararı ve ihale ilanının iptalinin istenildiği, İhale Şartnamesi'nin davaya konu edilmediği, ihale dokümanının bedelsiz olarak fiziki erişime açık tutulduğu, ayrıca Kurumun web sitesinde kamuoyuna açık bir biçimde paylaşıldığı, mevzuatta ihale dokümanının satış zorunluluğunun bulunmadığı, ihale dokümanının satılmayacağına ilişkin olarak ihale ilanı ile Şartname arasında çelişki bulunmadığı, imar planı tadilatının yapılmasının yükleniciye bırakıldığı, Şartnamede mevcut imar durumundan farklı fonksiyonlar öngörülmesinin mevzuata ve kamu yararına aykırı bir yönünün bulunmadığı, ihale üzerinde bırakılan şirket ile sözleşmenin imzalandığı, taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında "formula alanı" fonksiyonunda kaldığı, mevcut emsalin 0,06 olduğu, emsal değişmese dahi 42.596,36 m² kapalı alan yapılabileceği, İhale Şartnamesi'nde işin projesiz değerlendirildiği, plan tadilatı yapılması ve resmi kurumlardan izin alınması gerektiğinin ifade edildiği, taşınmaz üzerine daha fazla gelir getirici fonksiyonların yapılabilmesi amacıyla taşınmazın ait olduğu Vakfı temsil eden İdare olarak 3194 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca taşınmazın Emsal=0,06 olan yapılaşma şartının Emsal=0,15 olarak plan değişikliğinin yapılması ve onaylanması talebiyle 26/11/2024 tarihli yazı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına başvurulduğu, Bakanlık tarafından bahse konu imar planı değişikliği re'sen yapılmadığı taktirde işin şartname ve sözleşmesine uygun olarak yüklenici tarafından imar planı tadilatı ile ilgili plan paftası, lejandı, notları, plan kararları gibi belgeler hazırlanarak tekrar ilgili Belediye veya Bakanlık onayına sunulacağı, sözleşmeye göre teslim tarihi dikkate alındığında yüklenicinin plan değişikliği çalışmaları yapıp onaya sunmak için yeterli zamanının bulunduğu, dava konusu ihalenin yapılmasında; bir taraftan taşınmazda sözleşmede kararlaştırılan yapıların yapılması için gereken imar düzenlemeleri süreci devam ederken diğer taraftan ihaleye konu taşınmazda Formula-1 yarışlarının en kısa sürede yapılmaya başlanması ve taşınmazın atıl durumda kalmaması, kamu zararına sebebiyet verilmeden gelir getirici şekilde değerlendirilebilmesinin amaçlandığı, ülke ekonomisine ve prestijine büyük katkıları olacak projenin hayata geçirilmesinde ve kamu yararının sağlanmasında üzerine görev düşen kamu kurumlarının koordineli bir şekilde çalışacaklarının aşikar olduğu, İdare Mahkemesince imar düzenlemelerinin uzun zaman alacağı yönünde yorumda bulunmuş ancak uzun zaman süreceği düşünülen imar düzenlemeleri süresince taşınmazın atıl durumda kalmasının ciddi boyutta kamu zararına sebebiyet verecek olmasının dikkate alınmadığı, ayrıca Şartname ve Sözleşme'de yüklenicinin elinde olmayan nedenlerle işin uzaması halinde yükleniciye ek süre verileceğinin düzenlendiği, yüklenicinin inisiyatifi dışında olan nedenlerle işin uzaması halinde ek süre hakkı bulunmakta olup ihaleye girmek isteyen kişi ya da kurumların ihaleye girmekte tereddütüne neden olacak, ihaleye girmemesine sebebiyet verebilecek, rekabetin oluşmasını engelleyecek bir durumun söz konusu olmadığı, ihaleye konu taşınmazın ana işlevinin Formula-1 pisti olduğu, dava konusu ihalenin yapılmasındaki amacın taşınmazda formula yarışlarının yapılmasının sağlanması olduğu gözetildiğinde, bu yarışların yapılmasının sağlanması yönünde taahhüt alınmasından daha doğal bir durumun olmadığı, söz konusu taahhüdün alınmasında ve taahhüdün süreye bağlanmasında kamu yararı bulunduğu, Formula-1 yarışlarının uluslararası organizasyonunun Liberty Media Corporation şirketinin iştiraki olan The Formula One Group uhdesinde olduğu, ilgili yıl için belirlenen katılım bedelinin taahhüt edilmesiyle yarış takvimine dahil olunabildiği, taşınmazın ana fonksiyonu ile alakalı taahhüdün yükleniciden süreye bağlı olarak talep edilmesinin rekabetin oluşmasını engelleyeceği bir yönünün bulunmadığı, taşınmazın belirlenen şartlarda ihaleye çıkılmasına ilişkin Meclis kararı ve bu karar uyarınca yapılan ihalenin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, ihale ilanının ilk olarak 14/02/2024 tarihinde davalı idarenin internet sitesinde yayınlandığı, davanın süresinde olduğu, ihaleye konu taşınmazın mevcut kiracılarından olduklarından dava açmakta hukuki menfaatlerinin bulunduğu, taşınmazda işgalci konumunda olmadıkları, ihaleye katılma yeterliliğine sahip olunduğuna dair belgelerin Mahkemeye sunulduğu, dava dilekçesinde ihale şartnamesinin öncelikle iptalinin talep edildiği, gerçekleştirilmesi hukuken ve fiilen imkansız koşullar nedeniyle ihaleye girmelerinin engellendiği, ihaleye katılımın artırılmasının kamu yararına olduğu, ihale dokümanının tüm belgelerinin yayınlanmadığı, kısıtlı zamanda tüm belgelerin ayrıntılı bir şekilde incelenemediği, bu durumun rekabeti engellediği, yüklenicisine şart koşulan ve 367.000 m²'yi bulan inşaat alanının mevcut imar planıyla yapılmasının imkansız olduğu, Formula-1 yarışlarının sözleşmesi imzalandıktan sonra 1 ay içerisinde ihaleye konu taşınmazda yapılmasına ilişkin anlaşma sağlanarak protokolün idareye bildirilmesine ilişkin şartın ihaleye katılımı azalttığı, nitekim ihaleye tek bir isteklinin katıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen reddi ile kısmen kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY:
Mülkiyeti ... Vakfı'na ait İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesinde bulunan, tapuda ... ada, ... sayılı parselde kayıtlı 2.166.098,15 m² yüzölçümlü taşınmazın ilk olarak... tarih ve ... sayılı Vakıflar Meclisi kararı ile şartnamede belirtilen hususlar doğrultusunda 5 km yarış pisti, otopark, garaj, oteller, konaklama evleri, bakım atölyeleri ve yedek parça üniteleri yapılması kaydıyla 20 yıl süreyle Yap-İşlet-Devret modeline göre yapılan ihale sonucunda dava dışı bir şirkete ihale edilmiş, söz konusu şirketle yapılan sözleşmenin süresinin 17/07/2023 tarihinde sona ermesi üzerine, Vakıflar Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla; taşınmazın Formula-1 pistine ilaveten alışveriş merkezi, macerapark (go kart, lunapark, tırmanma parkuru, gezi treni vb.) otomobil müzesi ve eğlence merkezi fonksiyonunda mahaller/yapılar yaptırılmak üzere otuz 30 (otuz) yıl süreyle yapım ve onarım karşılığı kiralama yoluyla ihale edilmesine karar verilmiş, 2886 sayılı Kanun'un 35/a maddesi uyarınca kapalı teklif usulüyle 24/04/2024 tarihinde gerçekleştirilmek üzere ihale ilanı yayınlanmıştır.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür. ..."; "İlkeler" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır. (...) Arsası temin edilmemiş, mülkiyet ve kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış olan ve gerekli olduğu halde imar durumu, tip yapılarda tatbikat, diğerlerinde avan projeleri ve bunlara dayalı keşifleri bulunmayan yapım işlerinde ihaleye çıkılamaz. Ancak, arsa temin edilmesi, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı; bina ve benzeri mahiyetteki inşaatlar dışındaki ihalelerde aranmaz."; kurallarına yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un 4. maddesinde; bu Kanun'un uygulanmasında Şartname; yapılacak işlerin genel, özel, teknik ve idari esas ve usullerini gösteren belge veya belgeler, olarak ifade edilmiş, "Şartnameler" başlıklı 7. maddede; ihale konusu işlerin her türlü özelliğini belirten şartname ve varsa eklerinin idarelerce hazırlanacağı, bu şartnamelerde işin mahiyetine göre
konulacak özel ve teknik şartlardan başka genel olarak, değinilen maddede belirtilen hususların gösterilmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir.
2886 sayılı Kanun'un "Şartnamelerin verilmesi" başlıklı 12. maddesinde ise; "İhalesi yapılacak işe ait şartnameler ve ekleri, özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, ilgili idarelerce hazırlanır ve tasdikli örnekleri bedelsiz veya özelliklerine göre idarelerce takdir edilecek bir bedel karşılığında isteyenlere verilir. Şartname ve ekleri idarede bedelsiz görülebilir." kuralı yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1- Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Meclis kararı ve ihalenin, imar planı tadilatının yüklenici tarafından yapılmasına ilişkin şart yönünden iptaline ilişkin kısmında hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
2- Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Meclis kararı ve ihalenin, Formula-1 yarışlarının getirilmesine yönelik taahhüt şartı yönünden iptaline ilişkin kısmı yönünden yapılan incelemede,
2886 sayılı Kanun'un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.
Davaya konu Vakıf Meclisi kararının 6. maddesi ve İhale Şartnamesi'nin 2/6. maddesinde; yüklenicinin Formula-1 yarışlarının taşınmazda yapılacağını garanti edeceğinin, işin sözleşmesi imzalandıktan sonra 1 (bir) ay içerisinde Formula-1 yarışlarının taşınmazda yapılmasına ilişkin anlaşma sağlanarak protokolü idareye bildireceğinin, bunun yapılamaması halinde sözleşmenin feshedilerek yatırılan teminatların idareye gelir kaydedileceğinin düzenlendiği görülmektedir.
Davalı idarece dava konusu ihaleyle, ana işlevi F1 pisti olan taşınmazda en kısa sürede formula yarışlarının yapılmasının sağlanmasının amaçlandığı da dikkate alındığında, söz konusu taşınmazda formula yarışlarının yapılacağına dair garanti istenebileceği, bu yönde alınacak taahhüdün süreye bağlanabileceği, ancak uluslararası bir kuruluşun kararına bağlı olan sürecin, hiç bir istisnaya yer verilmeksizin, sözleşme imzalandıktan sonra 1 (bir) ay gibi kısa bir sürede yerine getirilmesinin aranması ve bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde sözleşmenin feshedilerek yatırılan teminatların idareye gelir kaydedileceğine ilişkin şartın, ihaleye katılma hususunda isteklilerde tereddüte neden olarak ihaleye katılımı azaltacağı, 2886 sayılı Kanun'a aykırı olarak ihaleye katılımı daraltıcı ve dolayısıyla rekabetin oluşumuna engel olacak şekildeki bu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, işin sözleşmesi imzalandıktan sonra 1 (bir) ay içerisinde Formula-1 yarışlarının taşınmazda yapılmasına ilişkin anlaşma sağlanarak protokolün idareye bildirilmesi, bunun yapılamaması halinde sözleşmenin feshedilerek yatırılan teminatların idareye gelir kaydedileceğine ilişkin düzenlemede hukuka uygunluk bulunmadığından, İdare Mahkemesi kararının bu kısmında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.
3) Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Meclis kararı ve ihalenin, ihale dokümanı satışı yapılmayacağına ilişkin şart yönünden iptaline ilişkin kısmı yönünden yapılan incelemede;
2886 sayılı Kanun'un 12. maddesindeki; özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, ilgili idarelerce hazırlanacak ihale konusu işe ait şartnameler ve eklerinin, idarede bedelsiz görülebileceği, tasdikli örneklerinin ise bedelsiz veya özelliklerine göre idarelerce takdir edilecek bir bedel karşılığında isteyenlere verileceği yönündeki kural ile idarelere ihale dokümanının satışı ve bedelinin belirlenmesi hususunda takdir yetkisi tanınmıştır.
Davaya konu ihale ilanının 2. maddesinde, "İstekliler İhale Şartnamesini, mesai saatleri içerisinde 09:00-12:00 ve 13-16:30 saatleri arasında ... Mahallesi ... Caddesi No:... Üsküdar/İstanbul adresinde bulunan Vakıflar 2.Bölge Müdürlüğü Hizmet Binasının 3.katındaki İhale kalem Bürosunda görebilecektir." ; 3. maddesinde "...Aşağıda istenen belgeler işe ait ihale şartnamesinin 6. maddesinde açıkça belirtilmiş ve aşağıda sadeleştirilmiş halidir. İstekliler işe ait bu ihaleyi, resmi internet sayfamız https://ihale.vgm.gov.tr/ihale-ilanlari/Sayfalar/ ilanlar/aspx? Adresinde Bölge Müdürlüğümüzü bulup seçip daha sonra bu ihalenin seçilmesiyle de ihale şartnamesi, ihale standart formlar ve diğer ekleri görebilecektir."; ... k) İhale dökümanı satışı yapılmayacaktır." şeklinde kurallara yer verilmiştir.
İhale Şartnamesi'nin 6/k maddesinde de ihale ilanında olduğu gibi, "İhale dökümanı satışı yapılmayacaktır." kuralı yer almıştır.
Buna göre, ihale ilan metni ile Şartnamede, ihale dokümanının satışının yapılmayacağına ilişkin olarak birbiriyle çelişen kuralların bulunmadığı, Şartname'nin 5.4. ve 5.5. maddelerinde yer alan kuralların ise ihale dokümanının satışına ilişkin düzenlemeler olmadığı görülmektedir.
Diğer yandan, ihale dokümanının bedelsiz olarak Vakıflar 2. Bölge Müdürlüğünün hizmet binasında isteklilerin erişime açık tutulduğu, ayrıca davalı idarenin resmi internet sitesinde ihale şartnamesinin, standart formlar ve eklerinin yayınlandığı anlaşıldığından, ihale dokümanının satılmaması yönünde kullanılan takdir yetkisinin ihaleye katılımın azalmasına dolayısıyla rekabetin oluşumuna engel oluşturmayacağı sonucuna varılmıştır.
İdare Mahkemesinin kararının, dava konusu işlemlerin, ihale dokümanının satışı hususunda ilan ile şartname hükümleri arasında çelişki bulunduğu gerekçesiyle iptaline ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kısmen reddine,
2. ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu işlemlerin, imar planı tadilatının yüklenici tarafından yapılmasına ilişkin şart bakımından iptaline yönelik kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının bu kısmının ONANMASINA,
3. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu işlemlerin, Formula-1 yarışlarının getirilmesine yönelik taahhüt şartı bakımından iptaline yönelik kısmında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının bu kısmının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
4. Davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne;
5. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu işlemlerin, ihale dokümanı satışı yapılmayacağına ilişkin şart bakımından iptaline yönelik kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
6. Bozulan kısım yönünden, DAVANIN REDDİNE,
7. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL'nin yarısı olan ...-TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına, kalan...-TL'nin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
8. Dava kısmen ret kararı ile sonuçlandığından Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, ilk derece mahkemesince davacı lehine vekalet ücretine hükmedildiğinden ve bu aşamada yeniden hüküm kurulmadığından yeniden vekalet ücretine hükmedilmemesine,
9. Posta giderleri avansından artan tutarın davalı idareye iadesine,
10. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
11. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 11/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.