T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/18231
Karar No : 2024/3630
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
2- ...Komisyonu
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : Hazine ve Maliye Bakanlığı emrinde uzman olarak görev yapan ve Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde tutulan Hayat Dışı Sigorta Hakemi listesinde kayıtlı olarak sigorta hakemliği yapan davacı tarafından;
1- Sigorta Tahkim Komisyonunun 25/07/2018 tarihli e-posta mesajı ekinde yer alan Devlet memurlarınca belirli bir ücret karşılığında sigorta hakemliği yapılamayacağının bildirilmesine ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığının 18/07/2018 günlü, E.18991 sayılı genel yazısının,
2- Anılan işleme istinaden Sigorta Tahkim Komisyonunun tarafına dosya gönderilmeyeceğine ilişkin kararının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
657 sayılı Kanun'un 87. maddesinde, Devlet memurlarının hakemlik yapabileceğinin belirtildiği ve bu hizmet karşılığında özel kanunlarınca gösterilen veya bu kanunlara dayanılarak tespit edilen ücretlerin ödenmesine ilişkin hükümlerin saklı tutulduğunun açıkça hüküm altına alındığı, 657 sayılı Kanun'un 88. maddesinin Devlet memurunun başka bir işle görevlendirilmesi ile ilgili olduğu, sigorta hakemliğinde ise görevlendirmenin söz konusu olmadığı, sigorta hakemliğini düzenleyen 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesinin 18. fıkrasında hakemlik ücretinin Komisyon tarafından ödeneceğinin düzenlendiği ve hakem sıfatını haiz her kişinin Kanun gereği ücrete hak kazandığı, 2008 yılında (mülga) Devlet Personel Başkanlığından alınan görüşte Devlet memurlarının sigorta hakemliği yapmasına engel bir hususun bulunmadığının belirtildiği, bu bağlamda, dava konusu işlemlerin hukuka aykırı olduğu ve iptallerinin gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI :
Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun Savunması:
Sigorta hakemliğinin, 657 sayılı Kanun'un 88. maddesinde yer verilen ikinci görevlerden olmadığı ve Devlet memurlarının ikinci görev mahiyetinde olmayan hakemlik faaliyetlerine dair ücret alabilmeleri için özel bir kanuni düzenleme bulunması gerektiği, halihazırda Devlet memularının sigorta hakemliği yapabilmeleri ve sigorta hakem ücreti alabilmelerine dair özel bir kanuni düzenleme bulunmadığı; Devlet memurlarının sigorta hakemliği yapmasının Kanun'un "Denetimindeki Teşebbüsten Menfaat Sağlama" başlıklı 30. maddesine de aykırı olduğu belirtilerek, davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
Sigorta Tahkim Komisyonunun Savunması:
Hazine ve Maliye Bakanlığının (mülga) Devlet Personel Başkanlığından görüş aldığı ve söz konusu görüşte Devlet memurlarınca ücretli olarak sigorta hakemliği yapılamayacağının belirtildiği; bu itibarla, konuya ilişkin yasal bir düzenleme yapılıncaya kadar Devlet memuru hakemlerin sigorta hakemliği faaliyetinde bulunamayacakları gerekçesi ile anılan Bakanlık personeli hakemlere yeni görevlendirme yapılmaması ve hakemlik faaliyetlerinin durdurulması talebi üzerine, Sigorta Tahkim Komisyonu Yönetim Kurulunun 08/06/2018 tarihli toplantısında alınan karar ile davacının isminin aktif hakem listesinden çıkarıldığı ve Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik'in 14. maddesinin 3. fıkrası uyarınca oluşturulan ayrı bir listede izlenmesine ilişkin işlem tesis edildiği, yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğu belirtilerek, davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Hazine ve Maliye Bakanlığı emrinde uzman olarak görev yapan ve Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde tutulan Hayat Dışı Sigorta Hakemi listesinde kayıtlı olarak sigorta hakemliği yapan davacı tarafından, Sigorta Tahkim Komisyonunun 25/07/2018 tarihli e-posta mesajı ekinde yer alan, "Devlet memurlarınca belirli bir ücret karşılığında sigorta hakemliği yapılamayacağının bildirilmesine" ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığının ... gün ve ... sayılı işleminin ve anılan işleme istinaden Sigorta Tahkim Komisyonunun "tarafına dosya gönderilmeyeceğine" ilişkin kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi ile, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında, sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla, özel hukuk hükümlerine tabi olarak kurulmuştur. Söz konusu düzenlemenin gerekçesinden, Tahkim sistemi ile, sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların, bu alanda uzmanlaşmış hakemler tarafından, basit, süratli ve adil bir biçimde çözümlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda Komisyona intikal eden uyuşmazlıkların çözümü, Komisyon nezdinde tutulan listeye kayıtlı bağımsız ve tarafsız sigorta hakemlerince gerçekleştirilmekte, uyuşmazlığın çözümünde görev alan hakem veya hakemlere, Komisyon tarafından hakem ücreti ödenmektedir. Sigorta hakemlerinde aranan nitelikler de aynı maddede belirtilmiş olup, sigorta hakemliği yapamayacak kişiler arasında Devlet memurlarına yer verilmemiştir.
Diğer taraftan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 28. maddesinde, Devlet memurlarının ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı düzenlenmiş, aynı Kanun'un 87. maddesi, 2. fıkrasında, hakem, tasfiye memuru ve bilirkişilere takdir olunan ücretlerin ödenmesine ilişkin hükümlerin saklı olduğu belirtilmiştir.
Bu bağlamda; sigorta hakemliği faaliyetinin, Devlet memurluğunun devamı niteliğinde bir faaliyet olmadığı, özel bilgi birikimi ve uzmanlık gerektirdiği, tamamen bağımsız ve tarafsız bir şekilde, mesai saatleri dışında gerçekleştirildiği; sigorta hakemlerinin, uyuşmazlık bazında Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından görevlendirildikleri ve hakem ücretinin Komisyon tarafından ödendiği; hakemlik faaliyetinin Devlet memurlarının kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı kapsamında olmadığı ve Devlet memuru hakemlere takdir olunan ücretlerin ödenmesine ilişkin hükümlerin saklı olduğunun 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda düzenlendiği dikkate alındığında, Devlet memurlarınca ücretli olarak sigorta hakemliği faaliyeti yapılamayacağı hususunun ilgili sigorta hakemlerine duyurulmasına ilişkin dava konusu düzenlemede, kamu yararı ve hizmet gerekleri bakımından hukuka uygunluk görülmemiştir.
Nitekim, Hazine ve Maliye Bakanlığının "Devlet memurlarınca ücretli olarak sigorta hakemliği faaliyeti yapılamayacağı hususunun ilgili sigorta hakemlerine duyurulmasına" ilişkin 18/07/2018 günlü, E.18991 sayılı genel yazısının yürütülmesinin, Danıştay İkinci Dairesinin 30/06/2020 günlü, E:2020/366 sayılı kararıyla ve yukarıda belirtilen gerekçeyle durdurulduğu ve bu karara yapılan itirazın da Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/12/2020 günlü, E:2020/499 sayılı kararı ile reddedildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, "Devlet memurlarınca ücretli olarak sigorta hakemliği faaliyeti yapılamayacağı hususunun ilgili sigorta hakemlerine duyurulmasına" ilişkin dava konusu düzenlemede hukuka uygunluk görülmediğinden, anılan işleme istinaden Sigorta Tahkim Komisyonunun davacı hakkında aldığı "tarafına dosya gönderilmeyeceğine" ilişkin kararda da hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemlerin iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Hazine ve Maliye Bakanlığı emrinde uzman olarak görev yapan ve Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde tutulan Hayat Dışı Sigorta Hakemi listesinde kayıtlı olarak sigorta hakemliği yapan davacı tarafından; Hazine ve Maliye Bakanlığının "Devlet memurlarınca ücretli olarak sigorta hakemliği faaliyeti yapılamayacağı hususunun ilgili sigorta hakemlerine duyurulmasına" ilişkin 18/07/2018 günlü, E.18991 sayılı genel yazısı ile anılan işleme istinaden Sigorta Tahkim Komisyonunun tarafına dosya gönderilmeyeceğine ilişkin kararının iptali istemiyle incelenmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı" başlıklı 28. maddesi, 1. fıkrasında; "Memurlar Türk Ticaret Kanununa göre (Tacir) veya (Esnaf) sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamaz, ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, ticari mümessil veya ticari vekil veya kollektif şirketlerde ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamazlar (Görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen alacakları görevler hariç). Memurlar, mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamaz.", "İkinci görev yasağı" başlıklı 87. maddesinde;
a) Bu Kanuna tabi kurumlarda,
b) Sermayesinin tamamı Devlet tarafından verilmek suretiyle kurulan iktisadi kurumlar ile sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait bankalarda,
c) Özel kanunlarla veya özel kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlarda,
ç) Yukarıdaki bentlerde yazılı idare, kuruluş ve bankalar tarafından sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan kuruluşlarda bunların aynı oranda katılmaları ile vücut bulan kurumlarda,
İkinci görev verilemez; bu kurumlardan her ne ad ile olursa olsun para ödenemez ve yarar sağlanamaz.
Ancak, bu Kanunun memurlara ikinci görev verilmesini öngören hükümleri ile hakem, tasfiye memuru ve bilirkişilere takdir olunan İl Genel Meclisi ve İl Daimi Encümeni başkanları, özel kanunlarla kurulan ve asli görevlerinin devamı niteliğinde olmayan çeşitli kurul, komisyon, heyet ve jüri çalışmalarına, Üniversiteler, Akademiler, Türkiye ve Orta – Doğu Amme İdaresi Enstitüsü ve Özel Kanunlarla kurulan araştırma kurumları tarafından idareyle ilgili olarak yapılan inceleme ve araştırma çalışmalarına katılanlar için özel kanunlarınca gösterilen veya bu kanunlara dayanılarak tespit edilen ücretlerin ödenmesine ilişkin hükümler saklıdır." hükmü yer almaktadır.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun "Sigortacılıkta Tahkim" başlıklı 30. maddesi, 1. fıkrasında; "Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden veya Hesaptan faydalanacak kişiler ile Hesap arasında doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulur. Sigortacılık yapan kuruluşlardan, sigorta tahkim sistemine üye olmak isteyenler, durumu yazılı olarak Komisyona bildirmek zorundadır. Sigorta tahkim sistemine üye olan kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen kişi, uyuşmazlık konusu sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim usûlünden faydalanabilir.", 8. fıkrasında; "Sigorta hakemlerinin; a) Mali güç dışında sigorta şirketi ve reasürans şirketi kurucularında aranan nitelikleri taşıması, b) En az dört yıllık yüksek okul mezunu olması, c) Sigorta hukukunda en az beş yıl veya sigortacılıkta en az on yıl deneyimli olması gerekir. Müsteşarlık bu fıkra uyarınca aranacak deneyim ve bu deneyime esas teşkil eden bilginin tespitine ilişkin ölçütleri belirlemeye yetkilidir.", 18. fıkrasında; "Hakemlik ücreti, Komisyona başvuru ücreti ve üyeliğe katılma payı, Komisyonun görüşü alınarak Müsteşarlıkça belirlenir; hakem ücreti Komisyon tarafından ödenir.", 19. fıkrasında; "Sigorta hakemleri ve raportörler tarafsız olmak zorundadır. Sigorta şirketlerinin, reasürans şirketlerinin, sigortacılık yapan diğer kuruluşların, sigorta eksperlerinin, sigorta acentelerinin ve brokerlerin ortakları, yönetim ve denetiminde bulunan kişiler ve bunlar adına imza atmaya yetkili olanlar ile tüm bu kuruluşlarda mesleki faaliyette bulunanlar ve sigorta eksperleri, sigorta acenteleri ve brokerler sigorta hakemliği yapamaz. Bu sınırlandırmalar söz konusu kimselerin eş ve çocukları için de geçerlidir. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 28 inci maddesi sigorta hakemleri hakkında da uygulanır." hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
I- Dava konusu düzenleyici işlemin iptali istemi bakımından;
Danıştay İkinci Dairesinin 12/06/2024 günlü, E:2020/366, K:2024/3629 sayılı kararıyla Hazine ve Maliye Bakanlığının "Devlet memurlarınca ücretli olarak sigorta hakemliği faaliyeti yapılamayacağı hususunun ilgili sigorta hakemlerine duyurulmasına" ilişkin 18/07/2018 günlü, E.18991 sayılı genel yazısının iptaline karar verildiği anlaşıldığından, anılan düzenleyici işlemin iptali istemi hakkında ayrıca karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
II- Dava konusu bireysel işlemin iptali istemi bakımından;
Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi ile sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında, sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla özel hukuk hükümlerine tabi olarak kurulmuştur. Söz konusu düzenlemenin gerekçesinden, Tahkim sistemi ile sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların, bu alanda uzmanlaşmış hakemler tarafından, basit, süratli ve adil bir biçimde çözümlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda Komisyona intikal eden uyuşmazlıkların çözümü, Komisyon nezdinde tutulan listeye kayıtlı bağımsız ve tarafsız sigorta hakemlerince gerçekleştirilmekte, uyuşmazlığın çözümünde görev alan hakem veya hakemlere, Komisyon tarafından hakem ücreti ödenmektedir. Sigorta hakemlerinde aranan nitelikler de aynı maddede belirtilmiş olup, sigorta hakemliği yapamayacak kişiler arasında Devlet memurlarına yer verilmemiştir.
Diğer taraftan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 28. maddesinde, Devlet memurlarının ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı düzenlenmiş, aynı Kanun'un 87. maddesinin 2. fıkrasında, hakem, tasfiye memuru ve bilirkişilere takdir olunan ücretlerin ödenmesine ilişkin hükümlerin saklı olduğu belirtilmiştir.
Bu bağlamda; sigorta hakemliği faaliyetinin, Devlet memurluğunun devamı niteliğinde bir faaliyet olmadığı, özel bilgi birikimi ve uzmanlık gerektirdiği, tamamen bağımsız ve tarafsız bir şekilde, mesai saatleri dışında gerçekleştirildiği; sigorta hakemlerinin, uyuşmazlık bazında Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından görevlendirildikleri ve hakem ücretinin Komisyon tarafından ödendiği; hakemlik faaliyetinin Devlet memurlarının kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı kapsamında olmadığı ve Devlet memuru hakemlere takdir olunan ücretlerin ödenmesine ilişkin hükümlerin saklı olduğunun 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda düzenlendiği dikkate alındığında, dava konusu düzenleyici işleme istinaden Sigorta Tahkim Komisyonunun davacıya dosya gönderilmeyeceğine ilişkin kararında, kamu yararı ve hizmet gerekleri bakımından hukuka uygunluk görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Sigorta Tahkim Komisyonunun 25/07/2018 tarihli e-posta mesajı ekinde yer alan Devlet memurlarınca belirli bir ücret karşılığında sigorta hakemliği yapılamayacağının bildirilmesine ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığının 18/07/2018 günlü, E.18991 sayılı genel yazısının iptali istemi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYÇOKLUĞUYLA,
2. Dava konusu düzenleyici işleme istinaden Sigorta Tahkim Komisyonunun davacıya dosya gönderilmeyeceğine ilişkin kararının İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
3. Aşağıda dökümü bulunan ve davacı tarafından yapılan ... TL yargılama giderlerinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine; davalı idarelerden Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından yapılan ... TL yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına OYBİRLİĞİYLE,
4. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine OYBİRLİĞİYLE,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 12/06/2024 tarihinde karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Kesin hüküm, yargı yerince yasada gösterilen usullere uygun olarak verildikten sonra olağan kanun yollarından geçerek veya kanun yollarına başvurma süreleri geçirilmek suretiyle uyuşmazlığı nihai olarak sonuçlandıran kararlara yönelik olarak kullanılan ve anılan kararın kimse tarafından değiştirilemeyeceğini ifade eden hukuki bir terimdir.
Hukuk düzeninde istikrarı ve hukuk güvenliğini sağlama amacı taşıyan kesin hüküm, doktrinde de şekli ve maddi anlamda kesin hüküm olmak üzere iki başlıkta ele alınmaktadır. Şekli anlamda kesin hüküm, yargı yerince verilen karara karşı olağan kanun yollarına başvurulamayacağını ifade etmektedir. Dolayısıyla söz konusu terim ile görülmekte olan davanın şeklen sona ermesi kastedilmektedir.
Maddi anlamda kesin hüküm ise; uyuşmazlığın esasını çözen nihai yargı kararlarının, kimse tarafından değiştirilememesini ve daha sonra açılan dava bakımından bağlayıcı olmasını, diğer bir anlatımla taraflar arasındaki uyuşmazlığın bir daha dava konusu yapılamamasını ifade etmektedir. Buna göre, bir kararın maddi anlamda kesin hüküm niteliği taşıması halinde tarafları, sebebi ve konusu aynı olan yeni bir dava açılması hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Olayımızda öncelikle, sebebi ve konusu aynı olmakla birlikte tarafları farklı bir uyuşmazlık bahis konusudur.
Ayrıca, bu davada karar vermeye yer olmadığı kararı verilmesine gerekçe olarak alınan E: ... sayılı dosyada verilen iptal kararı, yukarıda izah edildiği üzere ne şeklen ne de maddi olarak kesinleşmiştir.
Öte yandan, gerek yargısal içtihatlarda gerekse doktrinde, iptal kararlarının, işlemin hukuka aykırı olduğunu ortaya koymak suretiyle işlemi hukuken ortadan kaldırdığından; daha önce verilen ve kesinleşen iptal kararının, işlemle ilişkisi bulunan kişilerin, aynı işlemin iptali istemiyle açacakları davalarda kesin hüküm etkisini gösterdiği kabul edilmektedir.
Ancak, önceki dosyada verilen iptal kararının henüz kesin hüküm halini almamış olması durumunda, anılan kararın bağlayıcılığından söz etmek mümkün değildir. Örneğimizde sözü edilen ...esas sayılı dosyada verilen kararın temyiz edilmesi ve temyiz incelemesi neticesinde bozulması durumunda ya da davacı tarafından davadan feragat edilmesi durumunda ortaya çıkacak durum, anılan karara bağlı olarak verilen karar vermeye yer olmadığına dair kararı dayanaksız ve anlamsız hale getirecektir.
Tarafların iradesine bağlı olarak kullanılan ya da kullanılmayan kanun yolları nedeniyle sonucun bir dosyada değişip diğerinde değişmemesinin yaratacağı hukuki sakıncalar gözetilerek, işbu dosyada da dava konusu Hazine ve Maliye Bakanlığının "Devlet memurlarınca ücretli olarak sigorta hakemliği faaliyeti yapılamayacağı hususunun ilgili sigorta hakemlerine duyurulmasına" ilişkin 18/07/2018 günlü, E.18991 sayılı genel yazısının iptali isteminin esası hakkında bir karar verilmesi gerektiği görüşüyle Dairenin karar vermeye yer olmadığına dair kararına katılmıyorum.