T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/15196
Karar No : 2025/60
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : 1- ...
2- ... Bakanlığı
DAVALI İDARELER VEKİLİ : Hukuk Müşaviri Av. ...
DAVANIN KONUSU : Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında (Mülga) İş Müfettişi Yardımcısı olarak görev yapan davacı tarafından;
1- İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 09/02/2021 günlü işlemin;
2- 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin,
3- 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrasının,
4- Anılan Yönetmelik'in "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin iptaline;
5- Yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
03/07/2017 tarihinde İş Teftiş Kurulu bünyesinde 2015/3 dönemi İş Müfettişi Yardımcısı olarak göreve başladığı,
Mevzuat hükümlerinin gereği olarak üç yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamladığı,
Tüm İş Müfettişi Yardımcılarının üç yıllık yardımcılık süresi dolmasına rağmen yeterlik sınavının ilan edilmemesi üzerine 03/02/2021 günlü dilekçeyle yeterlik sınavının yapılması talebiyle başvuruda bulunduğu,
Davalı idarece, anılan başvuruya dava konusu işlemle verilen yanıtta, yeterlik sınavına alınma ve yeterlik sınav tarihinin belirlenmesi ile ilgili işlemlerin devam ettiğinin bildirildiği,
Tüzük ve Yönetmelikte belirtilen "en az" ifadeleri ile Yönetmelikteki müfettiş yardımcılıklarında geçen sürenin beş yılı aşamayacağına ilişkin hükmün, müfettiş yardımcılarını herhangi bir hukuki belirlilik olmadan beş yıla kadar müfettiş yardımcısı olarak tutmaya imkan verdiği,
İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Müfettiş yardımcılarını yetiştirme programı" başlıklı 30. maddesi ile müfettiş yardımcılarının yetiştirilme döneminin üç yıl olarak belirlendiği,
Yardımcılıkta geçirilen sürenin, askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yılı aşamayacağına ilişkin düzenlemenin İş Teftişi Tüzüğü'nde yer almadığı, ayrıca bu sürenin müfettiş yardımcılarının, müfettişliğe atanma sürecinde bir üst sınır olarak görüldüğü ve yeterlik sınavının icra edilmesinden kaçınılmasına yol açtığı,
İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesiyle haklı bir neden olmaksızın yeterlik sınavına girmeyenlerin Bakanlıktaki diğer görevlere atanacağının düzenlenmesine rağmen, dava konusu Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesi ile askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yıl içerisinde yeterlik sınavına katılmayanların Kurul dışında memur olarak atanacağının kural altına alındığı, normlar hiyerarşisine aykırı olarak Tüzük ile verilen yetkinin Yönetmelikle daraltıldığı,
Bu tür sınavların geçmiş yıllarda makul süre içerisinde gerçekleştirilmesine rağmen, uzun zamandır sınav yapılmamasının idari istikrar ve öngörülebilirlik ilkelerini ihlal ettiği,
Yeterlik sınavı açılması noktasında haklı ve makul bir beklenti içerisinde olduğu, dava konusu işlemin haklı beklenti ve idareye güven ilkesini zedelediği; hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin ihlal edildiği,
İdarenin makul sürede yeterlik sınavını gerçekleştirmekle yükümlü olmasına karşın, bu yükümlülüğü haklı bir gerekçesi bulunmaksızın yerine getirmediği,
Aynı Bakanlık bünyesinde görev yapan Denetçi Yardımcıları ve Uzman Yardımcılarının yeterlik sınavlarının gerçekleştirilmesine rağmen İş Müfettişi Yardımcılarının yeterlik sınavının ilan edilmemesinin kariyer ve liyakat ilkelerine aykırı olduğu,
İş Müfettişi Yardımcısı olarak görev yapan iki kişi tarafından yeterlik sınavına çağrılma talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumuna yapılan 26/11/2019 günlü başvuru üzerine, anılan Kurumun... günlü, ...sayılı kararıyla başvurunun kabulü ile İş Müfettiş Yardımcılığı yeterlik sınavına çağrılma yönünde makul sürede işlem tesis etmesi için Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına tavsiyede bulunulmasına karar verildiği,
Diğer Bakanlıkların Teftiş Kurulu Yönetmeliklerinde müfettiş yardımcılığı sürelerinin üç yıl olduğu ve beş yıl gibi bir üst sınırın bulunmadığı, ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nde üç yıllık sürenin bitiminden itibaren altı ay içinde yeterlik sınavının yapılacağının kurala bağlandığı,
Yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle özlük ve parasal hak kayıplarının oluştuğu ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI :
Usul yönünden; idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem bulunmadığı, dava konusu işlemin bilgilendirme mahiyetinde bir cevap olduğu,
Davacının 08/06/2021 tarihinde gerçekleştirilecek olan İş Müfettişliği Yeterlik sınavının yazılı bölümüne alınmasının uygun bulunduğu ve bu durumun 26/03/2021 günlü yazı ile davacıya tebliğ edildiği, dava konusu işlemin oradan kalktığı,
Esas yönünden ise; kariyer bir meslek olan İş Müfettişliğine kazandırılacak olan Müfettiş Yardımcılarının, planlanan eğitim ve yetişme programına göre çalışması, refakatine verildikleri müfettişlerin yanında pratik eğitimde yapacakları iş ve işlemler, müfettişlik niteliğine ulaşabilmek için, mer'i mevzuat ile iş teftişi ve idari teftiş konularında tecrübe ve uzmanlık kazanmak, teftiş, inceleme, ön inceleme ve soruşturma usullerini öğrenmek, yabancı dil bilgilerini geliştirmek, bilimsel çalışma ve teknolojinin getirdiği yeniliklerden yararlanma alışkanlığını kazanmak, sosyal, kültürel ve beceriye dayalı etkinliklere aktif olarak katılmalarını sağlamak amacıyla her bir aşaması belirlenmiş ve asgari üç yıl olacak şekilde düzenlenmiş bir sürece tabi tutulduğu,
İdari süreçlerde yaşanabilecek aksama ve gecikmeler nedeniyle her bir aşamanın uzama ihtimali göz önünde bulundurularak, Müfettiş Yardımcılığında geçecek sürenin en az üç yıl olarak belirlendiği,
Yönetmeliğin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin 2. fıkrasında; yeterlik sınavına çağrılma konusunda ücretsiz izin veya askerlik hizmetinde geçirilen süreler nedeniyle sınava girilememesi durumu düzenlenmekte olup, bu mazeretlerin varlığı halinde dahi en geç beş yıl içerisinde sınava girilmesi gerektiğinin kural altına alındığı, anılan düzenlemenin yardımcılıkta geçen sürenin beş yıla kadar uzatılabileceği şeklinde yorumlanamayacağı,
İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinde, haklı bir neden olmaksızın yeterlik sınavına girmeyenlerin Bakanlıktaki diğer görevlere atanacağının düzenlendiği, dava konusu Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinde de, bu düzenlemeye uygun olarak askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yıl içerisinde yeterlik sınavına katılmayanların Kurul dışında memur olarak atanacağının kural altına alındığı, söz konusu düzenlemenin hizmet gerekleri göz önünde bulundurularak yapıldığı,
İş Müfettişi Yardımcılarının anılan mevzuatta belirtilen şartları taşımaları nedeniyle yeterlik sınavına alınmaları için işlemlerin devam ettiği,
Düzenleme yapma konusunda sahip olunan takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek üst hukuk normlarına uygun şekilde kullanıldığı,
İş Müfettişliği yeterlik sınavının yazılı ve sözlü bölümleri icra edilmeden herhangi bir parasal veya özlük hakkından bahsedilemeyeceği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrası ile "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali, İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin iptali istemi ile İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, davacının yoksun kaldığı parasal haklarının ise yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava , Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında (Mülga) İş Müfettişi Yardımcısı olarak görev yapan davacı tarafından; İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 15/02/2021 günlü işlemin ve 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün 6. maddesinin 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresi ile 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin , aynı maddenin 2. fıkrasının ve Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali ile Yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle mevzuatta yer alan müfettiş yardımcılığında geçen üç yıllık yasal sürenin bitiminden itibaren müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinde; "Müfettişliğe, yönetmeliğine göre yapılacak müfettişlik yeterlik sınavını başaran müfettiş yardımcıları atanır.
Bu sınava girebilmek için;
A) Müfettiş yardımcılığı görevinde eylemli olarak en az üç yıl çalışmış olmak,
B) (Değişik : 21/7/1989 - 89/14389 K.) Müfettiş yardımcılığında geçen hizmet yıllarına ait bütün sicilleri olumlu olmak,
C) Başkanlıkça, yönetmeliğin müfettiş yardımcılarının çalışma ve yeterlik sınavına hazırlanma ilkelerini düzenleyen hükümleri uyarınca yaptığı çalışmalarda yeterli görülmek, gerekir.
(Değişik üçüncü fıkra : 21/7/1989 - 89/14389 K.) (B) veya (C) bentleri gereğince yetersiz görülenlerden başka görevlerde çalışmaya elverişli olanlar, yeterlik sınavına girip de başarı gösteremeyenler ve haklı bir neden olmaksızın yeterlik sınavına girmeyenler Bakanlıktaki diğer görevlere atanırlar.
Müfettişlerin herhangi bir nedenle başka bir göreve atanmalarında Teftiş Kurulu Başkanının görüşü alınır." hükmü yer almış, "Sınav kurulları ve sınav esasları" başlıklı 7. maddesinde; müfettiş yardımcılığına giriş ve müfettişlik yeterlik sınavlarının yazılı ve sözlü olmak üzere iki bölümden oluşacağı kurala bağlanmıştır.
31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin dava konusu işlem tarihi itibarıyla yürürlükte olan "Müfettiş yardımcılarını yetiştirme programı" başlıklı 30. maddesinin birinci fıkrasında; müfettiş yardımcılarının, üç yıllık yardımcılık döneminde aynı maddede belirlenen programa göre yetiştirileceği hüküm altına alınmış, "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinde; "Aylıksız izin ile toplamı üç ayı aşan hastalık ve refakat izinleri hariç en az üç yıl çalışan ve yetişme notu yetmiş ve yukarıda olan müfettiş yardımcıları yeterlik sınavına alınırlar.
Yardımcılıkta geçirilen süre, askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yılı aşamaz.
Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamada yapılır. Yazılı sınavda başarılı olamayanlar sözlü sınava alınmazlar.
Yazılı sınavın tarihi, yeri ve saati sınavdan en az iki ay önce, sözlü sınavın tarihi, yeri ve saati ise sözlü sınavdan en az üç gün önce ilgililere bildirilir." hükmüne,
"Yeterlik sınav kurulu ve çalışma esasları" başlıklı 35. maddesinde; "Yeterlik sınavları, Başkanlıkta işin yürütümü ile iş sağlığı ve güvenliği yönünden ayrı ayrı oluşturulan yeterlik sınav kurulları tarafından yapılır.
Sınav kurulları, Başkanın başkanlığında, Başkanın önerisi ve Bakanın onayı ile müfettişler arasından belirlenen dört asıl ve dört yedek üyeden oluşur.
Yeterlik sınav kurulları, yeterlik yazılı ve sözlü sınav sorularını hazırlar, sınavların yapılmasını sağlar ve sınavları değerlendirir.
Yazılı sınavın yapılması ve değerlendirilmesi 23 üncü maddenin iki ila beşinci fıkraları, sözlü sınavın yapılması ve değerlendirilmesi de 24 üncü maddenin ikinci fıkrası uyarınca yapılır." hükmüne, "Yeterlik sınavı" başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasında; "Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamadan oluşur" hükmüne, "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinde ise; Müfettiş yardımcılarından;
a) Müfettişlik yeterlik sınavında başarı gösteremeyenler,
b) Geçerli bir nedeni olduğunu belgeleyenler hariç, yeterlik sınavına girmeyenler,
c) Yetişme notu ortalaması yetmiş puanın altında olanlar,
ç) 34 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen süreyi aşanlar,
Bakanlıkta Kurul dışında memur unvanlı kadrolara atanırlar." hükmüne yer verilmiştir.
Davaya konu edilen İş Teftişi Tüzüğü'nün 6. maddesinin 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin iptal istemi yönünden ;
Anayasamızın 115. Maddesinde (mülga) , Bakanlar Kurulunun, yasaların uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri belirtmek üzere, bunlara aykırı olmamak ve Danıştayın incelenmesinden geçirmek koşuluyla tüzükler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
İdarenin kendi görev alanındaki konularda genel olarak sahip bulunduğu düzenleme yetkisinin sınırını, üst hukuki normlar belirlemektedir. Dolayısıyla bir yasanın uygulanmasını göstermek üzere çıkarılan Tüzüğün iptal davasına konu edilmesi halinde, öncelikle Yasaya uygunluğu irdelenmek suretiyle hukuka uygunluk denetimi yapılacaktır.
Yasanın uygulanmasını göstermek için çıkartılan veya dayanığını yasadan alan bir tüzük yada yönetmeliğin kuralları, içerikleri yönünden yasaya aykırılık oluşturmasalar bile, dayanağı yasanın ortadan kalkması halinde hukuka uygunluğundan söz edilemez.
İş Teftiş Tüzüğünün 31.maddesinde bu Tüzük hükümlerinin 25/8/1971 günlü ve 1475 sayılı İş Kanununun 88, 89, 90, 92, 93, 94 ve 95 inci maddeleriyle 5690 sayılı Sanayi ve Ticarette İş Teftiş Hakkındaki 81 numaralı Milletlerarası Çalışma Sözleşmesinin onanmasına dair Kanuna dayanılarak hazırlandığı hükmüne yer verilmiştir.
İş Teftiş Tüzüğünün de dayanağını teşkil eden 25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanun'unun , 14 üncü maddesi hariç diğer maddeleri 4857 sayılı İş Kanunu'nun 120. Maddesi ile yürürlükten kaldırılmış , geçici 2. maddesinde ise , Mülga 1475 sayılı İş Kanunu'na dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklerin, bu Yasaya aykırı olmayan hükümlerinin yeni yönetmelikler çıkarılıncaya kadar yürürlükte kalacağı kuralına yer verilmiştir.
20.6.2012 tarihli 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun'unun 37 . Maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi ile de 4857 sayılı Kanunun 77, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 95, 105 ve geçici 2 nci maddelerinin yürürlükten kaldırıldığı hükme bağlanmıştır.
Bu itibarla İş Teftiş Tüzüğünün dayanağını oluşturan yasa kuralının mülga olması nedeniyle İş Teftişi Tüzüğü'nün 6. maddesinin 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinde de yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığından iptali gerekmektedir.
31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin iptali istemi bakımından;
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlet olup "belirlilik" ve "hukuk güvenliği" hukuk devletinin temel ilkelerindendir.
Belirlilik ilkesi, yalnızca yasal belirliliği değil, daha geniş anlamda hukuki belirliliği de ifade etmektedir. Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir, bilinebilir ve öngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması koşuluyla, mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de hukuki belirlilik sağlanabilir.
Burada aslolan muhtemel muhatapların mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini öngörmelerini mümkün kılacak bir normun varlığıdır
Hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
Kanunlara güvenerek hayatını yönlendiren, hukuki iş ve işlemlere girişen bireyin, bu kanunların uygulanmasına devam edileceği yolunda oluşan beklentisinin mümkün olduğunca korunması hukuki güvenlik ilkesinin gereğidir.
Gerek yargı kararları, gerek öğretideki ortak tanımlamalara göre "haklı beklenti", idarenin ister bir taahhüt, isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun, bireylerin çıkarlarına ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ümit etmeleridir.
Yönetmeliğinin"Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin maddede öngörülen üç yıllık yardımcılık süresini belirsiz hale getirdiği ve bu suretle düzenlemenin yarattığı belirsizlik nedeniyle hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkelerine aykırı olduğu sonucuna varıldığından iptali gerekmektedir.
Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. Maddesinin 2. Fıkrasının ve Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali iptali istemi bakımından;
2577 sayılı Kanunun 2. maddesinde; iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olduğu tanımına yer verilmiştir.
İdare hukukunun yerleşik içtihatları gereği; idarî işlemlerin, bu idarî işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurabilenler tarafından, iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur.
Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan subjektif ehliyet koşulu olan “menfaat ihlali” kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı mercilerince belirlenmekte; davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.
Olayda, 07/07/2017 tarihinde İş Teftiş Kurulu bünyesinde İş Müfettişi Yardımcısı olarak göreve başlayan davacının, üç yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamladıktan sonra 03/02/2021 günlü dilekçeyle yeterlik sınavının yapılması talebiyle davalı idareye yaptığı başvuruya davalı idarece, yeterlik sınavına alınma ve yeterlik sınav tarihinin belirlenmesi ile ilgili işlemlerin devam ettiğinin bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı , Yönetmeliğin 34. Maddesinin 2. Fıkrasının ve "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendine dayanılarak yapılan bir değerlendirme ve bu yönde tesis edilen bir işlemin de olmadığı anlaşıldığından, anılan maddeler yönüyle davacının meşru, güncel ve kişisel menfaatinin ihlal edilmediği ve bu maddeler bakımından davanın ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Davacının, İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile yoksun kalınan parasal haklarının ödenmesi istemi bakımından;
Yukarıda açıklandığı üzere hukuka aykırılığı saptanan yönetmelik hükmüne göre tesis edilen ve hem bireylerin tüm eylem ve işlemlerde devlete güven duyabilmesi ilkesini ifade eden hukuki güvenlik ilkesine; hem de idarenin yaptığı iş ve eylemlerde makul süre içerisinde hareket ederek bireylerin mağduriyetini engelleme işlevi olan hukuki belirlilik ilkesine aykırı olacak şekilde üç yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamlayan davacının , aradan geçen zamana rağmen yeterlik sınavına alınma ve yeterlik sınav tarihinin belirlenmesi ile ilgili işlemlerin devam ettiğiden bahisle sınava çağrılmamasına yönelik tesis edilen işlemde hukuk uygunluk bulunmamaktadır.
Ancak davanın açılmasından sonra yeterlik sınavının yazılı bölümünün 08/06/2021 tarihinde gerçekleştirildiği göz önünde bulundurulduğunda bu istem yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekmektedir.
Öte yandan davacının yeterlik sınavına alınmasına yönelik karar tek başına müfettişliğe atanması sonucunu doğurmamakla birlikte , Anayasanın 125. maddesi uyarınca İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğundan, idarenin gecikmeden kaynaklı kusuru nedeniyle davacının yeterlik sınavına alınması istemiyle yaptığı başvuru tarihinden yeterlik sınavının yapıldığı tarih arasında kalan süreye ilişkin maaş farklarını tazminen ödemesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İş Teftişi Tüzüğü'nün 6. maddesinin 2. Fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin iptali, Yönetmeliğin 34. Maddesinin 2. Fıkrasının ve "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendine ilişkin olarak davanın ehliyet yönünden reddi , Yeterlik Sınavının yapılması isteminin reddine ilişkin bireysel işlem hakkında karar verilmesine yer olmadığına , tazminat isteminin kabulüyle parasal hakların yasal faiziyle birlikte tazminen ödenmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay İkinci Dairesince; davalı idarelerin usule yönelik iddiaları yerinde görülmeyerek, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE
MADDİ OLAY :
03/07/2017 tarihinde İş Teftiş Kurulu bünyesinde 2015/3 dönemi İş Müfettişi Yardımcısı olarak göreve başlayan davacı, üç yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamladıktan sonra 03/02/2021 günlü dilekçe ile yeterlik sınavının yapılması talebiyle davalı idareye başvuruda bulunmuştur.
Davalı idarece, yeterlik sınavına alınma ve yeterlik sınav tarihinin belirlenmesi ile ilgili işlemlerin devam ettiğinin bildirilmesi üzerine; söz konusu başvurunun kesin cevap verilmemek suretiyle reddine ilişkin işlemin, bu işlemin dayanağı olarak ileri sürülen 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin, 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresi ile aynı maddenin 2. fıkrasının ve Yönetmeliğin "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali ile yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın "Cumhuriyetin nitelikleri" başlıklı 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.";
"Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler" kısmının "Genel ilkeler" başlıklı 128. maddesinde ise, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.
Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 12/9/2010-5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.
Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları Kanunla özel olarak düzenlenir.";
"Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilirler" kuralına yer verilmiş;
Dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5 ve 15. maddeleri, 09/07/2018 günlü, 30473 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 4. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış, 10/07/2018 günlü, Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin ilk halinde 78. maddede, daha sonra Kararname'de yapılan 21/04/2021 günlü değişiklik ile 95. maddede düzenlenen; davalı Bakanlık bünyesindeki Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına ilişkin hükümde; Başkanlığın görev ve yetkileri belirlendikten sonra maddenin 2. fıkrasında; "Başkanlıkta 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesine göre müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam edilebilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin "Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer istihdamı" başlıklı Ek 24. maddesinde; "Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer ile müfettiş yardımcısı, denetmen yardımcısı, denetçi yardımcısı, aktüer yardımcısı ve stajyer kontrolör istihdam edilebilir.
Bu madde kapsamında merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil şartı hariç olmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler kıyasen uygulanır." hükmü yer almıştır.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan 657 sayılı Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasında; "Uzman yardımcılığına atananlar, en az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezi, oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmek kaydıyla, yapılacak yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar..." düzenlemesi yer almışken; 27/12/2024 günlü, 32765 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7537 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 5. maddesi ile 657 sayılı Kanun'un ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesi “Uzman yardımcılığına atananlar, en az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezi, oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmek kaydıyla yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar.” şekilde değiştirilmiş ve fıkraya ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere “Yeterlik sınavına girmeye hak kazananların sınavı en geç altı ay içinde yapılır.” şeklinde yeniden düzenlenmiştir.
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Geçici 1. maddesinde yer alan; "2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile teşkilatlarına ilişkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan kamu kurum ve kuruluşlarından münhasıran devir ve geçiş hükümleri düzenlenenler dışında kalanlar hakkında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına devam olunur." hükmü dikkate alındığında, "iş müfettişi istihdamına" ilişkin kuralları düzenleyen 3146 sayılı Kanun'un 5 ve 15. maddelerinin ilga edilmesinin ardından, aynı konuyu düzenleyen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin yukarıda belirtilen hükümlerinin yürürlüğe girmesiyle artık eski kuralların uygulanmasına devam olunamayacağı hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Bu itibarla 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 95. maddesi ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 24. maddesinde yer alan atıflar sonucunda 657 sayılı Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının uyuşmazlığın çözümünde (yukarıda belirtilen atıf maddeleri uyarınca iş müfettişi yardımcıları yönünden de) "uygulanacak kural" niteliğinde olduğu açıktır.
13/12/1950 tarihli, 5690 sayılı Sanayi ve Ticarette İş Teftişi Hakkındaki 81 numaralı Milletlerarası Çalışma Sözleşmesinin Onanmasına Dair Kanun, iş müfettişi yardımcılarına yönelik kurallar içermemektedir.
Davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan; (Mülga) İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında "Müfettişliğe, yönetmeliğine göre yapılacak müfettişlik yeterlik sınavını başaran müfettiş yardımcıları atanır."; ikinci fıkrasında;
"Bu sınava girebilmek için;
A) Müfettiş yardımcılığı görevinde eylemli olarak en az üç yıl çalışmış olmak...
..."
hükmü yer almış, anılan Tüzük 19/04/2022 günlü, 31814 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5433 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlükten kaldırılmıştır.
31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinde;
"(1) Aylıksız izin ile toplamı üç ayı aşan hastalık ve refakat izinleri hariç en az üç yıl çalışan ve yetişme notu yetmiş ve yukarıda olan müfettiş yardımcıları yeterlik sınavına alınırlar.
(2) Yardımcılıkta geçirilen süre, askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yılı aşamaz.
(3) Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamada yapılır. Yazılı sınavda başarılı olamayanlar sözlü sınava alınmazlar.
(4) Yazılı sınavın tarihi, yeri ve saati sınavdan en az iki ay önce, sözlü sınavın tarihi, yeri ve saati ise sözlü sınavdan en az üç gün önce ilgililere bildirilir." hükmüne; "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinde;
"1) Müfettiş yardımcılarından;
a) Müfettişlik yeterlik sınavında başarı gösteremeyenler,
b) Geçerli bir nedeni olduğunu belgeleyenler hariç, yeterlik sınavına girmeyenler,
c) Yetişme notu ortalaması yetmiş puanın altında olanlar,
ç) 34 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen süreyi aşanlar,
Bakanlıkta Kurul dışında memur unvanlı kadrolara atanırlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
I- İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin iptali istemi yönünden;
19/04/2022 günlü, 31814 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5433 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 06/08/1979 günlü, 7/17925 sayılı İş Teftişi Tüzüğü'nün yürürlükten kaldırıldığı dikkate alındığında, dava konusu düzenleme yönünden davanın konusuz kaldığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, davacının iptalini talep ettiği düzenleme yürürlükte olmadığından, iptaline ilişkin istem hakkında karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
II - Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrasının ile "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali istemi yönünden;
Yukarıda mevzuat kısmında belirtildiği üzere uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak 657 sayılı Devlet Memurları Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesinin; Anayasa’nın kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesinin mümkün olmadığı, yeterlik sınavına girmeye hak kazanacakların düzenlendiği kuralda en az üç yıl çalışma şartı getirilmiş olmakla birlikte bu sınavın ne zaman yapılacağına ilişkin azami sürenin belirlenmediği, idareye bu konuda sınırsız bir tercih hakkı bırakılmasının kabul edilebilir olmadığı, mevcut durumun hukuki belirlilik ve istikrar ilkelerini zedelediği, kuralın Anayasa’nın 2, 7 ve 128. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle anılan düzenlemenin iptali istemiyle Dairemizin 31/05/2023 günlü E.2021/15196 sayılı kararı ile itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur. Anılan başvuru üzerine Anayasa Mahkemesinin 16/05/2024 günlü, 32548 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 07/03/2024 günlü, E:2023/137, K:2024/68 sayılı kararı ile; gerek bakanlıklar bünyesinde istihdam edilen uzman yardımcısı ve uzmanların gerekse müfettiş yardımcısı ve müfettişlerin sunacağı hizmetlerin ilgili bakanlıkların genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerden olduğu, dolayısıyla hem uzman yardımcılığından uzmanlığa hem de müfettiş yardımcılığından müfettişliğe atanmaya ilişkin şartlar ile bu atamanın dayanağı yeterlik sınavlarına dair genel esasların kanunla düzenlenmesinin gerektiği, iptali istenilen kurala göre uzman yardımcılığına atananların en az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezlerinin oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmesi kaydıyla yeterlik sınavına girmeye hak kazanacakları; ancak, kuralda yeterlik sınavının ne zaman yapılacağına yönelik herhangi bir belirleme yapılmadığı, yeterlik sınavına ilişkin azami süre öngörülmemesinin yeterlik sınavına ilişkin genel esasların kanunla düzenlenmediği anlamını taşıdığı; öte yandan kuralın söz konusu kişiler yönünden belirlilik ve öngörülebilirlik kriterlerini de taşımadığı, başka bir ifade ile yeterlik sınavına girmeye hak kazanan kişinin bu sınavın azami hangi sürede yapılabileceğine ilişkin herhangi bir öngörüsünün oluşamadığından kuralın Anayasa'nın 2 ve 128. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa 11/10/2011 tarihli ve 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 3. maddesiyle eklenen Ek 41. maddenin beşinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş; anılan iptal kararı üzerine 27/12/2024 günlü, 32765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7537 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 5. maddesi ile 657 sayılı Kanun'un Ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere “Yeterlik sınavına girmeye hak kazananların sınavı en geç altı ay içinde yapılır.” düzenlemesi getirilmiştir.
Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuki güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de belirliliktir. Belirlilik ilkesi bireylerin hukuk kurallarını önceden bilmeleri, tutum ve davranışlarını bu kurallara göre güvenle belirleyebilmeleri anlamını taşımaktadır.
Anayasa'da memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği kuralına yere verilmek suretiyle memurlar ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri ve atanmalarına ilişkin hususların kanunla düzenlenmesi öngörülmüş ve Anayasa’nın bu hükmü ile memurların ve diğer kamu görevlilerinin anayasal ve yasal güvence altına alınması amaçlanmıştır.
Dava konusu Yönetmelik'in 34. maddesinin 1. fıkrasında; aylıksız izin ile toplamı üç ayı aşan hastalık ve refakat izinleri hariç en az üç yıl çalışan müfettiş yardımcılarıının yeterlik sınavına alınabileceği, anılan maddenin 2. fıkrasında ise; yardımcılıkta geçirilen süre, askerlik hizmetinde veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç beş yılı aşamayacağı ve 38. maddesinin 1 fıkrasının (ç) bendinde ise 34. maddenin 2. fıkrasında belirtilen süreyi aşan müfettiş yardımcılarının Bakanlıkta Kurul dışında memur unvanlı kadrolara atanacağına ilişkin düzenlemelere yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda iş müfettiş yardımcısı ve iş müfettişlerinin sunacağı hizmetlerin Bakanlığın genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerden olduğu açıktır. Dolayısıyla müfettiş yardımcılığından müfettişliğe atanmaya ilişkin şartlar ile bu atamanın dayanağı yeterlik sınavlarına dair genel esasların ve yardımcılıkta geçirilen süre ile bu süreyi aşanların hukuki durumlarının kanunla düzenlenmesi gerekirken Yönetmelik'le düzenlenmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
III - Davacının, "iş müfettişi yeterlik sınavının" yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi yönünden;
Dava açıldıktan sonra 08/06/2021 tarihinde yeterlik sınavının yazılı kısmı, 23/08/2021 - 03/09/2021 tarihleri arasında ise yeterlilik sınavının sözlü kısmı yapıldığından, davacının bu istemi hakkında ayrıca karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
IV - Davacının, yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle mahrum kaldığı özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemi yönünden;
Yeterlik sınavının yapılması yönünde azami bir süre öngörmeyen Yönetmelik hükümlerinin yukarıda belirtilen gerekçelerle iptaline karar verildiğinden, yeterlik sınavının icra edilmemesi nedeniyle müfettişlik kadrosu ile müfettiş yardımcılığı kadrosu arasında oluşan özlük ve parasal hakların; 3 yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programı tamamlanarak yeterlik sınavına girmeye hak kazanıldığı tarihin idarece tespit edilerek bu tarihi takip eden 6 aylık sürenin bittiği tarihten itibaren hesaplanacak ve başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerekmektedir.
Hükmedilmesi gereken vekalet ücreti bakımından;
Anayasa’nın 141. maddesinin son fıkrasında, davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğu hükme bağlanmıştır.
Öte yandan; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun “Usul ekonomisi ilkesi” başlıklı 30. maddesinde; hakimin, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlü olduğu; 323. maddesinde; vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekalet ücretinin yargılama giderlerinden olduğu; 326. maddesinin 1. bendinde; kanunda yazılı haller dışında, yargılama giderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği; 330. maddesinde, vekil ile takip edilen davalarda mahkemece, kanuna göre takdir olunacak vekalet ücretinin taraf lehine hükmedileceği; 332. maddesinde, yargılama giderlerine, mahkemece resen hükmedileceği düzenlenmiştir.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 2. maddesinde, avukatlığın amacının; hukuki ilişkilerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamak olduğu; 164. maddesinde, avukatlık ücretinin, avukatın hukuki yardımının karşılığı olan tutarı veya değeri ifade ettiği; 168. maddesinin 3. fıkrasında ise hukuki yardımın tamamlandığı veya dava sonunda hüküm verildiği tarihte yürürlükte olan tarife esas alınarak avukatlık ücretine hükmedileceği yolunda düzenleme yapılmıştır.
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin 3. maddesinin birinci fıkrasında da, yargı yerlerince avukata ait olmak üzere karşı tarafa yükletilecek avukatlık ücretinin belirlenmesinde, avukatın emeği ve çabasının, işin önemi ve niteliğinin ve davanın süresinin göz önünde tutulacağı kurala bağlanmıştır.
Bu bağlamda; yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler uyarınca; avukatın vekalet ücretinin belirlenmesinde, avukatın harcadığı emek ve mesainin dikkate alınmasının yanısıra, kişilerin hak arama özgürlüğünü kısıtlayıcı nitelikte düzenlemelere de yer verilmemesi, harcanan emek ve çabanın çok üstünde avukatlık ücretine hükmedilerek taraflara ölçüsüz yük getirilmesinin önüne geçilmesi esas olup, konuya ilişkin olarak yüksek yargı kararları ve bu kararlar doğrultusunda mevzuatta yapılan düzenlemeler de bu ilkeyi teyit etmektedir.
Nitekim; 2025 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin, "Seri davalarda ücret" başlıklı 22. maddesinde "... seri davalar ister ayrı dava konusu yapılsın ister bir davada birleştirilsin toplamda on dosyaya kadar açılan seri davalarda her bir dosya için ayrı ayrı tam avukatlık ücretine, toplamda elli dosyaya kadar açılan seri davalarda ilk on dosyadan sonra gelen her bir dosya için ayrı ayrı tam ücretin %50’si oranında avukatlık ücretine, toplamda yüz dosyaya kadar açılan seri davalarda ilk elli dosyadan sonra gelen her bir dosya için ayrı ayrı tam ücretin %40’ı oranında avukatlık ücretine, toplamda yüzden fazla açılan seri davalarda ilk yüz dosyadan sonra gelen her bir dosya için ayrı ayrı tam ücretin %25’i oranında avukatlık ücretine hükmedilir..." düzenlemesine yer verilmiştir.
Bu çerçevede; gerek Anayasa'nın 141. maddesinde “Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir” şeklinde ifade edilen temel ilkeye işlerlik kazandırılması gerek Avukatlık Kanunu'ndaki vekalet ücretini avukatın emek ve mesaisine bağlayan ilke gerekse Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin yukarıda yer verilen hükmü birlikte değerlendirildiğinde, seri davalarda her bir dava için harcanan emek ve mesainin bağımsız açılan diğer davalar ile aynı olamayacağı, bu davalara ilişkin vekalet ücretinin, hakkaniyet ilke ve ölçüleri çerçevesinde, avukatın harcadığı emek ve mesaisi de göz önünde bulundurularak, adil ve kademeli bir şekilde düzenlenmesi ve böylece yargıya ve adalete erişimin önündeki engellerin kaldırılması amaçlanmıştır.
Öte yandan, literatürde; aynı veya benzer sebeplerden doğan ve aynı zamanda konuları da birbirine oldukça benzer olan, aynı davalı kişi ya da kişilere karşı açılmış bulunan davalar seri dava olarak isimlendirilmektedir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun, 01/06/2015 günlü, E:2015/1685, K:2015/2362 sayılı kararı ve farklı tarihlerde verdiği benzer nitelikteki kararlarda; bu ve benzeri nitelikteki davaların seri dava olduğu ve hükmedilmesi gereken vekalet ücretinin de buna göre belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bu bağlamda, Dairemizde bulunan dava dosyaları incelendiğinde; işbu kararın verildiği tarih itibarıyla davacılar vekili tarafından, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında,(mülga) İş Müfettiş Yardımcısı olarak görev yapan davacıların, İş Müfettişi Yeterlik Sınavının yapılması istemiyle yaptıkları başvuruların reddine ilişkin işlemler ile bu işlemlerin dayanağı olarak ileri sürülen ve 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin, 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrası ile "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin iptali ile yoksun kalınan parasal haklarının yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılan davaların, aynı sebepten doğduğu, aynı konuya ilişkin olduğu ve aynı davalılara karşı açıldığı, dava sayısının toplamda 50’dan fazla olduğu görülmekle söz konusu davaların seri dava niteliğinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, bakılmakta olan dava ile aynı istemle açılmış çok sayıda dosya bulunması nedeniyle seri dava niteliğindeki söz konusu davalar için, taraflara ölçüsüz bir yükümlülük getirmeyecek biçimde ve taraf vekillerinin harcadığı emek ve mesai dikkate alınarak vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğinden, 2025 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin "Seri Davalarda Ücret" başlıklı 22. maddesi ile belirlenen oranlarda vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 28/08/1979 günlü, 16738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Teftişi Tüzüğü'nün "Müfettişliğe atanma" başlıklı 6. maddesinin, 2. fıkrasının (A) bendinde geçen "en az" ibaresinin iptali istemi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA;
2. 31/10/2012 günlü, 28453 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin "Yeterlik sınavına çağrılma" başlıklı 34. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "en az" ibaresinin ve aynı maddenin 2. fıkrası ile "Başka göreve atanma" başlıklı 38. maddesinin, 1. fıkrasının (ç) bendinin İPTALİNE;
3. Davacının, "iş müfettişi yeterlik sınavının" yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA;
4. Dava konusu işlem nedeniyle davacının mahrum kaldığı özlük ve parasal hakların 3 yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamlayarak yeterlilik sınavına girmeye hak kazandığı tarihin idarece tespit edilerek, bu tarihi takip eden 6 aylık sürenin bittiği tarihten itibaren hesaplanacak ve başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ÖDENMESİNE;
5. Aşağıda dökümü yapılan ...-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, kararın kesinleşmesinden sonra artan posta ücretinden aidiyetine göre taraflara iadesine;
6. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/01/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.