T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/16987
Karar No : 2025/2136
DAVACI : ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından; 31/12/2020 günlü, 31351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 1 inci maddesiyle, Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasına eklenen (s) bendi hükmünün iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; dava konusu Yönetmelik maddesinin, Yönetmeliğin dayanağı ve üst hukuk normu olan 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un 6. maddesine aykırı olduğu, ...nin Görev, Yetki ve Mesleki Sorumlulukları ile İlgili Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 8., 10. maddeleriyle çeliştiği, sektöre ilişkin iş ve işlemlerin yürütülmesinde açıkça yasal olarak yetkilendirilmiş tek meslek grubunun .../tütün teknolojisi mühendisleri olup, ülkemizde tütün mamulü üreten fabrikaların tütün eksperi çalıştırma zorunluluğu bulunduğu, "Tarım ve Orman Uzmanı" unvanının, Tarım ve Orman Bakanlığınca çeşitli meslek gruplarından uzman yardımcılığı sınavı ile seçilmiş ve farklı lisans eğitimli uzmanları kapsadığı, bir mesleğe (.../tütün teknolojisi mühendisleri) 4 yıllık üniversite diploması ile verilmiş imza yetkisinin, Bakanlıkça tanımlanan bir görev unvanına devredilmesinin açıkça bir meslek hakkı ihlali olduğu, tütün teknolojisi mühendisliği dışında lisans düzeyinde eğitim almış tarım ve orman uzmanlarının, bu alanda faaliyet göstermelerinin ilgili yasal düzenlemelere ve kamu yararına açıkça aykırı olduğu, diğer taraftan; Tarım ve Orman Bakanlığı mevzuatında uzman yardımcılığı sınavına katılabilecek meslek grupları arasında tütün teknolojisi mühendislerinin sayılmadığı, dolayısıyla tütün teknolojisi mühendislerine halihazırda tarım ve orman uzmanı olma yolunun kapalı olduğu, dava konusu Yönetmelik hükmü ile .../tütün teknolojisi mühendislerinin sektörde görev almalarının önünün kesildiği, Bakanlık uzmanlarının taşrada kadrosunun bulunmadığı, halen Bakanlık merkez ve taşra birimlerinde çalışan 400’ün üzerinde tütün teknolojisi mühendisi bulunduğu, yönetmelikte tarım ve orman uzmanına verilmiş olan görevlerin, hem yasal düzenlemeler, hem de Tarım ve Orman Bakanlığı Çalışma Yönergesine uygun olarak tütün teknolojisi mühendislerince yerine getirilmek zorunda olduğu, kamu yararı ve kaynakların etkin kullanımı açısından zaruriyet arz ettiği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından; 24/12/2017 günlü, 30280 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (01/02/2018 günlü, 7079 sayılı Kanun'la kanunlaşan) 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (TAPDK) kapatılarak, başta 4733 sayılı Kanun olmak üzere diğer ilgili mevzuatlarda yer alan görev ve yetkilerinin, 10/07/2018 günlü, 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeniden yapılandırılan Tarım ve Orman Bakanlığına devredildiği, yine 4733 sayılı Kanun'da, 7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun ve 7144 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'la yapılan değişiklikler ile TAPDK'nın kapatılarak görevlerinin Bakanlığa devredilmesi sonrasında, 4733 sayılı Kanun'a dayanılarak daha önce çıkartılan ikincil mevzuatta da değişiklik yapılmasının zorunlu hale geldiği,
Mülga TAPDK'da "uzman" olarak istihdam edilen personelin unvanının; TAPDK'nın 696 sayılı KHK ile kapatılması sonrasında, 4733 sayılı Kanuna (anılan KHK'nın 81 inci maddesiyle) eklenen Geçici 8 inci madde ile; önce "Gıda, Tarımı ve Hayvancılık Uzmanı"na, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 440 ıncı maddesi ile "Tarım ve Orman Uzmanı"na dönüştürüldüğü, öte yandan; 4733 sayılı Kanunda 696 sayılı KHK ile yapılan değişikliğe paralel olarak, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeniden yapılandırılan Tarım ve Orman Bakanlığı merkez birimleri arasında "Tütün ve Alkol Piyasası Daire Başkanlığı" adıyla yeni bir birim oluşturulduğu, bu birim içinde de "Tütün ve Tütün Mamulleri Daire Başkanlığı" oluşturularak, Sağlık Bakanlığına devredilen görevler dışındaki görevlerin anılan Daire Başkanlığına verildiği, dolayısıyla 4733 sayılı Kanunda belirtilen diğer tüm görevlerin aynen korunarak Tarım ve Orman Bakanlığına geçtiği, bu duruma paralel olarak tüm mülga TAPDK personelinin Tütün ve Alkol Piyasasının ilgili daire başkanlıklarında görevlendirildiği, daha önceki dönemde "başuzman", "uzman" ve "uzman yardımcısı" eliyle gördürülen tüm iş ve işlemlerin yine aynı kişiler eliyle gördürülmesine devam olunduğu, bu değişiklikler sonrasında Tütün ve Alkol Piyasası Daire Başkanlığı personelinin atanma usulü, statüsü ve haklarının da Tarım ve Orman Bakanlığının genel personel atama usul ve esaslarına bağlı hale geldiği,
4733 sayılı Kanun'da sayılan görevleri yapmak üzere kurulan mülga Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumunun görevlerinin uzman personel eliyle yapılacağının yine aynı Kanunda düzenlendiği, kimlerin uzman olabileceklerinin ise aynı Kanun'un 4 üncü maddesinde belirtildiği, kanunun bu açık hükmü var iken tütün mamulleri sektörüne ilişkin tüm iş ve işlemleri yapma yetkisinin sadece ...nde ya da tütün teknolojisi mühendislerinde olduğunun ileri sürülemeyeceği, 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'da, tütün eksperi/tütün teknolojisi mühendislerine, yalnızca tütün işleriyle sınırlı olmak üzere, tekel niteliğinde görev ve yetki verildiği, oysa aynı Kanun'da sadece tütün işlerinin değil, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kağıdı, sigara filtresi gibi tütün sektörü ile ilgili ve ilişkili görevlerin de bulunduğu,
4733 sayılı Kanun'un 6’ncı maddesinde sayılan görevlerin, Bakanlığın Tütün ve Tütün Mamulleri Daire Başkanlığı bünyesindeki uzman ve mühendis kadrosunda yer alan tütün teknoloji mühendisleri ile diğer birimlerde mühendis kadrolarında yer alan tütün teknoloji mühendisleri eliyle yerine getirildiği, 4733 sayılı Kanunda belirtilen tütün işlerinin, mutlak şekilde .../ tütün teknolojisi mühendisleri tarafından yerine getirildiği, heyet marifetiyle yapılan işlerde ise, işin niteliği gereği, tütün işi de var ise, heyette mutlaka tütün teknolojisi mühendisi kökenli uzman veya tütün teknolojisi mühendisinin yer almasının sağlandığı,
Halen Tütün ve Tütün Mamulleri Daire Başkanlığı bünyesinde 19 tarım ve orman uzmanı, 5 mühendisin görev yaptığı,19 tarım ve orman uzmanının 11 tanesinin, 5 mühendisin de 3 tanesinin tütün teknoloji mühendisi unvanına sahip olduğu, dolayısıyla 4733 sayılı Kanun'da belirtilen görevlerin yerine getirilmesinde tütün teknoloji mühendislerine olan ihtiyacın devam ettiği ve toplam personel arasında önemli bir ağırlığa sahip olduğu, kaldı ki anılan Kanunda belirtilen görevlerin yerine getirilmesinde Bakanlık taşra teşkilatında görev yapan tütün teknoloji mühendislerinden de yararlanıldığı, dava konusu düzenleyici işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Yasal dayanaktan yolsun olan davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : 31/12/2020 tarih ve 31351 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 1. maddesiyle değiştirilen Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (s) bendinin iptali istenilmektedir.
Davanın; Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasına 31/12/2020 tarih ve 31351 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile eklenen (s) bendinde yer alan tanımın, Yönetmelik ile uzmana verilen görevlerin birçoğunun tütün ve tütün mamulleri ile ilgili işlerden kaynaklandığı ve "uzman" tanımının bu hâliyle, tütün teknolojisi mühendisliği bölümü mezunları ile ...ni kapsayıcı nitelikte olmadığından bahisle iptali istemiyle açıldığı anlaşılmıştır.
4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 9 uncu maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve 04/11/2010 tarihli, 27749 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasına, 31/12/2020 günlü, 31351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklikle (s) bendi eklenmiş ve bu değişiklikle Yönetmelikte geçen "uzman" tanımının "tarım ve orman uzmanı"'nı ifade ettiği kurala bağlanmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin dayalı olduğu 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'da, 20/11/2017 tarih ve 696 sayılı KHK ile (01/02/2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanun'la kanunlaşmıştır.) önemli değişiklikler yapılmış, kanunun adı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun olarak değiştirilirken, Geçici 7 nci maddesi ile, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu kapatılmış, 4/B maddesi ile Kurumun görevleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına devredilmiş, Geçici 7 nci maddesi ile de, Kurumda görev yapmakta olan personelden; "uzman" kadrolarında bulunanlar "gıda, tarım ve hayvancılık uzmanı" kadrolarına atanmış sayılmıştır.
Öte yandan; 10/07/2018 tarihinde yayımlanan 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yeniden yapılandırılarak Tarım ve Orman Bakanlığına devredilmiş; 4733 sayılı Kanunda belirtilen diğer tüm görevler aynen korunarak bu Bakanlığa geçmiş, daha önce Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığında görev yapan gıda, tarım ve hayvancılık uzmanlarının unvanı da "tarım ve orman uzmanı" olarak değiştirilmiştir.
Yukarıda anılan mevzuat kurallarının incelenmesinden; mülga Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu'nda görev yapan "uzman" unvanlı personelin bu unvanlarının, Kurum mülga edilerek görevleri önce Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına sonra da Tarım ve Orman Bakanlığına devredilirken, ilk önce "gıda, tarım ve hayvancılık uzmanı" sonra da "tarım ve orman uzmanı" şeklinde değiştirildiği, bu duruma bağlı olarak, daha önceki dönemde bu personel eliyle gördürülen tüm iş ve işlemlerin yine aynı kişiler eliyle gördürülmeye devem ettiği, dolayısıyla üst mevzuattaki değişiklik sürecine uygun olarak Yönetmelikteki görevleri yürütmeye devam eden "uzman" unvanlı personelin Bakanlıkta görevli aynı unvandaki diğer personelden ayrı tutulması hedeflenerek, dava konusu Yönetmeliğe, bu Yönetmelikte geçen "uzman" tanımının "tarım ve orman uzmanı"nı ifade ettiği yönündeki (s) bendi hükmünün eklendiği anlaşılmakta olup; görev tanımlaması ile ilgili olarak üst norma uyumu ve kurumsal işleyişteki belirsizliği gidermeyi hedefleyen söz konusu düzenlemede hukuka aykırılık olmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; duruşma için belirlenen 30/04/2025 günü, davacı ... Derneği vekili Av. ...'ın UYAP ortamında mazeret dilekçesi gönderdiği ve duruşmaya gelmediği, davalı idareyi temsilen Hukuk Müşaviri ...'ün geldiği görülerek, Danıştay Savcısı ...'nun hazır bulunduğu açık duruşmaya başlanıldı. Duruşmada hazır bulunan tarafa usulüne göre söz verilip dinlenildikten ve Savcının düşüncesi alındıktan sonra duruşmaya son verildi. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı ... Derneği tarafından; 31/12/2020 günlü, 31351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 1 inci maddesiyle, Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen “s) Uzman: Tarım ve Orman Uzmanını” hükmünün iptali istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT :
-Anayasa'nın 124. maddesinin birinci fıkrasında, " Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmü bulunmaktadır.
30/05/1969 günlü, 13210 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan 1177 sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Kanunu'nun "...nin yetiştirilmesi" başlıklı 32. maddesinde, " Türkiye'de tütün eksperliği yapmak için, Gümrük ve Tekel Bakanlığı tarafından kurulacak ... Yüksek Okulunu bitirmiş olmak şarttır.
Bu okulun diplomasını haiz olmayanlar, tütün alım satım muayenelerini, tütünlerin vasıf, değer ve nevilerinin tayini işlerini ve tütün işletme, bakım, fabrikasyon eksperliğini yapamazlar. Tütün işlerinde bilirkişi ve hakem olamazlar. Ancak 25 inci madde hükmü saklıdır.
Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar kazanılmış olan haklarla, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Tekel İdaresinin eksper kursunda öğrenci olanların hakları saklıdır.
Yabancı memleketlerden emsal yüksek okulları bitirenler, yönetmelikte belirtilecek imtihanı vermek şartiyle bu okulu bitirenlerin bütün haklarına sahip olurlar." hükmüne,
-657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun ''Uzman istihdamı'' başlıklı Ek 41. maddesinin altıncı fıkrasında, "Uzman ve uzman yardımcılarının mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma sınavı, tez hazırlama ve yeterlik sınavı ile uzman ve uzman yardımcılarıyla ilgili diğer hususlar, (…) kurumlarınca hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir." (8/5/2025 tarihli ve 7547 sayılı Kanun'un 2 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan “Devlet Personel Başkanlığının görüşü alınarak” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
) hükmüne,
-10/7/2018 günlü, 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin;
"Hizmet birimleri" başlıklı 412. maddesinde, "(1) Bakanlığın hizmet birimleri şunlardır:
...
m) Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı
..."
"Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı" başlıklı 426. maddesinde, "(1) Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığının görev ve yetkileri şunlardır:
a) 3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanunla Bakanlığa verilen görevleri yerine getirmek,
b) 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile Bakanlığa verilen görevleri yerine getirmek,
c) 7/11/1996 tarihli ve 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun ile Bakanlığa verilen görevleri yerine getirmek,
ç) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.
(2) (Ek:RG-30/6/2021-31527-CK-75/5 md.) Başkanlıkta görev yapan Tarım ve Orman Uzmanları ile Tarım ve Orman Uzman Yardımcıları Başkanlığın görev alanına giren konularda denetim ve inceleme yapmaya yetkilidir."
"Uzman İstihdamı" başlıklı 440. maddesinin birinci fıkrasında, "(1) Bakanlıkta 657 sayılı Kanun'un ek 41 inci maddesine göre Tarım ve Orman Uzmanı ile Tarım ve Orman Uzman Yardımcısı istihdam edilebilir.
.." hükümlerine,
-4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un;
"Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu" başlıklı 2. maddesinde, (Mülga: 20/11/2017-KHK-696/82 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/77 md.) "Bu Kanunla ve diğer kanunlarla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu kurulmuştur. Kurumun merkezi Ankara’dadır. Kurum gerekli gördüğü yerlerde irtibat büroları kurabilir. Kurumun organları, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu ve hizmet birimleridir. Kurum, Başbakanın görevlendireceği bir Devlet Bakanı ile ilişkilendirilir...* (3/4/2008 tarihli ve 5752 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle; bu maddenin maddenin başlığı; "Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu” iken "Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu" olarak değiştirilmiştir.
)
"Kurum personelinin atanma usulü, statüsü ve özlük hakları" başlıklı 4. maddesinde, (Mülga: 20/11/2017-KHK-696/82 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/77 md.) "Kurul Başkan ve üyeliklerine atananlar ile ekli (I) sayılı cetvelde gösterilen kadrolarda bulunan Kurum personeli, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tabidir... Meslek personeli; başuzman, uzman ve uzman yardımcılarından oluşur..." (3/4/2008 tarihli ve 5752 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle; bu madde başlığı “Kurumun hizmet birimleri, Kurum personelinin statüsü, atanma usulü ve özlük hakları” iken metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.)
"Görevler" başlıklı 4/B maddesinde, (Ek: 20/11/2017-KHK-696/78 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/73 md.)
Bu Kanun hükümleri çerçevesinde aşağıda belirtilen görevler, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülür.
a) Tütün tohumunun taşınması, ithali ve ihracı, tütün üretimi, üretici tütünlerinin alımı, satımı, tütünlerin işlenmesi, depolanması, iç ve dış ticareti ile tütün fireleri, tütün işleme tesislerinin kurulması, üretim izni, proje tadilatı, yer değişikliği, kapatılması ve her türlü devir işlemleri ile tüm bu işlemlerin teknik kontrolüne ilişkin çalışmaları yürütmek.
b) Etil alkol ve metanolün üretimi, iç ve dış ticareti, denatürasyonu, ambalajlanması, dağıtımı, üretimde kullanılması amacıyla elde bulundurulması, depolanması, geri kazanımı, işlemesi, üretim tesislerinin kurulması, üretim izni, proje tadilatı, kapatılması ve her türlü devir işlemleri ile 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanununun uygulanmasına yönelik işlemlere ve bu işlemlerin teknik kontrolüne ilişkin çalışmaları yürütmek.
c) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, alkol ve alkollü içkilerin üretim, satış ve sunum faaliyetlerine ilişkin izin ve yetki belgelerinin verilmesi, bu faaliyetlere ilişkin piyasa takip ve kontrolünün sağlanması, tütün ve alkol piyasalarına ilişkin düzenlemeler ve uygulamalar konusunda kamuoyunda tüketici bilinci oluşturmaya yönelik çalışmalar yapılması ve tüketicilerin seçeneklerini azaltabilecek rekabet ve reklam koşullarının belirlenmesi çalışmaları ile bu Kanun kapsamındaki ürünlerde ürün güvenliğini sağlamak amacıyla gerektiğinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla işbirliği içerisinde çalışmalar yürütmek.
d) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler konusunda piyasa güvenliğinin tesisi için tedbirlerin alınması, analizlerin yapılması veya yaptırılmasına yönelik çalışmaları yürütmek.
e) 5/5/1969 tarihli ve 1173 sayılı Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve
Koordinasyonu Hakkında Kanun çerçevesinde, görev alanına giren konularda Avrupa Birliği müktesebatına uyum sağlamak amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, uluslararası ve yabancı kuruluşlar ile ilgili işlemleri yürütmek, bu kuruluşlarla yapılacak müzakereleri koordine etmek ve istişarelerde bulunmak, gerektiğinde bu kuruluşlara üyelik ile ilgili çalışmaları yürütmek.
f) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi ve alkol piyasasında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin işlemlerini görev alanı itibarıyla incelemek ve denetlemek, yasadışı ticareti önleyecek faaliyetleri yürütmek, gerektiğinde bu hususlarda yetkili kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği yapmak, piyasalarda görülen aksaklıklara ilişkin çalışmalar yürütmek.
g) Mamul üretimi, satışı ve uygunluk belgesi başına alınacak tutarlar ile tescil, izin ve ruhsat bedellerini belirlemek.
Bu Kanun hükümleri çerçevesinde aşağıda belirtilen görevler Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülür:
a) Tütün ve alkol tüketiminden kaynaklanan kamusal veya tıbbi nitelikteki zararlı etkilerin önlenmesi amacıyla Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesinin ve 7/11/1996 tarihli ve 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanunun uygulamasına yönelik çalışmaları yürütmek.
b) Tütün ve alkol tüketimini teşvik edecek faaliyetleri önleyecek çalışmaları ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içerisinde yürütmek ve insan sağlığına zarar verebilecek maddeleri belirlemek.
Sağlık Bakanlığı bu Kanunla kendisine verilen görevler ile 4207 sayılı Kanunda yer alan görevlerini kısmen veya tamamen, illerde vali veya vali yardımcısı başkanlığında kurulan ve sekretaryasını il sağlık müdürlüğünün yaptığı il tütün kontrol kurulları marifetiyle de yerine getirebilir. İl tütün kontrol kurullarının çalışma usul ve esasları Sağlık Bakanlığınca belirlenir."
"Üretici tütünlerinin alımı ve satımı, tütün mamulleri üretimi, tütün ve tütün mamulleri ticareti" başlıklı 6. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, " Türkiye’de tütün eksperliği yapmak için, tütün eksperliği yüksek okullarından veya muadili yerli ve yabancı okullardan lisans düzeyinde yüksek öğrenim diploması alarak mezun olmak şarttır. Tütün eksperi unvanına sahip olmayanlar, tütün alım ve satım muayenelerini, tütün vasıf, değer ve nevilerinin belirlenmesini ve tütün işleme, bakım, fabrikasyon eksperliği yapamazlar, tütün işlerinde bilirkişi ve hakem olamazlar. ...nin görev, yetki ve mesleki sorumlulukları, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir."*****
*****(20/11/2017 tarihli ve 696 sayılı KHK’nin 82 nci maddesiyle, bu maddenin dördüncü, beşinci ve sekizinci fıkralarında yer alan “Kurumdan” ibareleri “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından”; dördüncü fıkrasında yer alan “Kuruma” ibaresi “ Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına”, yedinci fıkrasında yer alan “Kurumun” ibaresi “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının”; beşinci ve yedinci fıkralarında yer alan “Kurum” ibareleri “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı”; dokuzuncu fıkrasında yer alan “Kurul” ibaresi “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı” şeklinde değiştirilmiş, daha sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanunun 77 nci maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır.)
''Yönetmelikler'' başlıklı 9. maddesinde, ''A) (Mülga: 20/11/2017-KHK-696/82 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/77 md.)
B) Tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticareti, tütün mamulleri, makaron ve yaprak sigara kâğıdı üretim tesislerinin kurulmasının izin ve şartları, üretilecek tütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi, üretim şartını karşılamayan firma mamullerinin fiyatlandırılması, dağıtılması, satışı ve kontrolü ile bayilikler verilmesi, üretici tütünlerinin yazılı sözleşme esası veya açık artırma yöntemi ile alınıp satılması, açık artırma başlangıç fiyatının teknik olarak saptanması, Dünyada ve Türkiye'deki gelişmeler dikkate alınarak açık artırma başlangıç fiyatını tespitte kullanılan oranın yüzde elliye kadar artırılması ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esaslar Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.'' hükümlerine,
- 24/01/2008 günlü, 26766 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "...nin Görev, Yetki ve Mesleki Sorumlulukları İle İlgili Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik"in;
"Tanımlar” başlıklı 4. maddesinde; (1) Bu Yönetmelikte geçen; …
f) Tütün eksperi: Tütün eksperliği yüksek okullarından veya muadili yerli ve yabancı okullardan lisans düzeyinde yüksek öğrenim diploması alarak mezun olmuş, tütün alım ve satım muayenelerini yaparak tütünlerin vasıf, değer ve nevilerini belirleyen, tütün işlemesi, bakımı ve fabrikasyonu konularında uzman olan, tütün eksperi veya tütün teknolojisi mühendisi unvanına sahip teknik elemanları, ifade eder."
"...nin görev ve yetkileri” başlıklı 8. maddesinin ikinci fıkrasında; "(2) Tütün eksperi unvanına sahip olmayanlar, tütün alım ve satım muayenelerini, tütün vasıf, değer ve nevilerinin belirlenmesini ve tütün işleme, bakım, fabrikasyon eksperliği yapamazlar, tütün işlerinde bilirkişi ve hakem olamazlar."
"Bilirkişilik ve hakemlik” başlıklı 10’uncu maddesinde; "(1) Bilirkişilik ve hakemlik; tütün ve tütün mamulleri ile ilgili bilimsel, teknik ve ekonomik açıdan yerinde veya dosya üzerinde gerekli inceleme, muayene, ekspertiz, degüstasyon ve değerlendirme yapmak suretiyle, kıymet takdiri, hasar, kusur ve durum tespiti gibi iş ve işlemler ile yetkili makamlarca verilecek diğer işlerin yapıldığı uzmanlık hizmetidir..." hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta ve daha sonra gelen kanunlar yürürlüğünü Anayasa'dan, tüzükler yürürlüğünü kanunlardan, yönetmelikler ise yürürlüğünü kanun ve tüzüklerden almaktadır. Dolayısıyla; bir normun, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır.
Öte yandan, kamu hizmetinin eksiksiz, düzenli, etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olan idarenin, kendisine verilen yetki uyarınca mevzuatın öngördüğü şekilde, üst normun verdiği yetki çerçevesinde, kamu yararı ve hizmetin gereklerini esas alarak, hizmetin etkin ve verimli bir şekilde yürütülebilmesini sağlama amacını geçekleştirecek düzenlemeleri yapma zorunluluğu, bu çerçevede takdir yetkisi bulunduğu da kuşkusuzdur.
Uyuşmazlıkta, davacı tarafça ileri sürülen temel argüman, 4733 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca tütün sektörüne ilişkin iş ve işlemlerin yürütülmesinde yetkili olan tek meslek grubunun ... / tütün teknoloji mühendisleri olduğu, dava konusu edilen Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasına 31/12/2020 tarih ve 31351 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile eklenen (s) bendinde yer alan "Uzman: Tarım ve Orman Uzmanını" şeklindeki ibare ile, kanunen ... / tütün teknoloji mühendislerine verilmiş olan yetkilerin, davalı Bakanlıkça tanımlanan bir görev unvanına devredilmek suretiyle bir meslek hakkı ihlaline sebebiyet verildiği şeklindedir.
Konuya ilişkin olarak Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu'na dair mevzuat süreci incelendiğinde, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'da, 20/11/2017 tarih ve 696 sayılı KHK ile (01/02/2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanunla kanunlaşmıştır.) önemli değişikliklerin yapılarak, kanunun adının "Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun" olarak değiştirildiği, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu'nun kapatıldığı, mülga Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu'nun kadro cetveline bakıldığında, kurum hizmetlerinin başkan yardımcıları, daire başkanları, başuzman, uzman, uzman yardımcısı, hukuk müşaviri, müdür, basın ve halkla ilişkiler uzmanı, avukat, programcı, çözümleyici, mühendis, veri hazırlama ve kontrol işletmeni eliyle yürütüleceğinin düzenlendiği, kurumun görevlerinin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına devredildiği, kapatılan kurumda görev yapmakta olan personelden; "uzman" kadrolarında bulunanların "gıda, tarım ve hayvancılık uzmanı" kadrolarına atanmış sayıldıkları, diğer taraftan; 10/7/2018 günlü, 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın yeniden yapılandırılarak Tarım ve Orman Bakanlığı'na devredildiği; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeniden yapılandırılan Tarım ve Orman Bakanlığı merkez birimleri arasında "Tütün ve Alkol Piyasası Daire Başkanlığı" adıyla yeni bir birim oluşturulduğu, bu birim içinde de "Tütün ve Tütün Mamulleri Daire Başkanlığı" oluşturularak, Sağlık Bakanlığına devredilen görevler dışındaki görevlerin anılan Daire Başkanlığına verildiği, dolayısıyla 4733 sayılı Kanunda belirtilen diğer tüm görevlerin aynen korunarak Tarım ve Orman Bakanlığına geçtiği, daha önce Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığında görev yapan gıda, tarım ve hayvancılık uzmanlarının unvanının da "tarım ve orman uzmanı" olarak değiştirildiği anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan; tütün eksperliği mesleğine ilişkin ilk düzenlemelerin 30/05/1969 günlü, 13210 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan 1177 sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Kanunu'nun 32 ila 35’inci maddelerinde yer aldığı, bilahare 4733 sayılı Kanun ve diğer alt mevzuat hükümlerinde ...nin/ tütün teknoloji mühendislerinin görev ve yetkilerinin ayrıntılı olarak düzenlendiği, buna göre, kanunen yalnızca ...nin/tütün teknoloji mühendislerinin yapabileceği görevlerin, "tütünlerin vasıf, değer ve nevilerini, menşelerini belirlemek, tütünlerin alım, satım, ihracat ve ithalat aşamalarında muayenelerini yapmak, ekspertiz raporlarını düzenlemek, tütün işlerinde bilirkişi ve hakem olarak görev yapmak” şeklinde sayıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri ile dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler bir bütün olarak incelendiğinde; 696 sayılı KHK ile kapatılan Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu (TAPDK)'nun görevlerinin önce Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına, akabinde 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Tarım ve Orman Bakanlığına devredildiği, bu duruma paralel olarak mülga TAPDK personelinin davalı idarenin ilgili başkanlıklarında görevlendirildiği, davalı Tarım ve Orman Bakanlığınca gerçekleştirilen mevzuat çalışmaları kapsamında, yukarıda aktarılan süreç boyunca yapılan değişiklikler sonrasında davalı idare bünyesinde kurulmuş olan Tütün ve Alkol Piyasası Daire Başkanlığı personelinin atanma usulü, statüsü ve haklarının da Tarım ve Orman Bakanlığı personelinin genel atama usul ve esaslarına tabi hale gelmesinin amaçlandığı, dava konusu Yönetmelik hükmü ile, kanunen yalnızca ...nin/tütün teknoloji mühendislerinin yapabileceği görevler hususunda ilgili mevzuat hükümlerinde herhangi bir değişikliğe gidilmediği gibi, ...nin tabi olduğu mevzuat hükümlerinin halen yürürlükte olduğu, nitekim davalı idarenin Tütün ve Tütün Mamulleri Daire Başkanlığı bünyesinde ondokuz (19) tarım ve orman uzmanı, beş (5) mühendis, bir (1) veri hazırlama ve kontrol işletmeni ile beş (5) sürekli işçinin görev yaptığı, ondokuz (19) tarım ve orman uzmanının 11 tanesinin ve beş (5) mühendisin üç (3) tanesinin tütün teknolojisi mühendisi unvanına sahip olduğu, ilgili mevzuat hükümlerinde yalnızca ...nin/tütün teknoloji mühendislerinin yapabileceği ve "tütünlerin vasıf, değer ve nevilerini, menşelerini belirlemek, tütünlerin alım, satım, ihracat ve ithalat aşamalarında muayenelerini yapmak, ekspertiz raporlarını düzenlemek, tütün işlerinde bilirkişi ve hakem olarak görev yapmak” şeklinde sayılan bu görevlerin, tütün sektörüne ilişkin bütün iş ve işlemleri kapsamadığı, 4733 sayılı Kanun'da davalı Tarım ve Orman Bakanlığınca (mevzuat değişikliği öncesinde mülga TAPDK ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı) yerine getirilmesi gereken görevler arasında sadece tütün işlerinin değil, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kağıdı, sigara filtresi gibi tütün sektörüyle ilgili ve ilişkili diğer görevlerin de yer aldığı, kaldı ki, tütün eksperi / tütün teknoloji mühendislerinin yalnızca davalı Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde görevli olmadıkları, Tütün İhracatçı Birliklerinde ve tütün üretimi ve alım–satımı işiyle uğraşan firmaların bünyesinde de mutlaka tütün eksperi / tütün teknoloji mühendislerinin istihdam edilmelerinin yasal mevzuat gereği olduğu dikkate alındığında, dava konusu düzenleme ile davacı tarafın iddia ettiği şekilde, kanunen yalnızca ... / tütün teknoloji mühendislerinin sahip olduğu görev ve yetkiler konusunda, ... / tütün teknoloji mühendislerinin aleyhine olacak şekilde bir düzenlemeye yer verilmediği sonucuna varılmış olup, üst hukuk normlarına, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun bulunan dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE;
2. Aşağıda dökümü yapılan ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, artan posta giderinin kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 30/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.