T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/94
Karar No:2025/2582
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Turizm İnşaat Kuyumculuk Gıda Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: 16/10/2024 tarihli Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı Bedelen Besleme Mal Alımı yüklenici belirleme işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı Kantin Başkanlığı tarafından yapılan 2024 yılı Kasım-Aralık dönemine ilişkin Bedelen Besleme Mal Alımı işinde, yedi farklı kalem mal alımı için toplam yetmiş teklif mektubunun teslim alındığı, yüklenici belirleme faaliyetinin yapıldığı gün ise otuz teklif mektubunun farklı firmalarca teslim edildiği, davacı şirketin teklifinin değerlendirmeye alınmaması üzerine söz konusu ihalenin usule aykırı olarak yapıldığı iddiasıyla bakılmakta olan davanın açıldığı;
Dava konusu Bedelen Besleme Mal Alımı işinin Jandarma Kantin Yönetmeliği'nin 23. maddesine dayanılarak gerçekleştirildiğinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerinin ise destekleyici mevzuat olarak dikkate alındığının anlaşıldığı;
Davalı idarenin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 2. maddesinde belirtilen genel bütçeli idareler arasında yer aldığı, dava konusu işin de anılan Kanun'un 3. maddesinde düzenlenen istisnalar kapsamında bulunmadığı, bu nedenle 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre ihaleye çıkılması gerekirken Jandarma Kantin Yönetmeliği hükümlerine göre gerçekleştirilen işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Kasım-Aralık 2024 dönemine ilişkin Bedelen Besleme Mal Alımı kapsamında ekmek, et-tavuk, kuru erzak, manav, şarküteri ve balık ürünleri alımının gerçekleştirildiği, Jandarma Genel Komutanlığı Bünyesindeki Kantin İşletmeleri Başkanlıklarının 4734 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (g) bendi uyarınca istisna talebinde bulunulduğu, Kamu İhale Kurulunun ... sayılı Kararı ile gıda ve şekerleme, meyve ve sebze, süt ve şarküteri ile içecek alımlarının istisna kapsamında değerlendirildiği, bu doğrultuda söz konusu alımların mevzuata ve usulüne uygun olarak gerçekleştirildiği, dava konusu konsinye usulü yüklenici belirleme faaliyetinde 4734 sayılı Kanun hükümlerinin doğrudan uygulanmasının söz konusu olmadığı, ilgili maddelerin destekleyici mevzuat olarak dikkate alındığı, Jandarma Kantin Yönetmeliği hükümlerine göre tesis edilen işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı Kantin Başkanlığınca 16/10/2024 tarihinde Bedelen Besleme Mal Alımı yüklenici belirleme işlemi gerçekleştirilmiştir. Jandarma Kantin Başkanlığı heyetinin kuruluş teşkil ve hizmet esasları Jandarma Kantin Yönetmeliği'nde düzenlenmiş olup; yüklenici belirleme faaliyeti, anılan Yönetmelik hükümleri doğrultusunda yürütülmüştür.
Bu kapsamda mal alımı işlemi, Yönetmelik'in "Mal Alım Esasları" başlıklı 23. maddesi ile JGY 49-1 (B) J.Gn.K.lığı Bedelen Besleme Yönergesinin "İkmal Maddeleri İhtiyacının Tespit ve Tedarik Esasları" başlıklı 12. maddesi gereğince Kantin Başkanlığı alım heyetince gerçekleştirilmiş; ayrıca 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Yasak fiil ve davranışlar" başlıklı 17. maddesi, "Doğrudan temin" başlıklı 22. maddesi ile "Tekliflerin Değerlendirilmesi" başlıklı 37. maddesi de destekleyici mevzuat olarak dikkate alınmıştır.
Uyuşmazlık konusu Kasım-Aralık 2024 dönemine ilişkin Bedelen Besleme Mal Alımı için toplam 70 teklif mektubu alınmış, yüklenici belirleme gününde ise 30 teklif mektubu teslim edilmiştir. 7 farklı kalemden oluşan mal alımına ilişkin teklif mektuplarının teslim alma çizelgeleri incelendiğinde, her bir kalem ürün için davacı şirket ile dava dışı ... Fırın Sanayi Ticaret Limited Şirketi tarafından (... Fırın) sunulan teklif mektuplarının, ... isimli şahıs tarafından ıslak imza ile teslim alındığı anlaşılmıştır. Ayrıca, 03/10/2024 tarihinde kurulan ... Fırın'ın sahibi olan ...'ın, davacı şirketin eski personeli olarak tanındığı ve bu kişi ile davacı şirket arasındaki bağın devam ettiğine ilişkin tespitler yapılmıştır.
Bu hususun istekliler arasında haksız rekabete sebebiyet verdiği yönündeki değerlendirme ile davacı şirket ile idare arasında daha önce imzalanmış bulunan 2024 yılı Ek Bina Hızlı Yemek, Unlu Mamuller ve Tatlı Çeşitleri için mal ve hizmet alım sözleşmesinin de 14/10/2024 tarihinde feshedildiği hususları birlikte dikkate alınarak, davacının teklif mektubunun değerlendirmeye alınmadığı anlaşılmıştır.
Bunun üzerine, Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı Kantin Heyeti Başkanlığının 16/10/2024 tarihli işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "İstisnalar" başlıklı 3. maddesinin (g) bendinde, 2 nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli ikitrilyon üçyüzmilyar Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımlarının ceza ve ihaleden yasaklama hükümleri hariç bu kanuna tabi olmadığı; "İstisnalara ilişkin esas ve usuller" başlıklı Geçici 4. maddesinde, Bu Kanunun 3. maddesinin (g) bendi kapsamındaki mal ve hizmetlerin, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kurum tarafından belirleneceği kurala bağlanmıştır.
Anılan Kanun'un "Yasak fiil ve davranışlar" başlıklı 17. maddesinde de, "İhalelerde aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır: (...) d) Alternatif teklif verebilme halleri dışında, ihalelerde bir istekli tarafından kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak asaleten yada vekaleten birden fazla teklif vermek. (...) Bu yasak fiil veya davranışlarda bulunanlar hakkında bu Kanunun Dördüncü Kısmında belirtilen hükümler uygulanır." kuralı yer almaktadır.
211 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunun ''Askeri Kantinler'' başlıklı 104. maddesinde; ''Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin dayanıklı tüketim malları hariç zaruri ihtiyaçlarının daha ucuz ve kolaylıkla sağlanmasını temin maksadıyla her kışlada kantin kurulabilir. İhtiyaç halinde bu kantinlerin kışla içinde veya dışında şubeleri açılabilir. Askeri kantinlerin tamamı, bir kısmı, bazı şubeleri veya reyonları kiraya verilebilir ya da üçüncü şahıslara işlettirilebilir. Özel bir ihtisas gerektiren hizmetlerin personel yetersizliği veya maliyeti nedeniyle verilememesi durumunda bu hizmetler, hizmet alımı yoluyla da dışarıdan karşılanabilir. Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olması halinde mal ve hizmet alımları birlikte yapılabilir. Askeri kantinlerin işletilmesi, işlettirilmesi veya kiraya verilmesi kışla komutanlıklarınca yerine getirilir. Bu şekilde elde edilen gelirler, genel bütçe gelirleri ile ilişkilendirilmeksizin kantin gelirlerine dahil edilir. Kantinlerin; teşkili, idaresi, işletilmesi ve kontrol şekilleri, gelirleri ve gelirlerinin harcanması, işletilmesi, işlettirilmesi veya kiraya verilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranlarına ilişkin usul ve esaslar ile yapılacak denetlemelere ilişkin hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yönetmelik ile belirlenir'' kuralına yer verilmiştir.
15/09/2003 tarih ve 25230 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Jandarma Kantin Yönetmeliği'nin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; Jandarma Genel Komutanlığına bağlı kantinlerin teşkili, idaresi, işletilmesi ve kontrol şekilleri, muhasebe işlemleri, gelirleri ve gelirlerinin harcanması, işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranlarına ilişkin usul ve esaslar ile yapılacak denetlemelere ilişkin hususların belirlenmesidir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik; Jandarma Genel Komutanlığına bağlı birlik, karargah ve kurumların bünyesinde kurulan ve kurulacak Jandarma kantinleri ile Jandarma Genel Komutanlığına ait olmakla birlikte Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığınca işletilen kantinleri kapsar."; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen; (...) f) Kantin şubesi: Kantine bağlı olarak açılıp işletilen satış yerlerini, g) Konsinye: Detayları bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesinde ifade edilen, satış işlemi gerçekleşene kadar mülkiyeti malı satan firmaya ait olan ürünleri, kantin başkanlığına irsaliye ile vermesi ve dönem sonunda satışı yapılmaması durumunda tekrar iade alma işlemini ifade eden satış şeklini, (...) ı) Reyon: Kantinlerde belirli gruplarda toplanan malların satıldığı bölümleri, (...) ifade eder."; "Hizmet Esasları" başlıklı 16. maddesinde, "Kantinden yararlanan personele en iyi hizmeti vermek için: (...) d) Konsinye Satış sistemi; Tugay/Bölge ve eşiti birlikler ile daha üst seviyedeki birliklerde, bu birliklerden müsaade almak kaydı ile daha ast seviyedeki birliklerde de uygulanabilir. Sözleşme esasları; teklif yoluyla belirlenecek resmi ve özel kuruluşlarla, kantinin işletilmesinden sorumlu kantin heyeti arasında yapılacak sözleşmede tespit edilir. e) Söz konusu konsinye satış işleminde; (1) Sözleşme süresi 1 yıl (Her yıl OCAK ayında yapılır) olur. Sözleşme yapılacak firma ya da kişi asgari (3) firma, kuruluş veya kişi arasından teklif usulü ile seçilir, belgeleri denetimlerde aranır. (2) Bir kez sözleşmesi fesh edilen firma veya kişi (3) yıl süre ile ihaleye alınmaz. (3) Yapılan sözleşme Kışla Komutanının onayını müteakip yürürlüğe girer. (4) Vergi dairesine kayıtlı olmayan kişi, kuruluş, firma ile sözleşme yapılmaz. (5) Konsinye satış yapılacak reyonlardaki mal veya eşya için mal sahibine ve kantine kalacak oranlar ayrı ayrı belirtilmek suretiyle kantin heyeti kar oranını toplam satış tutarı üzerinden veya ürün bazında firmayla ortaklaşa belirler ve fiyat bu Yönetmeliğin 30 uncu maddesinde belirtilen oranı aşmayacak şekilde oluşturulur. İşletecek firma tarafından firmasına kesilmiş fatura veya üretim belgesi ile mal veya eşyanın kantine girişi yapılır. Mal veya eşya, kantine giriş esnasında kantin heyeti tarafından kontrol edilir. POS kasa bulunan kantinler için ay sonunda POS kasalardan satış raporu alınarak satılan miktar Kantin Başkanlığına fatura edilir. POS kasa bulunmayan kantinlerde konsinye satış yapılacak reyonlara ayrı ayrı birer yazar kasa tahsis edilerek günlük ve aylık alınacak satış raporları doğrultusunda satılan miktar kantin başkanlığına fatura edilir. (6) Konsinye olarak satılmak üzere bekleyen malın mülkiyeti satış gerçekleşinceye kadar malı gönderene aittir. Malın satılmaması, değiştirilme ihtiyacı doğması veya malın reddine karar verilmesi durumunda mal yükleniciye iade edilir. (...) (11) Kantinin başka bir bölümünde satışa sunulan mal ve eşya, Kantin Heyetince yapılacak sözleşme hükümlerine göre sözleşmeli satış reyonlarında ve otomat makinelerinde de satılabilir. (12) Sözleşmeli satış reyonunda ve otomatlarda satılacak ürünler ve satış fiyatları Kantin Heyeti tarafından satış reyonunu işleten firma yetkilileri ile koordine edilerek tespit edilir. (13) Sözleşmeli satış reyonunda satılan her türlü mal ve eşyanın hesabı mutlak surette kantin kasasında işlem görür, işletme defterine girişi yapılır. (14) Sözleşmeli satış esaslarına aykırı hareket sözleşmenin fesih nedeni sayılır. (15) Kantinlerde, aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olması halinde mal ve hizmet alımları birlikte yapılabilir.
"; "Mal Alım Esasları" başlıklı 23. maddesinde; "Alımda dikkat edilecek hususlar aşağıda belirtilmiştir : a. Kantine alınacak mallar, ihtiyaç listesine göre toptan veya perakende olarak temin edilir. (...) d. Kantinde satılacak mallar piyasa fiyatı araştırması yapılmak suretiyle alınır. e. Mal alımında, piyasa araştırma esaslarına bağlı kalınarak hipermarketler, toptan malsatan hal ve merkezlere öncelik verilir. (...) h. Birlik Komutanlarınca; bir sonraki yılı kapsayacak ihalelere yeni görevlendirilen Kantin Heyeti de dahil edilerek mali yılın başlangıç tarihi itibarı ile sözleşmelerin yürürlüğe girmesi sağlanır. ı. Mal alımlarında, en az üç yerden teklif alınır ve gerekli olan malzemeler için numune bağlanabilir. Teklif mektuplarında en ucuz teklifi veren firmanın malı kantin heyetince değerlendirilir. Ancak, fiyat uygunluğu, yapılacak anketler ile belirlenecek olan tüketici tercihleri gibi etkenler bir arada değerlendirilerek, en düşük teklifi veren firma, gerekçesi de belirtilmek suretiyle kışla komutanının onayının bulunduğu bir tutanakla tercih edilmeyebilir.
"Kiralama işlemleri" başlıklı 28. maddesinde de; "Kantinlerin tamamı, bir kısmı veya bazı şubeleri 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 19/6/2007 tarihli ve 26557 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik kapsamında kiraya verilebilir ya da üçüncü şahıslara işlettirilebilir. Özel bir ihtisas gerektiren hizmetlerin; personel yetersizliği veya maliyeti nedeniyle verilememesi durumunda bu hizmetler, hizmet alınması yoluyla dışarıdan karşılanabilir. Aralarında kabuledilebilir doğal bir bağlantı olması halinde mal ve hizmet alımları birlikte yapılabilir." kuralına yer verilmiştir.
JGY 49-1 (B) J.Gn.K.lığı Bedelen Besleme Yönergesinin "İkmal Maddeleri İhtiyacının Tespit ve Tedarik Esasları" başlıklı 12. maddesinde, "(2) Bedelen besleme heyeti muhasiplerince tevhit ve kontrol edilen ihtiyaçlardan kuru gıda ve temizlik maddesi ihtiyaçları, ulaşımın kolay ve tedarikin daha ekonomik olması maksadıyla, il merkezindeki İl Jandarma Komutanlığı Kantininden (İl Jandarma heyetleri için) veya Bölge Komutanlığı kantininden (Jandarma Bölge Komutanlığı heyeti için) aşağıdaki esaslara göre
temin edilebilir. a) İkmal maddelerinin kantinden alımı için, ulaşımın kolay ve alımların daha
ekonomik olup olmayacağı hususu İl Jandarma Komutanınca belirlenir.
b) Bedelen besleme heyetleri muhasiplerince ihtiyaç duyulan dayanıklı ikmal
maddeleri, her iaşe kısmı için ayrı ayrı kantin başkanlığına bildirilir. Dayanıklı ikmal
maddeleri ihtiyaçları, kantin başkanlığınca aylık tedarik edilir. Ancak kantin başkanlığınca
tedarik edilecek ikmal maddeleri, piyasadaki satıcı durumları dikkate alınarak ve fiyat
istikrarının bulunduğu dönemlerde ihtiyaçlar üç aylık, altı aylık veya yıllık olarak taahhütlere
de bağlanabilir.
İhtiyaçların bir aydan daha uzun süreli taahhütlere bağlanması yetkisi Jandarma Bölge
Komutanlıkları/İl Jandarma Komutanlıklarına aittir.
(3) İl Jandarma Komutanınca Kantinlerden alımın ekonomik olmadığı değerlendirildiğinde;
dayanıklı ikmal maddelerinin ve diğer ikmal maddelerinin (et, sebze, yumurta gibi)
tedarikinde mahallinden alım yoluna gidilir. İkmal maddelerinin mahallen tedariki aşağıdaki
usullere göre yapılır.
a) (...) Dayanıklı ikmal
maddeleri ile et, ekmek, sebze, meyve gibi günlük teslim alınacak ikmal maddelerinin tedariki
bedelen besleme heyetince kapalı teklif veya açık eksiltme usulü ile yapılır.
1) Kapalı Teklif Usulü; Satıcı veya üreticilerden kapalı zarf içerisinde Besleme Heyeti
Fiyat Teklif Mektubu alınır. Zarflar heyet huzurunda açılır. Teklifler karşılaştırmalı
fiyat teklif tutanağına geçirilir. Bu tutanak heyetçe imzalanır ve taahhüt süresince
uygulanır. " düzenlemesi yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
4734 sayılı Kanun'da, kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altında bulunan yada kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usuller düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde, bu Kanun kapsamında bulunan idareler belirlenmiş; “İstisnalar” başlıklı 3. maddesinde ise, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç olmak üzere, bu Kanun hükümlerine tabi olmayan mal ve hizmet alımları ile yapım işleri belirlenmiştir. Bu düzenleme sonucunda, 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunan idarelerin, Kanun hükümlerine tabi olmayan mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde bu Kanun'un ceza ve yasaklama hükümleri uygulanacaktır.
Dosyanın incelenmesinden,... tarih ve ... sayılı "Bedelen Besleme İşlemleri Kapsamında Teşkil Edilecek Heyetler İle İaşe Kısımlarına Ait Uygulama Emri" uyarınca bedelen besleme mal alımlarının Kantin Başkanlığına devredildiği, bu kapsamda 2024 yılı Eylül-Ekim ve Kasım-Aralık dönemlerine ilişkin Bedelen Besleme Mal Alımı yüklenici belirleme işlemlerinin Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı Kantin Başkanlığı tarafından yürütüldüğü anlaşılmıştır. Uyuşmazlık konusu 2024 yılı Kasım-Aralık dönemlerine ilişkin Bedelen Besleme Mal Alımı kapsamında fiyat teklifi veren ve idare ile 2024 Yılı Ek Bina Hızlı Yemek, Unlu Mamuller ve Tatlı Çeşitleri için mal ve hizmet alımı sözleşmesi imzalayan davacı şirket tarafından, söz konusu 7 kalem mal alımı işine ilişkin sunduğu fiyat teklifinin değerlendirmeye alınmaması üzerine 16/10/2024 tarihli yüklenici belirleme işleminin usulüne uygun yapılmadığı iddiasıyla bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlığın çözümünde öncelikle, söz konusu mal alımı işinde 4734 sayılı Kanun hükümlerinin mi yoksa Jandarma Kantin Yönetmeliği hükümlerinin mi uygulanacağının belirlenmesi gerekmektedir.
Jandarma Genel Komutanlığı Bünyesindeki Kantin İşletmeleri Başkanlıklarının, ... tarih ve ... sayılı yazısı ile ana faaliyetlerine yönelik mal ve hizmet alımlarına ilişkin 4734 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (g) bendi uyarınca istisna talebinde bulunulmuş, Kamu İhale Kurulunun ...tarih ve ... sayılı kararı ile Jandarma Genel Komutanlığı Bünyesindeki Kantin İşletmeleri Başkanlıklarının 4734 sayılı Kanun'un 2. maddesinin (d) bendinde sayılan kuruluşlardan olduğu tespit edilmiştir. Anılan Kurul kararında, "Kabul Edilen 3 (G) İstisna Talep Listesi" başlıklı 1 numaralı ekte; gıda ve şekerleme, meyve-sebze, süt ürünleri, şarküteri, içecek, giyim, kuşam, kıyafet ve teçhizat malzemesi alımları ile bilgisayar ve programlama alımlarının istisna kapsamında olduğu belirtilmiş, "Kabul Edilmeyen 3 (G) İstisna Talep Listesi" başlıklı 2 numaralı eke ise, kırtasiye ve büro malzemesi, temizlik malzemesi, dayanıklı tüketim malzemesi ve mefruşat malzemesi ve küçük ölçekli tamirat tadilat malzemesi alımlarının, Kamu İhale Genel Tebliği'nin 4.3.2.5. maddesindeki kurala aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle istisna kapsamında değerlendirilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, somut uyuşmazlıkta "Bedelen Besleme Mal Alımı"nın, anılan Kurul kararına göre istisna kapsamında sayılan mal alımları -ekmek, et-tavuk, balık, kuru ve yaş erzak, şarküteri ile temizlik ürünleri- arasında yer aldığı, dolayısıyla söz konusu alımın Jandarma Kantin Yönetmeliği hükümleri ile Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı Bedelen Besleme Yönergesinin 12. maddesi esas alınarak yapılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan, Jandarma Kantin Yönetmeliğinin 16. maddesinde, kantinden yararlanan personele en iyi hizmeti vermek için konsinye usulü satış yapılabileceği düzenlenmiştir. Konsinye satış usulünde, bir firmanın daha önceden belirlediği ve işletmeye bildirdiği fiyatla satılmak üzere bir ürünü veya ürün grubunu irsaliye ile işletmeye teslim ettiği ve ürünlerin satışının yapılması durumunda satış bedelinin, ürünlerin işletmeye teslim edildiği fiyat (konsinye satış bedeli) üzerinden ödendiği bir sistem öngörülmüştür. Bu usulde, satış gerçekleşinceye kadar satışa konu malların mülkiyeti ürünleri işletmeye gönderen konsinyatör firmada kalmakta olup, satış işlemi konsinyatör ile satış işlemini gerçekleştiren işletme arsında yürütülmektedir. Sözleşme yapılacak firma ya da kişi, en az üç firma, kuruluş veya kişi arasından teklif usulü ile seçilmekte, sözleşmenin feshedilmesi halinde ise aynı firma yada kişinin üç yıl süreyle ihaleye alınmayacağı kurala bağlanmıştır.
Uyuşmazlık konusu 7 farklı kalem mal alımına ilişkin teklif mektuplarının teslim alma çizelgeleri incelendiğinde, her bir kalem ürün için davacı şirket ile ... Fırın kaşeli firma adına aynı ıslak imzalı kişi tarafından 10-11-14 Ekim 2024 tarihinde teslim alındığı anlaşılmıştır. Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi kayıtları üzerinden yapılan sorgulamada, davacı şirketin 2021 tarihinde tek ortaklık yapısına sahip olduğu ve bu ortaklığın...'e ait olduğu, ... Fırın'ın ise 03/10/2024 tarihinde kurulduğu ve şirketin ...'a ait olduğu görülmüştür. Ayrıca, ...'ın Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı Kantin Başkanlığı ile daha önce sözleşme imzaladığı ve pastane işletmesi faaliyetleri nedeniyle tanındığı anlaşılmıştır.
Bu kapsamda, Kasım-Aralık dönemine ilişkin alımlara yönelik süreçte, ... tarafından ... Fırın isimli firmanın kuruluş tarihinden sonra, davacı şirkete ait elektrik faturası ödemesinin yapılabilmesi amacıyla kantin heyeti muhasip üyesi ile iletişime geçildiğinin mesajlaşma tespit tutanağı ile belirlendiği, ayrıca, "Alım Sonuçlarının Yüklenici E-Postalarına Gönderilmesi" aşamasında kantin heyeti muhasip üyesinden hem ... Fırın hem de davacı şirketi ilgilendiren alım sonuçlarının aynı e-posta adresine gönderilmesinin talep edildiği hususunun da mesajlaşma tespit tutanağı ile ortaya konulduğu anlaşılmıştır. Bu tespitler birlikte değerlendirildiğinde, her ne kadar Bedelen Besleme Mal Alım yüklenici belirleme faaliyetinde kağıt üzerinde iki farklı firma olduğu görülse de, fiilen her iki firmaya ait teklif mektuplarının tek kişi inisiyatifinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, uyuşmazlık konusu mal alımları Kamu İhale Kurulunun 19/09/2018 tarihli kararı uyarınca istisna kapsamında bulunan mal alımları arasında yer aldığından söz konusu alımların Jandarma Kantin Yönetmeliği ile Bedelen Besleme Yönergesi hükümlerine göre yürütülmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Öte yandan yüklenici belirleme sürecinde davacı şirket ile ... Fırın adına sunulan teklif mektuplarının aynı kişi tarafından teslim alınması, şirketler arasında fiili bağın devam ettiğine ilişkin tespitler, alım sonuçlarının aynı e-posta adresine gönderilmesine yönelik talepler ve mesajlaşma kayıtları birlikte dikkate alındığında, tekliflerin gerçekte tek bir irade doğrultusunda hazırlandığını gösterdiği ve bu durumun da rekabet ilkesi ile bağdaşmadığı açıktır. Ayrıca davacı ile idare arasında daha önce imzalanan konsinye usulü satış sözleşmesinin yüklenicinin taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun bir şekilde yerine getirmemesi nedeniyle idarece feshedilmiş olmasının da, aynı idare ile imzalanacak yeni sözleşmeler bakımından değerlendirmeye esas alınabileceği dikkate alındığında, davacıya ait tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin işlemlerin mevzuatta öngörülen usule uygun olarak tesis edildiği, bu bağlamda ihtiyaçların temini amacıyla tesis edilen dava konusu yüklenici belirleme işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVANIN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5. Davalı idare tarafından yapılan toplam...TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
6. Davalı idare harçtan muaf olduğundan, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi uyarınca temyiz aşamasında tahsil edilemeyen toplam...TL harcın davacıdan tahsil edilerek Hazineye irat kaydedilmesine, gereği için Mahkemesince ilgili tahsil dairesine müzekkere yazılmasına,
7. Posta giderleri avansından artan tutarların taraflara iadesine
8. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
9. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 10/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.