Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2016/1206 E. , 2021/5961 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2016/1206
Karar No : 2021/5961
DAVACI : ... Barosu Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
DAVANIN_KONUSU : 11/07/2015 tarih ve 29413 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin İdari İşler ile Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 70. maddesinin 3. ve 5. fıkralarının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 46. maddesi uyarınca kanun koyucunun avukatlık mesleğinin niteliği gereği avukatlara dava dosyalarını inceleme yetkisini sınırsız ve mutlak surette verdiği, ancak davaya konu düzenlemeler ile anılan Kanun’un mutlak saydığı bu hakkın kısıtlandığı, ayrıca Avukatlık Kanunu’nun 2. maddesinin 3. fıkrasında da, avukatın bilgi ve belge inceleme yetkisinin yasal güvence altına alındığı, yargı organları da içinde sayılarak, ilgili mercilere, gerek duyduğu bilgi ve belgeleri avukatların incelemesine sunmak, avukatlara görevlerinin yerine getirilmesinde yardımcı olmak yükümlülüğünün yüklendiği, davaya konu Yönetmeliğin 70. maddesinin 3. fıkrası uyarınca avukatların inceledikleri dosyaları tutanağa bağlamasının avukatların dosya inceleme yetkilerinin kısıtlanması sonucunu doğurabileceği, Yönetmeliğin 70. maddesinin 5. fıkrasının ise, Avukatlık Kanunu'nda yer alan yasal düzenlemelere aykırı olarak avukatın bilgi ve belge inceleme yetkisine, dava dosyasını sınırsız ve mutlak olarak inceleyebilme hakkına yönelik düzenleme getirdiği, yine düzenlemenin adil yargılanma hakkının temel öğeleri olan çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği prensiplerine de aykırı olduğu ileri sürülerek davaya konu düzenlemelerde hukuka uyarlık bulunmadığı, bu sebeple iptalleri gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, davaya konu Yönetmeliğin 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 14. maddesi hükmünün gereği olarak ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 161. maddesinin uygulanmasını teminen çıkarıldığı, tarafların ya da üçüncü kişilerin, Devlete ve dolayısıyla yargı mercilerine güvenerek teslim ettikleri gizli ve kişisel verileri içeren ya da ticari sır niteliğindeki belge ve tutanakların güvenliğinin sağlanması için yazı işleri hizmetlerinin yürütülmesine dair usul ve esasların belirlenmesine yönelik düzenlemede hukuka aykırılık olmadığı, ayrıca dava konusu düzenlemelerin iddia edildiği gibi avukat veya stajyerlerinin dava dosyalarını incelemelerini engellemeye ya da sınırlamaya yönelik bir düzenleme olmadığı belirtilerek, davaya konu edilen Yönetmelik maddelerinde hukuka aykırılık bulunmadığı, bu sebeple davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Yönetmeliğin 70. maddesi, 3. fıkrası yönünden davanın reddi, Yönetmeliğin 70. maddesi, 5. fıkrası yönünden ise karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; 11/07/2015 günlü, 29413 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin İdari İşler ile Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 70. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanları ile ilgili konularda düzenleme yapma yetkisinin anayasal dayanağını oluşturan Anayasanın 124. maddesinde, idareyi düzenleyici işlem yapma yetkisini kullanmaya zorlayan bir kurala yer verilmediği gibi, bu yetkinin ancak Kanunda açıkça belirtilen hallerde kullanılacağına ilişkin bir sınırlama da bulunmamaktadır. Dolayısıyla yasal zorunluluk olmasa dahi idare, kendi görev alanlarını ilgilendiren yasaların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarabilmektedir.
Uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için, İdari Yargılama Usulü Kanunu ve 31. maddesiyle göndermede bulunduğu hususlar bakımından da Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında Adalet Bakanlığı'nın düzenleme yapma yetkisinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerekmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunun 31. maddesinde; Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş, 6100 sayılı Kanun ile de tarafların ve taraf vekillerinin dosya inceleme ve örnek almalarına ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Dava konusu Yönetmelik, bölge idare mahkemesi başkanlığı, başkanlar kurulu, bölge idare mahkemesi daireleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemesi adalet komisyonunun idari işleriyle, yazı işleri hizmetlerinin yürütülmesi usul ve esaslarını belirlemek amacıyla, bölge idare mahkemesi başkanlığı, başkanlar kurulu, bölge idare mahkemesi daireleri, idare mahkemeleri, vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemesi adalet komisyonu ve müdürlüklerde tutulacak kayıtlar, yapılacak idari işler ve yazı işlerinin tüm işlemleri ile bu işlemlerde UYAP'ın kullanılmasına ilişkin usul ve esasları kapsamak suretiyle, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanunun "Yönetmelik" başlıklı 14. maddesindeki "Bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin idari işleri ile kalem hizmetlerinin yürütülmesi usul ve esasları Adalet Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir." hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.
2577 sayılı Kanunun 31. maddesiyle göndermede bulunduğu elektronik işlemler, 6100 sayılı Kanunun 445. maddesinde düzenlenmiş olup, anılan maddede;
(1) Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP), adalet hizmetlerinin elektronik ortamda yürütülmesi amacıyla oluşturulan bilişim sistemidir. Dava ve diğer yargılama işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirildiği hâllerde UYAP kullanılarak veriler kaydedilir ve saklanır.
(2) Elektronik ortamda, güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ve avans ödenebilir, dava dosyaları incelenebilir. Bu Kanun kapsamında fizikî olarak hazırlanması öngörülen tutanak ve belgeler güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda hazırlanabilir ve gönderilebilir. Güvenli elektronik imza ile oluşturulan tutanak ve belgeler ayrıca fizikî olarak gönderilmez, belge örneği aranmaz.
(3) Elektronik ortamdan fizikî örnek çıkartılması gereken hâllerde tutanak veya belgenin aslının aynı olduğu belirtilerek hâkim veya görevlendirdiği yazı işleri müdürü tarafından imzalanır ve mühürlenir.
(4) Elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter.
(5) Mahkemelerde görülmekte olan dava, çekişmesiz yargı, geçici hukuki koruma ve diğer tüm işlemlerde UYAP’ın kullanılmasına dair usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Yönetmeliğin dava konusu edilen "Dosyaların incelenmesi ve örnek alma" başlıklı 70. maddesinde ise;
"(1) Taraflar dava dosyasını zabıt kâtibinin gözetimi altında inceleyebilir. Dava ile ilgili olanlar da bunu ispatlamak kaydıyla başkan ya da görevlendirdiği üye veya yazı işleri müdürünün izniyle dosyayı inceleyebilirler.
(2) Avukatlar ve stajyerler, vekâletname olmaksızın dava dosyalarını zabıt kâtibinin gözetiminde her zaman inceleyebilirler.
(3) İncelemenin yapıldığına dair düzenlenen dosya inceleme tutanağı avukat veya avukat stajyeri ile zabıt kâtibi tarafından imzalanarak dosyasında saklanır.
(4) Davacı, davalı, müdahil ve vekilleri dava dosyasındaki veya elektronik ortamdaki bütün tutanak ve belgelerin onaysız fotokopi ya da çıktısını harçsız olarak alabilirler. Avukatların belge örneği alabilmeleri için vekâletnamelerinin bulunması zorunludur. Onaylı örnekler, harcı alındıktan sonra ilgilisine verilir.
(5) Gizli veya kişisel verileri içeren ya da ticarî sır niteliğindeki belge ve tutanakların incelenmesi başkanın veyahut bu konuda görevlendirdiği üyenin açık iznine bağlıdır.
(6) Taraf vekilleri UYAP Avukat Bilgi Sistemi vasıtasıyla dava dosyalarını inceleyebilir ve örnek alabilirler.
(7) Taraflar güvenli elektronik imza sahibi olmak koşuluyla UYAP Vatandaş veya Kurum Bilgi Sistemi vasıtasıyla tarafı oldukları dava ve işlere ait tüm evrakı inceleyebilir ve örnek alabilirler. Elektronik imza sahibi olmayan taraflar sadece dava ve işlerin kapak bilgilerine ulaşabilirler." düzenlemesi yer almaktadır.
Dava konusu Yönetmelik maddesinde, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde bulunan dosyalardaki evrakın ilgililer tarafından incelenmesi, örnek alınması konusunun düzenlendiği görülmektedir.
6100 sayılı Kanunun "Elektronik işlemler" başlıklı 445. maddesinde yer alan "Mahkemelerde görülmekte olan dava, çekişmesiz yargı, geçici hukuki koruma ve diğer tüm işlemlerde UYAP’ın kullanılmasına dair usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmünün, davalı idareye hukuk muhakemesi ile gönderme maddesi nedeniyle de idari yargılamada UYAP'ın kullanılma usul ve esaslarını düzenleme yetkisi verdiği açıktır. Ayrıca, sistemin nasıl uygulanacağına ilişkin her konuda idareye ayrıca bir açık yetki verilmesinin şart olmadığının kabulü gerekir.
Diğer taraftan, mahkemelerin yargılama usulüne ilişkin konuların ancak yasa koyucu tarafından kanunla düzenlenebileceği, bu alanın idare tarafından yapılacak bir düzenlemeye konu edilmesinin "fonksiyon gaspı" teşkil edeceği açık olmakla birlikte, dava konusu düzenlemenin adalet hizmetlerini yürüten Adalet Bakanlığınca, yargılama sürecine müdahale sonucunu doğurmayacak biçimde olduğu ve silahların eşitliği ilkesine aykırı olmadığı, savunma hakkını kısıtlamadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu düzenlemede yetki ve konu yönlerinden hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, 11/07/2015 tarih ve 29413 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin İdari İşler ile Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 70. maddesinin 3. ve 5. fıkralarının iptali istemiyle açılmıştır.
Davaya konu edilen Yönetmeliğin 70. maddesinin 3. fıkrasında, dava dosyasında avukat veya avukat stajyeri tarafından inceleme yapılması durumunda, söz konusu incelemeye ilişkin dosya inceleme tutanağının düzenleneceği, bu tutanağın incelemeyi yapan avukat veya avukat stajyeri ile zabıt katibi tarafından imzalanarak dosyasında saklanacağı; Yönetmeliğin 70. maddesinin 5. fıkrasında ise, dava dosyası içinde gizli veya kişisel verileri içeren ya da ticari sır niteliğinde belge ve tutanaklar bulunması halinde, bunların incelenmesinin başkanın ya da başkanın bu konuda görevlendireceği üyenin açık iznine bağlı olduğu düzenlenmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Mülga 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un, işlem tarihindeki haliyle "Görev" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, "Adalet hizmetleriyle ilgili konularda, gerekli araştırmalar ve hukuki düzenlemeleri yapmak, görüş bildirmek" Adalet Bakanlığının görevleri arasında sayılmış; "Bakanlığın düzenleme görev ve yetkisi" başlıklı 30. maddesinde de, "Bakanlık, kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idari metinlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir." hükmüne yer verilmiştir.
20/01/1982 tarih ve 17580 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Yönetmelik" başlıklı 14. maddesinde, "Bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin idari işleri ile kalem hizmetlerinin yürütülmesi usul ve esasları Adalet Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir." hükmü yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinin 1. fıkrasında ise, 2577 sayılı Kanun'da hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi" başlıklı 161. maddesinde, "Zabıt kâtibinin gözetimi altında taraflar veya fer’î müdahil, dava dosyasını inceleyebilir. Dava ile ilgili olanlar da bunu ispatlamak kaydı ve hâkimin izniyle dosyayı inceleyebilir.
Gizli olarak saklanmasına karar verilen belge ve tutanakların incelenebilmesi hâkimin açık iznine bağlıdır." hükmüne yer verilmiştir.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun "Avukatlığın amacı" başlıklı 2. maddesinin 3. fıkrasında, "Yargı organları, emniyet makamları, diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüsleri, özel ve kamuya ait bankalar, noterler, sigorta şirketleri ve vakıflar avukatlara görevlerinin yerine getirilmesinde yardımcı olmak zorundadır. Kanunlarındaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu kurumlar avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlüdür. Bu belgelerden örnek alınması vekaletname ibrazına bağlıdır. Derdest davalarda müzekkereler duruşma günü beklenmeksizin mahkemeden alınabilir." hükümleri; "İşlerin stajiyer veya sekreterle takibi, dava dosyalarının incelenmesi ve dosyadan örnek alma" başlıklı 46. maddesinde, "Avukat, işlerini kendi sorumluluğu altındaki stajyeri veya yanında çalışan sekreteri eliyle de takip ettirebilir, fotokopi veya benzeri yollarla örnek aldırabilir. Avukatın onanmasını istemediği örnekler harca tâbi değildir.
Avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir. Bu inceleme isteğinin ilgililerce yerine getirilmesi zorunludur. Vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisi verilmez." hükümleri yer almaktadır.
2576 sayılı Kanun'un 14. maddesine dayanılarak çıkarılan ve 11/07/2015 tarih ve 29413 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin İdari İşler ile Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmelik, bölge idare mahkemesi başkanlığı, başkanlar kurulu, bölge idare mahkemesi daireleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemesi adalet komisyonunun idari işleriyle yazı işleri hizmetlerinin yürütülmesi usul ve esaslarını belirlemek amacıyla düzenlenmiştir." kuralı; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik, bölge idare mahkemesi başkanlığı, başkanlar kurulu, bölge idare mahkemesi daireleri, idare mahkemeleri, vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemesi adalet komisyonu ve müdürlüklerde tutulacak kayıtlar, yapılacak idarî işler ve yazı işlerinin tüm işlemleri ile bu işlemlerde UYAP’ın kullanılmasına ilişkin usul ve esasları kapsar." kuralı; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ü) bendinde, "Ön büro: Davanın açılmasından başlamak üzere, vezne görevi dâhil, yargılama ile ilgili bütün işlemler, dava ve işlerin mahkemelere gönderilmesi ile mahkemelere sunulan veya mahkemelerden talep edilen her türlü evraka ilişkin işlemlerin yapıldığı, genellikle mahkemelerin giriş kısımlarında bulunan ve tüm bölge idare, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerine hizmet veren yazı işleri birimini ifade eder." kuralı; "İdarî işler ve yazı işleri hizmetlerinin yürütülmesi" başlıklı 6. maddesinin 7. fıkrasının (d) bendinde, yargılaması devam eden dosyaları düzenli ve eksiksiz bir şekilde muhafaza etmenin zabıt katibinin görevleri arasında olduğu kuralı; "Dosyaların incelenmesi ve örnek alma" başlıklı 70. maddesinin 3. fıkrasında, " İncelemenin yapıldığına dair düzenlenen dosya inceleme tutanağı avukat veya avukat stajyeri ile zabıt kâtibi tarafından imzalanarak dosyasında saklanır." kuralı; anılan maddenin 5. fıkrasında, "Gizli veya kişisel verileri içeren ya da ticarî sır niteliğindeki belge ve tutanakların incelenmesi başkanın veyahut bu konuda görevlendirdiği üyenin açık iznine bağlıdır." kuralı yer almaktadır.
Dava Konusu Yönetmeliğin 70. Maddesinin 3. Fıkrası Yönünden Yapılan İnceleme:
Anayasa'nın 123. maddesinde, idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği; 124. maddesinin, dava konusu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihteki halinde ise, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Anayasanın 124. maddesi, idarenin düzenleme yetkisinin anayasal dayanağını oluşturmaktadır. Anayasanın sözü edilen maddesinde, idareyi düzenleyici işlem yapma yetkisini kullanmaya zorlayan bir kurala yer verilmediği gibi, bu yetkinin ancak Yasada açıkça belirtilen hallerde kullanılacağına ilişkin bir sınırlama da bulunmamaktadır. Dolayısıyla Anayasanın 123. maddesi gereği kuruluş ve görevleri yasayla düzenlenen idare, bu görev alanlarını ilgilendiren yasaların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarma yetkisini haizdir. Başka bir ifadeyle, yasayla verilen görev alanlarında idarenin düzenleme yapma yetkisi mündemiçtir. Aksi yorum, idareye yasayla verilen görevin ifa edilmesinde yararlanılacak araçlardan biri olan düzenleme yetkisinin, görevli olunan alanda dahi kullanılamaması ve bu suretle görevin gereği gibi yerine getirilememesi sonucunu doğuracaktır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri incelendiğinde; yargılama faaliyeti dışında kalan adalet hizmetleriyle ilgili konularda hukuki düzenlemeleri yapma yetkisinin Adalet Bakanlığı'nın görevleri arasında bulunduğu ve Bakanlığın kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idari metinlerle düzenlemekle görevli ve yetkili olduğu anlaşılmaktadır.
Ayrıca, 2576 sayılı Kanun'un 14. maddesinde, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin idari işleri ile kalem hizmetlerinin yürütülmesi usul ve esaslarının davalı Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanarak davalı Bakanlığa açıkça yetki verilmiştir.
Bu bakımdan, davaya konu edilen düzenlemenin yetki unsuru yönünden hukuka uygun olup olmadığının tespiti için, öncelikle düzenlemenin adalet hizmetlerinin yürütülmesi kapsamında ve 2576 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle verilen yetki çerçevesinde olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir.
Yargı mercilerine bağlı bulunan yazı işleri müdürlükleri (ve ön büro), mahkemelerin yargısal ve idari yazışmalarının yapıldığı, dava dosyalarının tertipli bir şekilde tutulup arşivlendiği, bu suretle yargısal faaliyete yardımcı nitelikte görev yapan idari birimlerdir. Yargı mercilerinin yazı işlerini yapan bu birimlerde yürütülen hizmetlerin başında, soruşturma dosyalarının ve dava dosyalarının tertipli bir şekilde muhafaza edilmesi gelmektedir. Nitekim, yukarıda yer verilen dava konusu Yönetmeliğin 6. maddesinin 7. fıkrasının (d) bendi ile zabıt katiplerine yargılaması devam eden dosyaları düzenli ve eksiksiz bir şekilde muhafaza etme görevi tevdi olunmuştur.
Davaya konu edilen düzenlemenin içeriğine bakıldığında da, söz konusu düzenlemenin bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde bulunan dosyalardaki evrakın ilgililer tarafından incelenmesi hususuna ilişkin olduğu, dolayısıyla yazı işleri müdürlüklerinde ve/veya ön bürolarda dosyaların incelenmesine ilişkin usule yer veren dava konusu düzenlemenin adalet hizmetleri kapsamında yer alan yazı işleri hizmetine dahil olduğu ve yargısal alana ilişkin olmadığı, bu haliyle 2576 sayılı Kanun'un 14. maddesi ile davalı idareye tanınan düzenleme yapma yetkisi dahilinde olduğu sonucuna varılmaktadır.
Öte yandan, 6100 sayılı Kanun ve 1136 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan maddelerinde, zabıt kâtibinin gözetimi altında tarafların veya fer’î müdahillerin dava dosyasını inceleyebilecekleri, avukat veya stajyerlerin de vekaletname olmaksızın dahi dava ve takip dosyalarını incelemelerinin mümkün olduğu hükme bağlanmıştır.
Davaya konu düzenlemeyle, avukat veya avukat stajyeri tarafından dava dosyasında inceleme yapılması durumunda düzenlenecek dosya inceleme tutanağının, incelemeyi yapan avukat veya avukat stajyeri ile dosyayı incelemeye sunan zabıt katibi tarafından imzalanmak suretiyle hem zabıt katiplerinin görev ve sorumluluklarının belirlenmesinin hem de dosyanın incelendiğinin belgelendirilerek bu belgenin ilgili dosyada düzgün bir şekilde saklanmasının amaçlandığı, bu haliyle gerek 6100 sayılı Kanun, gerekse de 1136 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerine aykırılık taşımadığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, davacı Baronun iddiasının aksine, dava dosyalarının avukat veya avukat stajyeri tarafından incelendiğinin tutanağa bağlanması, adil yargılanma hakkı (mahkeme kararlarına erişim hakkı, savunma hakkı) ile bilgi edinme hakkının sınırlandırılmasını doğuracak nitelik arz etmemektedir.
Bu itibarla, dosyaların düzenli ve eksiksiz bir şekilde muhafaza edilmesinin sağlanmasına yönelik düzenlemede hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin 70. Maddesinin 5. Fıkrası Yönünden Yapılan İnceleme:
Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin İdari İşler ile Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 70. maddesinin iptali istemiyle açılan davada; Dairemizin 11/04/2019 tarih ve E:2015/5331, K:2019/2829 sayılı kararıyla, Yönetmeliğin 70. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Dava ile ilgili olanlar da bunu ispatlamak kaydıyla başkan ya da görevlendirdiği üye veya yazı işleri müdürünün izniyle dosyayı inceleyebilirler." ve 5. fıkrasında yer alan "Gizli veya kişisel verileri içeren ya da ticari sır niteliğindeki belge ve tutanakların incelenmesinin başkanın veya bu konuda görevlendirdiği üyenin açık iznine bağlıdır." yönündeki düzenlemelerin iptallerine, Yönetmeliğin 70. maddesinin diğer cümle ve fıkraları yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bu karara karşı taraflarca aleyhlerine ilişkin kısımların bozulması istemiyle yapılan temyiz başvuruları üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 20/05/2021 tarih ve E:2020/127, K:2021/1010 sayılı kararıyla, temyize konu Daire kararının, davanın reddine ilişkin kısmı ile dava konusu Yönetmeliğin 70. maddesinin 5. fıkrasının iptaline ilişkin kısmının onanmasına, Yönetmeliğin 70. maddesinin 1. fıkrasının "Dava ile ilgili olanlar da bunu ispatlamak kaydıyla başkan ya da görevlendirdiği üye veya yazı işleri müdürünün izniyle dosyayı inceleyebilirler." şeklindeki ikinci cümlesinin iptaline ilişkin kısmının ise bozulmasına kesin olarak karar verilmiştir.
Bu haliyle, dava konusu Yönetmeliğin 70. maddesinin 5. fıkrasının iptaline ilişkin kararın, İdari Dava Daireleri Kurulu kararıyla onanarak kesinleştiği, dolayısıyla karar tarihinde yürürlükte bulunmayan Yönetmelik maddesine ilişkin karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığından, konusu kalmayan bu kısım yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 11/07/2015 tarih ve 29413 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin İdari İşler ile Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 70. maddesinin 3. fıkrasının iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Davaya konu Yönetmeliğin 70. maddesinin 5. fıkrasının iptali istemi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
3. Netice itibariyle davaya konu Yönetmeliğin 70. maddesinin 3. fıkrası hukuka uygun olmakla birlikte, Yönetmeliğin 70. maddesinin 5. fıkrasına ilişkin karar verilmesine yer olmadığına yönelik kararın Dairemizin iptal kararının bir sonucu olarak verilmesi karşısında, davadaki haklılık durumuna göre yargılama giderlerine yarı yarıya hükmedilmesi gerekmekte olup, ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin yarısı olan ... TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına, diğer yarısı olan ... TL'nin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 30/11/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.