T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/18223
Karar No : 2025/2137
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Hizmetleri Gn. Md. V. ...
2- ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU: Davacı tarafından, 26/05/2021 günlü, 31492 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin 15/A maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Birinci fıkrada belirtilen usule göre branşa aktarılan personel, idare tarafından görülen lüzum üzerine yapılan branştan çıkarma işlemi hariç, 10 yıl süre ile branştan ayrılamaz. 10 yıl süre dolmadan branştan çıkartılan personel, kalan süreyi çevik kuvvet birimlerinde tamamlar. Ancak bu şekilde çevik kuvvet birimlerinde 6 yıl süreyle çalışan personel 10 yıllık hizmet süresini tamamlamasa dahi genel hizmet kadrosuna aktarılır.” hükmünün iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; iptali istenilen düzenlemenin 2015 yılından sonrası polis özel harekat branşına başlayan personele uygulandığı, 2015 öncesi branş alarak özel harekat polisliği yapmakta olan personele uygulanmadığı, bu durumun aynı branşta yer alan personel arasında eşitsizliğe sebep olduğu, yeni personel üzerinde baskı oluşturduğu, yapılan düzenleme ile personelin mecburi olarak çalışmak zorunda bırakıldığı, kişinin başladığı branşta hayatın olağan akışında oluşan ruhi yetersizliği, bedeni güçsüzlüğü, cinsiyetine uymadığının anlaşılması, dinlenme saatlerinin yeterli gelmediğini farketmesi ve gücünün yetmediğini anlamasına rağmen zorla branşta tutulmasının hukuka aykırı olduğu, sağlık problemleri ve mecburi durumlar oluştuğunda bile branştan kendi isteğiyle çıkmasına izin verilmediği, personelin başka branşa geçme veya branştan çıkma hakkının yönetmelikle düzenlenemeyeceği, hukuka aykırı olarak çıkarılan bu düzenlemenin kendisi ve 2015 yılından sonra polis özel harekat branşında göreve başlayan tüm personele uygulanması halinde kendisinin de dahil olduğu polis özel harekat mesleğinde bulunan tüm meslektaşlarının menfaatini etkileyeceği, düzenlemenin Anayasa'nın üstünlüğüne Anayasa'da yer alan eşitlik, zorla çalıştırma yasağı ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ndeki kölelik ve zorla çalıştırma yasağı ilkelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI : Davalı idareler tarafından, usule ilişkin olarak; davacı yönünden menfaat ihlali koşulunun oluşmadığı, bu sebeple davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı, esas ilişkin olarak ise; idarenin kendi görev alanlarına giren yasa ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak amacıyla yönetmelik çıkarma konusunda takdir yetkisinin bulunduğu, Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 4. maddesinin 3. fıkrasında "Her hizmet bölümü için gerekli görev ve çalışma şartları ile bir hizmet bölümünden diğerine aktarılmada gözönünde bulundurulacak esaslar ve sağlık şartları, İçişleri Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirtilir." düzenlemesine yer verildiği, anılan yetkiye istinaden Yönetmelik'in çıkarıldığı, iptali istenilen düzenlemenin Emniyet Teşkilat Kanunu'nda yer alan çevik kuvvet hizmet süresine uyum sağlamak ve branşta zorunlu çalışma süresine tabi personel arasında yeknesaklığın sağlanması amacıyla yapıldığı, iptali istenilen düzelmenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ:...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Yönetmelik maddesinin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, Polis Özel Harekat branşında bulunan davacı tarafından, 26/05/2021 tarih ve 31492 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin 15/A maddesinin 2. fıkrasının iptali istemi ile açılmıştır.
Davacı tarafından, iptali istenilen düzenlemenin 2015 yılından sonrası polis özel harekat branşına başlayan personele uygulandığı, 2015 öncesi branş alarak özel harekat polisliği yapmakta olan personele uygulanmadığı, bu durumun aynı branşta yer alan personel arasında eşitsizliğe sebep olduğu, kişinin başladığı branşta hayatın olağan akışında oluşan ruhi yetersizliği, bedeni güçsüzlüğü, cinsiyetine uymadığının anlaşılması, dinlenme saatlerinin yeterli gelmediğini farketmesi ve gücünün yetmediğini anlamasına rağmen zorla branşta tutulmasının hukuka aykırı olduğu, sağlık problemleri ve mecburi durumlar oluştuğunda bile branştan kendi isteğiyle çıkmasına izin verilmediği, personelin başka branşa geçme veya branştan çıkma hakkının yönetmelikle düzenlenemeyeceği ileri sürülmüştür.
3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 4. maddesinin 3. fıkrasında; "Her hizmet bölümü için gerekli görev ve çalışma şartları ile bir hizmet bölümünden diğerine aktarılmada gözönünde bulundurulacak esaslar ve sağlık şartları, İçişleri Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirtilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan yetkiye dayanılarak hazırlanan ve 25/08/2011tarih ve 28036 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin Branştan çıkarma başlıklı 10. maddesinin 3. fıkrasında;
(3) "Personelin branştan çıkarılmasında aşağıdakilerden herhangi birinin varlığı aranır;
a) İlgili branş yönergesinde belirlenen branşa aktarmaya esas şartlardan herhangi birini yitirenler,
b) Personelin çalıştığı hizmette verimli olamayacağı veya hizmeti olumsuz etkilediği bilgi ve belgelerle anlaşılanlar,
c) Adli ve/veya idari bir suçtan dolayı ceza almış olanlardan çalıştığı branşta verimli olamayacağı anlaşılanlar,
ç) Birinci yazılı ikazı aldığı tarihten itibaren bir yıllık süre içerisinde ikinci kez yazılı ikaz edilenler,
d) Polis-halk ilişkilerinde olumsuz tutum ve davranışlar sergilediği bilgi ve belgelerle anlaşılanlar,
e) İlgili branş yönergelerinde belirlenen süre kadar branşı dışında çalışanlar,
f) Personelin başarısının periyodik olarak ölçülmesi neticesinde başarısı düşük olduğu tespit edilenler" hükmüne; aynı maddenin 5. fıkrasında "Branşa esas yönergelerde belirlenen süreler saklı kalmak kaydıyla branş komisyonu kararı aranmaksızın;
a) Kesintisiz olarak üç yıl boyunca branşı dışında görevlendirilenler,
b) Başvuru tarihi itibariyle polislik mesleğinden ayrılması nedeniyle en az iki yıl süreyle ayrı kalanlardan mesleğe geri dönecek olanlar,
ilgili branşlı daire başkanlıklarının Personel Daire Başkanlığına her yıl Şubat ayına kadar yapacakları bildirimle veya Personel Daire Başkanlığı tarafından yapılan doğrudan değerlendirme ile durumları tespit edilenler Personel Dairesi Başkanlığınca re’sen branştan çıkarılır." hükmüne; 7. fıkrasında "İdari ve asayişle ilgili zorunlu durumların ortaya çıkması halinde personelin branştan çıkarma işlemi yukarıdaki şartlar aranmaksızın Genel Müdür tarafından re’sen yapılabilir."
hükmüne yer verilmiş; aynı Yönetmelik'in "Hizmet öncesi branş eğitimleri" başlıklı 15/A maddesinin 1. fıkrasında "Hizmet öncesinde polis eğitim ve öğretim kurumlarında branşa aktarmaya esas özel alan eğitimi verilmesi halinde, eğitimi başarıyla bitiren ve eğitim sonu sınavda başarılı olup aday polis memuru olarak Emniyet Teşkilatı kadrolarına atanan personel, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın doğrudan eğitimlerine uygun branşlara aktarılır."
düzenlemesine, aynı maddenin dava konusu edilen 26/05/2021 tarih ve 31492 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişik 2. fıkrasında ise "(Değişik:RG-26/5/2021-31492)Birinci fıkrada belirtilen usule göre branşa aktarılan personel, idare tarafından görülen lüzum üzerine yapılan branştan çıkarma işlemi hariç, 10 yıl süre ile branştan ayrılamaz. 10 yıl süre dolmadan branştan çıkartılan personel, kalan süreyi çevik kuvvet birimlerinde tamamlar. Ancak bu şekilde çevik kuvvet birimlerinde 6 yıl süreyle çalışan personel 10 yıllık hizmet süresini tamamlamasa dahi genel hizmet kadrosuna aktarılır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nda "hizmet bölümü" Yönetmelik'te "branş" olarak adlandırılan emniyet teşkilatı içinde özel hizmet alanları oluşturulmuş; her hizmet bölümü için gerekli görev ve çalışma şartları ile bir hizmet bölümünden diğerine aktarılmada gözönünde bulundurulacak esaslar ve sağlık şartlarının yönetmelikle belirleneceği kurala bağlanmıştır.
Yukarıda belirtilen Kanun hükmünde bir hizmet bölümünden diğerine aktarılmada gözönünde bulundurulacak sağlık şartlarının hazırlanacak bir yönetmelikle belirleneceği ifadesine yer verildiği halde, iptali istenilen Yönetmelik maddesinin içeriğinde "sağlık şartlarına" ilişkin esas ve usullere yer verilmediği görülmektedir.
Bu durumda; dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan Kanun hükmünde açıkça bir hizmet bölümünden diğerine aktarılmada gözönünde bulundurulacak sağlık şartlarının Yönetmelikle belirleneceğine ilişkin hükme karşın, dava konusu Yönetmelik maddesinde 10 yıllık süre içinde branştan ayrılmanın yasaklanmasına sağlık istisnası getirilmediği, branşa aktarılan bir personelin bu süre içinde sağlık sebebiyle bu görevi yapamayacak duruma gelmesi halinde hukuki durumunda nasıl bir değişiklik olacağı hususuna yer verilmediğinden anılan Yönetmelik'in 15/A maddesinin 2. fıkrasında eksik düzenleme nedeniyle hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Dava konusu Yönetmelik değişikliği ile hizmet öncesinde polis eğitim ve öğretim kurumlarında branşa aktarmaya esas özel alan eğitimi alınarak branşa aktarılan personelin, idare tarafından görülen lüzum üzerine branştan çıkarılabileceği kuralı getirildiği; öte yandan Yönetmelik'te yer alan branştan çıkarılmanın esaslarına da atıfta bulunulmadığı; bu haliyle aynı yönetmeliğin 10. maddesinin 3. fıkrası ile çelişeçek ve sınırları belli olmayacak biçimde, branştan çıkarma sebeplerine ilişkin olarak tamamen soyut bir düzenlemeye yer verildiği görülmektedir.
Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin "Branştan ayrılma" başlıklı 12. maddesinde yer verilen düzenleme ile, personelin isteği halinde branştan ayrılmasına imkan tanınırken,dava konusu düzenleme ile, hizmet öncesinde polis eğitim ve öğretim kurumlarında branşa aktarmaya esas özel eğitim alan ve aday polis memuru olarak Emniyet Teşkilatı kadrolarında doğrudan eğitimlerine uygun branşlara aktarılan personel bakımından kendi istekleri ile branştan ayrılmalarına imkan tanınmamasının hukuki gerekçeleri de ortaya konulmamıştır.
Bu durumda, dava konusu Yönetmelik'in dayanağı olan 3201 sayılı Kanun'da idareye, görülen lüzum üzerine personelin branştan çıkarılması sonucunu doğuran ve sınırları belirsiz geniş bir takdir yetkisi verilmediği görüldüğünden, dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin 15/A maddesinin 2. fıkrasının iptaline karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir. 04/01/2023
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; duruşma için önceden belirlenen 30/04/2025 günü, davacı vekili Av. ... tarafından UYAP ortamında mazeret dilekçesi gönderildiği, davacı ve vekilinin duruşmaya gelmedikleri, davalı Emniyet Genel Müdürlüğünü temsilen Av. ...'ın geldiği, davalı İçişleri Bakanlığını temsilen gelen olmadığı görülerek Danıştay Savcısı ...'un hazır bulunduğu açık duruşmaya başlandı. Duruşmada hazır bulunan taraflara usulüne göre söz verilip dinlendikten ve Savcının düşüncesi alındıktan sonra duruşmaya son verildi. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davalı idarelerin usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Polis özel harekat branşında görev yapan davacı tarafından, 26/05/2021 günlü, 31492 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin 15/A maddesinin 2. fıkrasının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın 124. maddesinde, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir.
3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 4. maddesinin 3. fıkrasında, "Her hizmet bölümü için gerekli görev ve çalışma şartları ile bir hizmet bölümünden diğerine aktarılmada gözönünde bulundurulacak esaslar ve sağlık şartları, İçişleri Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirtilir." hükmü yer almaktadır.
25/08/2011 günlü, 28036 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin "Hizmet öncesi branş eğitimleri" başlıklı 15/A maddesinin 1. fıkrasında, "Hizmet öncesinde polis eğitim ve öğretim kurumlarında branşa aktarmaya esas özel alan eğitimi verilmesi halinde, eğitimi başarıyla bitiren ve eğitim sonu sınavda başarılı olup aday polis memuru olarak Emniyet Teşkilatı kadrolarına atanan personel, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın doğrudan eğitimlerine uygun branşlara aktarılır."
düzenlemesine; aynı maddenin dava konusu edilen 26/05/2021 günlü, 31492 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişik 2. fıkrasında ise "Birinci fıkrada belirtilen usule göre branşa aktarılan personel, idare tarafından görülen lüzum üzerine yapılan branştan çıkarma işlemi hariç, 10 yıl süre ile branştan ayrılamaz. 10 yıl süre dolmadan branştan çıkartılan personel, kalan süreyi çevik kuvvet birimlerinde tamamlar. Ancak bu şekilde çevik kuvvet birimlerinde 6 yıl süreyle çalışan personel 10 yıllık hizmet süresini tamamlamasa dahi genel hizmet kadrosuna aktarılır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Emniyet teşkilatında, 3201 sayılı Kanun'da "hizmet bölümü" olarak ifade edilen özel hizmet alanları yani branşlar oluşturulmuştur. Kanun'un yukarıda 'İlgili Mevzuat' kısmında belirtilen 4. maddesinin 3. fıkrasında, her branş için gerekli görev ve çalışma şartları ile bir branştan diğerine aktarılmada göz önünde bulundurulacak esasların ve sağlık şartlarının yönetmelikle belirleneceği kurala bağlanmıştır.
Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin "Hizmet öncesi branş eğitimleri" başlıklı 15/A maddesinin 1. fıkrasında, hizmet öncesinde branşa aktarmaya esas özel alan eğitimi alan polis memurlarının doğrudan eğitimlerine uygun branşlara aktarılacağı, dava konusu 2. fıkrasında ise branşa aktarılan personelin, idare tarafından görülen lüzum üzerine yapılan branştan çıkarma işlemi hariç, 10 yıl süre ile branştan ayrılamayacağı, 10 yıl süre dolmadan branştan çıkartılan personelin, kalan süreyi çevik kuvvet birimlerinde tamamlayacağı, bu şekilde çevik kuvvet birimlerinde 6 yıl süreyle çalışan personelin 10 yıllık hizmet süresini tamamlamasa dahi genel hizmet kadrosuna aktarılacağı düzenlenmiştir.
Normlar hiyerarşisi ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Bu ilke, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun sonucu olarak, bir kanun hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmeliklerle, kanunun yönetmelikte düzenlenmesini emrettiği hükümlere açıklık getirilmesi ve kanun hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmaktadır.
Bu durumda, üst norm olan 3201 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 3. fıkrası ile yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmasına rağmen, Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin davaya konu düzenlemeyi de içeren maddesinin ilk fıkrasına göre branşa aktarılan personelin, on yıl süre ile branştan ayrılamayacağına ilişkin dava konusu kuralında sağlık şartlarına yer verilmediği; bu on yıllık süreçte personelin sağlık şartlarındaki değişikliklerin hukuki etkisinin ne olacağına yönelik bir düzenleme yapılmadığı görüldüğünden, anılan Yönetmeliğin 15/A maddesinin 2. fıkrasında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Emniyet Hizmetleri Sınıfı Branş Yönetmeliği'nin 15/A maddesinin 2. fıkrasının İPTALİNE;
2. Aşağıda dökümü yapılan ...TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, kararın kesinleşmesinden sonra artan posta ücretinden aidiyetine göre taraflara iadesine;
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 30/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.