Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2015/1399 E. , 2021/5186 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2015/1399
Karar No : 2021/5186
DAVACI : … Tarım Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Kurumu
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
Davacı şirket tarafından, 24/07/2012 tarihinde üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, perakende satış hizmeti, ticaret, ithalat, ihracat alanlarında faaliyet göstermek üzere geçmişte var olan lisansın 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında güncel mevzuata uygun olarak yenilenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığı işleminin Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 05/03/2014 tarih ve E:2013/723 sayılı kararıyla yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine anılan kararın uygulanması amacıyla tesis edilen Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun (Kurul) … tarih ve … sayılı kararının ve bu karara dayanak oluşturduğu ileri sürülen Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 5., 7., 13., 14., 15. ve 16. maddelerinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun Geçici 15. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu, Erzincan ili, … ilçesi, … Köyü'nde bulunan un fabrikası müştemilatında yer alan hidroelektrik santralinde 11/11/1935 tarihli Kararname ve dönemin İktisat Vekâletince verilen 05/08/1936 tarihli Muafiyet Ruhsatnamesine istinaden elektrik üretimi ve satışının gerçekleştirildiği ve bunun kazanılmış hak olduğu, davacıya ait hidroelektrik santralinin elektrik üretim-dağıtım-iletim lisansı mevzuatına tabi olmadığı, muafiyet ruhsatnamesinin müktesep hak teşkil ettiği, sonradan yürürlüğe giren kanun ya da yönetmelik ile bu hakkın sona erdirilemeyeceği, şirkete ait hidroelektrik santralinin kurulu bulunduğu Karasu nehrinden beslenen su kanalının şirket adına tapuda tescilli özel mülk olması nedeniyle bu ön koşuldan muaf tutulması gerektiği, aksini kabulü hâlinde ise 1985 yılında elektrik ürettiği resmî evraklarla sabit olan şirketin su kullanım hakkına haiz olduğunun kabulünün gerektiği, davacı ile aynı statüdeki atıl 5 HES’e lisans verilmiş olmasının mahkeme kararlarına rağmen davacıya lisans verilmemesinin izaha muhtaç olduğu, yapılan başvuruda Yönetmelik'te aranan tüm şartların yerine getirildiği, idarenin usûlü eksiklik gerekçesinin yerinde olmadığı, eksikliğin olması durumunda belgelerin tamamlanması için süre verilmeden talebin reddedilmemesi gerektiği, iptali talep edilen Yönetmelik maddeleri ile hukuka aykırı olarak geçmişte süre kısıtlaması olmaksızın elektrik üretimi, iletimi, satışı, ithalatı ve ihracatı için muafiyet ruhsatnamesi almış davacı şirkete yeniden lisans alma zorunluluğu getirildiği, lisans verilecek şirketlerde belirli kriterlerin aranarak ve kısıtlamalar getirildiği, lisans için yerine getirilmesi gerekli ön koşullar içerdiği, lisans süresinin 49 yıl ile sınırlanmış olduğu ve verilen lisansların belirli koşullarda iptalini düzenlediği, düzenlemelerin davacının ruhsata bağlanmış kazanılmış hakkını ihlal ettiği, bu nedenle iptal edilmeleri gerektiği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI :
Usûle ilişkin olarak, davanın süresi içinde açılmadığı, davacının ehliyeti olmadığı, esasa ilişkin olarak ise, davacı tarafından Yönetmelik maddesinde öngörülen dilekçe formatına uyulmaksızın gerekli bilgi ve belgeler sunulmaksızın Kurum tarafından verilen bütün lisanslara başvuru yapıldığı, bu nedenle davacının başvurunun mülga 7. madde kapsamında lisans başvurusu olarak nitelendirilmesinin mümkün olmadığı, gerek 4628 sayılı Kanun’da gerekse 6446 sayılı Kanun’da iletim faaliyetlerinin TEİAŞ tarafından yapılacağının açıkça kurala bağlandığı, yine dağıtım ve perakende satış lisansları için Kanun’da yer verilen açık hüküm gereği bu lisansların davacıya verilmesinin mümkün olmadığı, ithalat ve ihracat faaliyetleri açısından 4628 ve 6446 sayılı Kanunlar uyarınca ayrı bir lisans verilmesinin hukuken mümkün olmadığı, bu iki faaliyetin perakende satış lisansına ya da toptan satış lisansına eklenen kayıtlar ile yapılacak faaliyetlerden olduğu, üretim lisansı açısından ise, mülga Yönetmeliğin 7. maddesinin 5. fıkrası uyarınca hidrolik kaynaklar için DSİ ile su kullanım hakkı anlaşmasının veya su kullanm hakkı anlaşması imzalayabilme hakkı kazandıklarının belgelenmesi gerektiği, davacı tarafından bu kurala riayet edilmeksizin doğrudan başvuru yapıldığından başvurusunun reddine karar verildiği, şirketin yapmış olduğu başvuru ilgili lisans başvuru formatlarında yapılmadığından bu başvuru mevzuat hükümleri çerçevesinde değerlendirilmediği, bu nedenle mülga Yöntmeliğin 9. ve 10. fıkraları uyarınca eksik evrak incelemesi yapılmasının mümkün olmadığı, davacı tarafından geçmişte verilmiş olan lisansların güncellenmesi talep edildiği görülmekle birlikte davacının 4628 sayılı ya da 6446 sayılı Kanunlar uyarınca herhangi bir lisansı bulunmadığından olmayan lisansın yenilenmesinin mümkün olmadığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'UN DÜŞÜNCESİ :
Davacı şirket tarafından, daha önce yapılan lisans başvurusunun reddine dair işlemin Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 05.03.2014 tarih ve E:2013/723 sayılı kararıyla yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği ve bu karara karşı yapılan itirazın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 01.10.2014 tarih ve YD İtiraz No: 2014/627 sayılı kararıyla reddedildiğinden bahisle; üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, perakende satış hizmeti, ticaret, ithalat, ihracat alanlarında faaliyet göstermek üzere geçmişte var olan lisansın, yargı kararı uyrarınca, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında güncel mevzuata uygun olarak yenilenmesi istemiyle yapılan 16.02.2015 tarihli başvuru üzerine, Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığınca 20.02.2015 tarih ve 12478 sayılı yazı ekinde bildirilen, lisans başvurusunun usulüne uygun olarak yapılmamış olması ve ilgili mevzuata aykırı olması sebebiyle reddedilmesine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararının ve bu karara dayanak oluşturduğu belirtilen Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 5., 7., 13., 14., 15. ve 16. maddelerinin iptali istemi ile açılmıştır.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin, başvuru tarihi itibarı ile yürürlükte olan "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; bu Yönetmeliğin amacının; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca oluşturulması öngörülen mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik piyasasında rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterecek tüzel kişilere verilecek lisanslara ilişkin usul ve esasların belirlenmesi olduğu ifade edildikten sonra, 2. maddesinde de, bu Yönetmeliğin; halen piyasada faaliyet gösteren veya gösterecek tüzel kişilerin, elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan satışı, perakende satışı, perakende satış hizmeti, ithalat ve ihracatı faaliyetlerini gösterebilmek için almak zorunda oldukları lisanslarda yer alması gereken hükümler, lisans verilmesine, lisansların tadiline, yenilenmesine, sona ermesine ve iptaline ilişkin usul ve esaslar ile lisans sahibi tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsadığı belirtilmiştir.
Olayda; davacı şirketin 24.07.2012 günlü başvurusu ile 4628 sayılı Kanun kapsamında, üretim - iletim - dağıtım - toptan satış - perakende satış hizmeti - ticaret - ithalat - ihracat faaliyetlerinde bulunmak üzere lisans verilmesi talebinde bulunduğu, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 3. fıkrasında "Tüzel kişiler piyasada faaliyet göstermek üzere lisans almak için; Ek-1'de yer alan "Lisans Başvuru Dilekçesi" ve "Ek-2'deki "Taahhütname" ile birlikte, Kurul kararıyla yürürlüğe konulan "Lisans Başvurusunda Sunulması Gereken Bilgi ve Belgeler Listesi" uyarınca sunulması gereken belgeleri ibraz etmek suretiyle Kuruma başvurur...." hüküm uyarınca, lisans başvurusunda bulunacak tüzel kişilerin her bir lisans türü için ayrı "Lisans Başvuru Dilekçesi" ve "Taahhütname" ile birlikte "Lisans Başvurusunda Sunulması Gereken Bilgi ve Belgeler Listesi" nde ilgili lisans türü için belirtilen belgeler ile birlikte başvuruda bulunması gerektiği, ancak davacı şirketin, davalı idare tarafından öngörülen lisans başvuru dilekçesi dışında, davacı şirket tarafından geliştirilmiş bir dilekçe formatı ile ve sunulması gereken bilgi ve belgelere yer verilmeksizin, toplu olarak 4628 sayılı Kanun hükümlerine göre davalı idare tarafından verilen bütün lisanslar için başvuruda bulunduğu, başvurunun da, mülga yönetmeliğin 7. maddesi kapsamında bir lisans başvurusu olarak değerlendirilmediği hususunun 08.09.2012 günlü Elektrik Piyasası Daire Başkanlığı yazısı ile bildirildiği, davacı şirket tarafından bu kapsamda usulüne uygun olarak yeni bir başvurunun yapılmadığı, 08.09.2012 günlü Elektrik Piyasası Daire Başkanlığı işleminin ise, Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 05.03.2014 tarih ve E:2013/723 sayılı kararıyla yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği ve bu karara karşı yapılan itirazın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 01.10.2014 tarih ve YD İtiraz No: 2014/627 sayılı kararıyla reddedildiği açıktır.
4628 sayılı Kanun'un 2.maddesinin 4/b bendinde " Elektrik enerjisi iletim faaliyetleri Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından yürütülür." hükmü ve 6446 sayılı Kanun'un 8/1. fıkrasında da "Elektrik enerjisi iletim faaliyeti lisansı kapsamında münhasıran TEİAŞ tarafından yürütülür..." hükmüne yer verilmiştir. Anlaşılacağı üzere TEİAŞ dışında başka bir tüzel kişiye iletim lisansı verilmesi hukuken mümkün değildir.
4628 sayılı Kanun'un gerek 2. ve 3. maddeleri, gerek ise 6446 sayılı Kanun'un 9. Maddesi, her bir dağıtım bölgesinde bir adet dağıtım lisansı sahibi tüzel kişinin bulunmasını, ayrıca 4628 sayılı Kanun'un 2. ve 3. maddelerinde, serbest olmayan tüketiciler ile son kaynak tedariği kapsamında yapılacak elektrik satışlarının perakende satış lisansı sahibi olan dağıtım şirketi tarafından yapılmasını öngördüğü dikkate alındığında, davacı şirkete dağıtım ve perakende satış lisanslarının verilmesi de hukuken mümkün bulunmamaktadır.
İthalat ve ihracat faaliyetleri için, 4628 ve 6446 sayılı Kanunlar uyarınca ayrı bir lisans verilmesi öngörülmemiştir. Her iki kanuna göre bu iki faaliyetin, perakende satış lisansına ya da toptan satış lisansına eklenen kayıtlar ile yapılacak faaliyet niteliğinde olduğu belirtilmektedir. Bu nedenle, davacı şirkete ihracat ve ithalat faaliyetleri için lisans verilmesi de hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, 04.08.2002 tarihli ve 24836 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 7/5. fıkrasında; "Üretim...lisansları için yapılacak başvurular kapsamında; linyit, taşkömürü, asfaltit, bütümlü şist, jeotermal, dalga, güneş enerjisi ve hidrolik kaynaklar gibi yerli doğal kaynaklardan elektrik enerjisi üretmek üzere üretim tesisi kurulması talep edildiği taktirde;
..........
c) Hidrolik kaynaklar için DSİ ile yapılmış Su Kullanım Hakkı Anlaşması veya Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalayabilmeye hak kazandıklarının, belgelenmesi zorunludur." hükmüne yer verildiği, DSİ ile Su Kullanım Hakkı Anlaşması nın yapılabilmesi veya Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalayabilmeye hak kazandıklarının, belgelenmesi için gerek mülga gerekse de yürürlükte olan "Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik" uyarınca, gerekli ön fizibilite raporunun hazırlanması, ihaleye çıkılması, teminat mektubu sunulması, nihai fizibilite raporunun hazırlanması gibi bir takım yükümlülükler ile koşulların sağlanmasının gerektiği, davacı şirketin, Mercan HES üretim lisansı için EPDK'dan önce DSİ'ye müracaat etmesi ve Su Kullanım Hakkı Anlaşması veya Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalayabilmeye hak kazandığına ilişkin belge ile birlikte davalı idareye başvuruda bulunması gerekirken, bu kurala uyulmadan doğrudan üretim lisansı için yapılan başvurunun kabulü hukuken mümkün değildir.
Bu durumda, davacı şirket tarafından, lisans başvurusunda bulunacak tüzel kişilerin her bir lisans türü için ayrı "Lisans Başvuru Dilekçesi" ve "Taahhütname" ile birlikte "Lisans Başvurusunda Sunulması Gereken Bilgi ve Belgeler Listesi" nde ilgili lisans türü için belirtilen belgeler ile birlikte başvuruda bulunması gerektiği hususu gözardı edilerek yapılan başvurunun, usulüne uygun olarak yapılmamış olması ve ilgili mevzuata aykırı bulunması nedeniyle reddedilmesine ilişkin, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun 04.06.2014 tarih ve 5042-19 sayılı kararında ve bu karar dayanak oluşturduğu belirtilen ve söz konusu düzenlemeleri öngören, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 5., 7., 13., 14., 15. ve 16. maddelerinde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle davanın reddedilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
04/08/2002 tarih ve 24836 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği, 02/11/2013 tarih ve 28809 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırıldığı görülmekle birlikte davacının başvurusunun 04/08/2002 tarih ve 24836 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği uyarınca incelenerek iptali istenen Kurul kararı ile reddedildiği görüldüğünden esasın incelenmesine geçildi.
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Erzincan ili, Tercan ilçesi, ... Köyü'nde bulunan un fabrikası müştemilatında yer alan hidroelektrik santralinde 11/11/1935 tarihli Kararname ve dönemin İktisat Vekâletince verilen 05/08/1936 tarihli Muafiyet Ruhsatnamesi'ne istinaden elektrik üretimi ve satışının gerçekleştirildiği ve bunun kazanılmış hak olduğundan bahisle üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, perakende satış hizmeti, ticaret, ithalat, ihracat alanlarında faaliyet göstermek üzere geçmişte var olan lisansın 4628 sayılı Kanun kapsamında güncel mevzuata uygun olarak yenilenmesine ilişkin yapılan 24/07/2012 tarihli başvurunun reddine ilişkin Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığı'nın 08/09/2012 tarih ve 80051 sayılı işlemi ile söz konusu işlemin dayanağı olduğu ileri sürülen Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 5., 7., 13., 14., 15. ve 16. maddelerinin iptali istemiyle açılan davada; Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığı işleminin Dairemizin 05/03/2014 tarih ve E:2013/723 sayılı kararıyla yetkisiz makamca tesis edildiğinden bahisle yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine mahkeme kararının uygulanması amacıyla yetkili makam Kurul'un … tarih ve … sayılı kararı ile reddedilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin usûle yönelik itirazı geçerli görülmeyerek esasın incelenmesine geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
Anayasa'ya Aykırılık İddiasının İncelenmesi:
Davacı tarafından; 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Atıl hidroelektrik santralleri" başlıklı Geçici 15. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de; davacının Anayasa'ya aykırılık iddiası ciddi görülmemiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
Davacı şirket tarafından yapılan başvuru tarihi itibarıyla, 4628 sayılı Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, malî açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması olduğu belirtilmiş, tarife ise, elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin iletimi, dağıtımı ve satışı ile bunlara dair hizmetlere ilişkin fiyat, hüküm ve şartları içeren düzenlemeler olarak tanımlanmış, aynı Kanun'un 2. maddesinde, elektrik piyasası faaliyetlerinin, bu Kanun hükümlerine göre piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerin üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, perakende satış hizmeti, ticaret, ithalat ve ihracat faaliyetleri olduğu, piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerin faaliyetlerinde uymaları gereken usul ve esasların bu Kanun ve ilgili yönetmeliklerle düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
Kanun'un Geçici 3. maddesinde "Hazırlık dönemi, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren onsekiz aylık süreyi ifade eder. Bakanlar Kurulu bu süreyi bir defaya mahsus olmak üzere altı aya kadar uzatabilir. Hazırlık dönemi kapsamında: a) Dönem süresince;
1. Piyasada faaliyet göstermekte olan tüzel kişilerin lisans alma zorunlulukları bulunmamaktadır.
...
3. Bu Kanunla düzenlenmesi gereken yönetmelikler hazırlanır ve yayımlanır. Bu Kanun hükümlerine göre çıkarılacak yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar mevcut yönetmeliklerin uygulanmasına devam olunur.
...
b) Dönem sonu itibariyle;
1. Elektrik Üretim Anonim Şirketi, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi, Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi, TEDAŞ ve üretim ve dağıtım tesislerini işletmekte olan veya mevcut sözleşmeleri ile üretim ve dağıtım tesislerini işletme hakkı elde etmiş olan özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişiler, ilgili yönetmeliklerin çıkarılmasını takiben, yönetmeliklerde belirtilen lisans başvurusuna ilişkin bilgi ve belgeleri, yönetmeliklerde belirtilen süreler içinde Kurula sunar.
Bu Kanun kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getiren tüzel kişilere Kurum tarafından, başvuru tarihlerinden itibaren bir ay içinde lisansları verilir. Söz konusu tüzel kişiler, lisansların verilmesine kadar, piyasa faaliyetlerini yürürlükteki usul ve esaslar uyarınca yürütürler.
2. Birden fazla piyasa faaliyetini sürdürmekte olan tüzel kişilerin, bu hizmetlerin yapılması için görev verilmesine ilişkin imtiyaz sözleşmeleri, bunlardan doğan hak ve vecibeleri ile bu Kanun hükümleri göz önüne alınarak, Kurul tarafından belirlenen esaslar uyarınca tadil edilir. Kurul, tüzel kişilerce vazgeçilen faaliyetlerin sürdürülebilmesi için gerekli önlemleri alır. Bu faaliyetlerden iletim faaliyetleriyle ilgili hususlar Kurulun yönetmelikle belirleyeceği esaslar çerçevesinde yürütülür." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacı şirketçe, 11/11/1935 tarihli Kararname ve İktisat Vekaleti tarafından 05/08/1936 tarihinde Teşviki Sanayi Kanunu'na istinaden verilen muafiyet ruhsatnamesi uyarınca kendisine ait hidroelektrik santralinin bulunduğu, bu ruhsatın kendisine elektirk üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, perakende satış hizmeti, ticaret, ithalat, ihracat alanlarında kazanılmış hak verdiğini, Yönetmelik maddeleri ile davacı şirkete yeniden lisans alma zorunluluğu getirilmesi, lisans verilecek şirketlerde belirli kriterlerin aranması ve kısıtlamalar getirilmesi, lisans için yerine getirilmesi gerekli ön koşullar içermesi, lisans süresinin 49 yıl ile sınırlanmış olması ve verilen lisansların belirli koşullarda iptalinin düzenlenmiş olması nedeniyle davacının ruhsata bağlanmış kazanılmış hakkını ihlâl ettiği iddia edilmektedir.
Kazanılmış hak, üçüncü kişinin bulunduğu statüden doğan, tahakkuk etmiş ve kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş hak olarak tanımlanabilir (AYM, E:1999/50, K:2001/67, K.T. 03/04/2001). Bununla birlikte, bir faaliyetin gerçekleştirilebilmesi yetkisini veren "izin" gibi kimi hukukî durumlar; belli anda, belli şartlarda bireyselleşmiş olsalar dâhi hukuken kalıcı olduklarının kabulü mümkün olmadığından sonradan ortaya çıkan yeni şartların hukukî durumlarda değişiklik yapılmasını kaçınılmaz kılması hâlinde değişebileceklerdir.
Davacı tarafından, kazanılmış hakkı olduğu iddiasına dayanak yapılan 15/06/1927 tarih ve 608 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1055 sayılı Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun, millî ekonomiyi güçlendirecek, ekonomik kalkınmayı millî imkânlarla sağlayacak önlemlerin alınması amacıyla millî sermaye ile birtakım yatırımları yapabilecek ticaret şirketlerinin kurulması için sanayicilere arazi, telgraf, telefon, elektrik hat kolaylıkları sağlamak üzere çıkarıldığı; sanayide kullanılacak her türlü teçhizatın gümrük vergisinden muaf tutulması, belediye hudutları dışında kalan hazine arazilerinin on hektarlık alanların sanayi tesisleri kuracaklara ücretsiz olarak verilmesi, belediye hudutları içindeki hazine arazilerinin sanayi kuruluşlarına on yıl vade ile satılması, özel teşebbüsün telefon-telgraf iletim hatları kurmalarına izin verilmesi yanında, elektrik iletim hattı döşeyenlere ücretsiz direk tahsis edilmesi, sanayi ile ilgili her türlü malzemenin TCDD yolları ile naklinde %30 indirim uygulanması, Bakanlar Kurulu kararıyla, sanayi alanında yatırım yapan kuruluşlara üretimlerinin % 10’u kadar prim verilmesi gibi teşviklerin olduğu anlaşılmaktadır.
4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması amacıyla 03/03/2001 günlü, 24335 Mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
4628 sayılı Kanun'un 2. maddesinde, elektrik piyasası faaliyetleri; elektrik üretimi, dağıtımı, iletimi, toptan satışı, perakende satış hizmeti, ithalat ve ihracat faaliyeti olarak sayılmış, piyasada, bu Kanun hükümleri uyarınca lisans almak koşuluyla yerine getirilebilecek faaliyetler ve faaliyet gösterebilecek tüzel kişiler belirlenmiş, Kanun'un 3. maddesinde de, bu Kanun kapsamında Kurum tarafından verilecek lisansların tabi olacağı usûl ve esaslar ile lisanslarda yer alacak asgari hükümlerin neler olduğu teker teker sayılmıştır.
Görüldüğü üzere; 4628 sayılı Kanun'la üretim, dağıtım, iletim, toptan satış, perakende satış, ithalat ve ihracat faaliyeti olarak sayılan elektrik piyasası faaliyetlerinin, lisans almak koşuluyla yürütülebileceği öngörülerek, elektrik piyasası yeniden düzenlenmiş, önceki sisteme göre esaslı değişiklikler getirilmiştir.
4628 sayılı Kanun'un Geçici 3. maddesinde ise, hazırlık döneminin, bu Kanun'un yayımı tarihinden itibaren oniki aylık süreyi ifade edeceği, Bakanlar Kurulu tarafından bu sürenin bir defaya mahsus olmak üzere altı aya kadar uzatılabileceği; hazırlık dönemi kapsamında, (a) dönem süresince; (1) piyasada faaliyet göstermekte olan tüzel kişilerin lisans alma zorunlulukları bulunmadığı, ... (3) bu Kanun'la düzenlenmesi gereken yönetmeliklerin hazırlanacağı ve yayımlanacağı, bu Kanun hükümlerine göre çıkarılacak yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar mevcut yönetmeliklerin uygulanmasına devam olunacağı, (b) dönem sonu itibarıyla; (1) Elektrik Üretim Anonim Şirketi, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi, Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi, TEDAŞ ve üretim ve dağıtım tesislerini işletmekte olan veya mevcut sözleşmeleri ile üretim ve dağıtım tesislerini işletme hakkı elde etmiş olan özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişiler, ilgili yönetmeliklerin çıkarılmasını takiben, yönetmeliklerde belirtilen lisans başvurusuna ilişkin bilgi ve belgeleri, yönetmeliklerde belirtilen süreler içinde Kurula sunulacağı, bu Kanun kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getiren tüzel kişilere Kurum tarafından, başvuru tarihlerinden itibaren bir ay içinde lisanslarının verileceği, söz konusu tüzel kişiler, lisansların verilmesine kadar, piyasa faaliyetlerini yürürlükteki usul ve esaslar uyarınca yürütüleceği kurala bağlanmıştır.
Bu çerçevede Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından hazırlanıp 04/08/2002 tarih ve 24836 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak, yayımlandığı tarihte yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ile 4628 sayılı Kanun'a göre oluşturulması öngörülen elektrik piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilere verilecek lisanslara ilişkin usûl ve esaslar belirlenmiştir.
İptali talep edilen mülga Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 5. maddesinde, lisans ve lisans alma yükümlülüğüne ilişkin kurallara; 7. maddesinde, lisans başvurusuna ilişkin kurallara; 13. maddesinde, lisansların tadil edilmesine ilişkin kurallara; 14. maddesinde, lisansların yenilenmesine ilişkin kurallara; 15. maddesinde, lisansların sona ermesine ilişkin kurallara; 16. maddesinde, lisansların iptaline ilişkin kurallara yer verildiği görülmektedir. Elektrik piyasası ile ilgili olarak düzenlemeler yapma yetkisine sahip olan davalı Kurumun, 4628 sayılı Kanun ile kendisine tanınan bu yetkiyi dava konusu kuralları yürürlüğe koymak suretiyle kullandığı görülmektedir.
Bu bağlamda, elektrikle ilgili hizmet vermek üzere kurulmuş olan sermaye şirketlerine ilişkin görev ve yetkiler, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Resmî Gazete'de yayımı tarihinden itibaren Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na geçmiş bulunmakta olup, 4628 sayılı Kanun'la getirilen yeni sistem gereği elektrik piyasası faaliyetleri, ancak lisans almak koşuluyla yürütülebileceği ve bu sürece ilişkin geçiş hükümleri de öngörüldüğü anlaşıldığından, bu hukukî durum karşısında elektrik piyasasına ilişkin olarak 4628 sayılı Kanun'un öngördüğü yeni hukukî düzene uygun olarak tesis edilen Yönetmelik maddelerinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KURUL KARARININ İNCELENMESİ:
Davacı şirket tarafından, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin ilgili maddeleri uyarınca geçerli formlar doldurularak ilgili lisans türü için belirtilen belgeler ile birlikte başvuruda bulunması gerekirken, davalı idare tarafından öngörülen lisans başvuru dilekçesi dışında, davacı şirket tarafından geliştirilmiş bir dilekçe formatı ile ve sunulması gereken bilgi ve belgelere yer verilmeksizin, toplu olarak 4628 sayılı Kanun hükümlerine göre davalı idare tarafından verilen bütün lisanslar için başvuruda bulunduğu, Kurulca yapılan başvurunun lisans başvurusunun usulüne uygun olarak yapılmamış olması ve ilgili mevzuata aykırı olması sebebiyle reddedildiği görülmektedir.
Yukarıda belirtildiği üzere, 4628 sayılı Kanun'la üretim, dağıtım, iletim, toptan satış, perakende satış, ithalat ve ihracat faaliyeti olarak sayılan elektrik piyasası faaliyetlerinin, lisans almak koşuluyla yürütülebileceği öngörülerek, elektrik piyasası yeniden düzenlenmiş, önceki sisteme göre esaslı değişiklikler getirilmiştir. Davacının başvuru tarihi itibarıyla yürürlükte olan hâliyle, 4628 sayılı Kanun'un 2. maddesinin 4/b bendinde " Elektrik enerjisi iletim faaliyetleri Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından yürütülür." kuralına yer verildiği, 2. ve 3. maddelerinde her bir dağıtım bölgesinde bir adet dağıtım lisansı sahibi tüzel kişinin bulunmasını, başka bir tedarikçiden elektrik enerjisi ve/veya kapasite temin edemeyen tüketiciler bulunması hâlinde yapılacak elektrik satışlarının perakende satış lisansı sahibi olan dağıtım şirketi tarafından yapılmasının öngörüldüğü, ithalat ve ihracat faaliyetleri için, 4628 sayılı Kanun uyarınca ayrı bir lisans verilmesi öngörülmediği, her iki kanuna göre bu iki faaliyetin, perakende satış lisansına ya da toptan satış lisansına eklenen kayıtlar ile yapılacak faaliyet niteliğinde olduğu belirtilmektedir.
Diğer taraftan, 04/08/2002 tarihli ve 24836 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 7/5. fıkrasında; "Üretim...lisansları için yapılacak başvurular kapsamında; linyit, taşkömürü, asfaltit, bütümlü şist, jeotermal, dalga, güneş enerjisi ve hidrolik kaynaklar gibi yerli doğal kaynaklardan elektrik enerjisi üretmek üzere üretim tesisi kurulması talep edildiği taktirde;
.......
c) Hidrolik kaynaklar için DSİ ile yapılmış Su Kullanım Hakkı Anlaşması veya Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalayabilmeye hak kazandıklarının, belgelenmesi zorunludur." kuralına yer verildiği, DSİ ile Su Kullanım Hakkı Anlaşması nın yapılabilmesi veya Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalayabilmeye hak kazandıklarının belgelenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacı şirket tarafından, lisans başvurusunda bulunacak tüzel kişilerin her bir lisans türü için ayrı "Lisans Başvuru Dilekçesi" ve "Taahhütname" ile birlikte "Lisans Başvurusunda Sunulması Gereken Bilgi ve Belgeler Listesi" nde ilgili lisans türü için belirtilen belgeler ile birlikte başvuruda bulunması gerektiği hususu gözardı edilerek, davalı idare tarafından öngörülen lisans başvuru dilekçesi dışında, davacı şirket tarafından geliştirilmiş bir dilekçe formatı ile ve sunulması gereken bilgi ve belgelere yer verilmeksizin, toplu olarak 4628 sayılı Kanun hükümlerine göre davalı idare tarafından verilen bütün lisanslar için yapılan başvurunun doğrudan reddedilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun 04/06/2014 tarih ve 5042-19 sayılı kararında hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 16/12/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.