Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2016/1362 E. , 2021/4396 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2016/1362
Karar No : 2021/4396
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Samsun ili içerisinde ve çevresinde trafik akışının sağlıklı, düzenli ve verimli bir şekilde sağlanması kapsamında Samsun-Ordu Devlet Yolunun Canik Belediyesi sınırları içerisinde Asarcık Köprülü Kavşağı ile Belediye Evleri arasında kalan kesimde katlı yol inşa edildiği, inşa edilen katlı yolun Samsun ili, Canik ilçesi, ...Mahallesi, Belediye Evleri Kavşağı 7 pafta, 485 parselde bulunan arsa niteliğindeki taşınmazının ve üzerindeki zemin+3 kattan oluşan yapının önünde yer aldığı ve katlı yol yapım işinin konum, görünüm, manzara, estetik prestij, ulaşım gibi unsurlar yönünden taşınmazlarında değer kaybına neden olduğu ileri sürülerek değer kaybı karşılığı 3.000,00 TL (miktar artırım dilekçesi ile 70.971,54 TL) maddi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 20/02/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince; dava konusu olayda Samsun-Ordu Devlet Yolunun Canik Belediyesi sınırları içerisinde Asarcık Köprülü Kavşağı ile Belediye Evleri arasında kalan katlı yol yapımının planlara işlendiği, katlı yol inşasının trafik akışının düzenli bir şekilde sağlanması ve ulaşımın rahat ve verimli bir şekilde yürütülmesi için gerçekleştirildiği, yol projesinin yoğun trafiğin dağıtılarak akıcı hale getirilmesine ve toplumun bir ihtiyacının giderilmesine ilişkin olduğu, ancak davalı idare tarafından inşa edilen yolun görünüm, prestij, çevre emniyeti, gürültü kirliliği, ekonomik kazanım ve doğal afet yönlerinden taşınmazlarda değer kaybına sebebiyet verdiği, yol yapımı nedeniyle taşınmazlar sahibinin katlandığı bu külfetin karşılığı taşınmazlarda meydana gelen değer kaybının davacıya ödenmesi gerektiği, mahallinde yapılan keşif neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda davacının taşınmazlarında 70.971,54 TL değer kaybı belirlendiği, davacının 28/07/2015 tarihli miktar artırım dilekçesi ile istemini 70.971,54 TL'ye yükselttiği, Mahkemece dosyaya sunulan bilirkişi raporu hükme esas alınabilir nitelikte bulunarak ve davacının miktar artırım dilekçesi dikkate alınarak davanın kabulü ile 70.971,54 TL maddi tazminatın dava açma tarihi olan 24/03/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı tarafından davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, hükme esas alınan bilirkişi raporunda taşınmazın emlak vergisi değeri esas alınmadan yapılan hesaplamanın kabul edilebilir olmadığı, hükmedilen tazminat tutarının zenginleşmeye mahal verecek nitelikte olduğu, hükmedilecek tazminat tutarında miktar artırım dilekçesinin verildiği tarihin faiz başlangıç tarihi yönünden dikkate alınması gerektiği, davalı idare aleyhine harca hükmedilmemesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve hukuka uygun bulunan İdare Mahkemesi kararının yasal faizin başlangıç tarihi yönünden düzeltilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Samsun ili içerisinde ve çevresinde trafik akışının sağlıklı, düzenli ve verimli bir şekilde sağlanması kapsamında Samsun-Ordu Devlet Yolunun Canik Belediyesi sınırları içerisinde Asarcık Köprülü Kavşağı ile Belediye Evleri arasında kalan kesimde katlı yol inşa edildiği, inşa edilen katlı yolun Samsun ili, Canik ilçesi, ...Mahallesi, ...Kavşağı ...pafta, ...parselde bulunan arsa niteliğindeki taşınmazının ve üzerindeki zemin+3 kattan oluşan yapının önünde yer aldığı ve katlı yol yapım işinin konum, görünüm, manzara, estetik prestij, ulaşım gibi unsurlar yönünden taşınmazlarında değer kaybına neden olduğu ileri sürülerek değer kaybı karşılığı 3.000,00 TL (miktar artırım dilekçesi ile 70.971,54 TL) maddi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 20/02/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü'nün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un görev ve yetkiler başlıklı 4. maddesi, (a) bendinde "Otoyol, Devlet ve il yolları ağına giren karayolları güzergâhları ile bunların değişikliklerine ilişkin planları hazırlamak veya hazırlatmak" Karayolları Genel Müdürlüğü'nün görevleri arasında sayılmıştır.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları ödemekle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdarenin kusursuz sorumluluğu, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazminle yükümlüdür.
Kusursuz sorumluluk sebeplerinden olan “kamu külfetleri karşısında eşitlik” ya da diğer adıyla “fedakârlığın denkleştirilmesi” ilkesi, nimetlerinden tüm toplum tarafından yararlanılan idarenin eylem ve işlemlerinden doğan külfetlerin, sadece belli kişi veya kişilerin üstünde kalması durumunda, bu kişi veya kişilerin uğradığı zararların, kusuru olmasa dahi idarece tazminini öngörmektedir. Risk sorumluluğundan farklı olarak burada, kazalardan kaynaklanmayan, diğer bir deyişle arızi nitelikte olmayan, önceden öngörülebilen zararların tazmini söz konusudur. İdari faaliyetin doğal sonucu olan bu zarar, etki alanı bakımından sınırlı, özel ve olağan dışı nitelik arz etmektedir.
Kamu hizmetinin yürütülmesinin neden ve etkisinden kaynaklanan bir zararın doğmaması için idarece her türlü tedbir alınmasına rağmen, hizmetin doğal ve zorunlu bir sonucu olarak ortaya çıkan, hizmetten yararlananlar yönünden genel ve olağan nitelikteki bir külfetten kaynaklanan zararın, kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi uyarınca idarece karşılanmasına olanak bulunmamaktadır. Kamu hizmetinin yürütülmesinden kaynaklanan bir zararın, kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi uyarınca idarece karşılanabilmesi için, uğranıldığı ileri sürülen zararın kamu külfeti olmaktan çıkıp, hizmetten yararlananlar yönünden özel ve olağandışı bir niteliğe dönüşmüş olması gerekir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Kanun'un 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir." kuralı yer almaktadır.
Bilirkişiye başvurulmasındaki amacın, hukuka uygun karar verebilmek için gerekli verilere ulaşmak olduğu göz önünde tutulduğunda, bilirkişilerin uyuşmazlık konusunda özel ve teknik bilgiye sahip olan kişiler arasından seçilmesi gerektiği kuşkusuz olup, bilirkişilerce düzenlenen raporda, sorulara verilen cevapların şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, rapor içeriğinin ise hükme esas alınabilecek nitelikte olması gerekmektedir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 282. maddesinde, " Hakim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." hükmü yer aldığından; sunulan bilirkişi raporunun hükme esas alınabilecek yeterlikte olmaması veya taraflarca yapılan itirazları karşılamaması halinde bilirkişilerden ek rapor istenilebileceği veya yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabileceği gibi verilen rapor dikkate alınmadan uyuşmazlığın çözümüne engel bir düzenlemenin bulunmadığı da açıktır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare Mahkemesince 16/06/2015 tarihinde dava konusu taşınmazlar mahallinde gerçekleştirilen keşif neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda, yapılan piyasa araştırması sonucunda dava konusu taşınmaz için 2015 yılı arsa m² birim fiyatı 1.847,36 TL olarak belirlendiği, bu durumda %15’lik değer kaybı: 0,15x1.847,36 = 277,10 TL/m² olacağı, söz konusu arsa 224,00 m² olduğundan, arsa için toplam değer kaybı: 224,00 m² x 277,10 TL/m²= 62.071,38 TL olduğu, bina için: 2015 Yılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Mimarlık Ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2015 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ’de Yayımlanan yapı yaklaşık birim fiyatlarına göre, söz konusu yapının da içinde bulunduğu 3. Sınıf A Grubu yapılar “Konutlar (dört kata kadar-dört kat dâhil-asansörsüz ve/veya kalorifersiz)” için m² birim fiyatı, 590 TL/m² olduğu, dava dosyasında mevcut İmar Affı belgelerinden yapının 1983 tarihinde yapıldığı anlaşıldığı, bu durumda 2015 yılı itibariyle 32 yıllık yıpranma payı düşülmesi gerekeceği, yıpranma payı, Emlak Vergisine Matrah Olacak Değerlerin Belirlenmesine İlişkin Tüzük Esasınca, 31-40 yaş arası betonarme karkas binalarda % 32 olarak verildiği, bu durumda yıpranma payı da dikkate alınarak yapı m² birim fiyatı: 0,32 x 590 = 188,80 TL/m² şeklinde bulunacağı, bu durumda %15’lik değer kaybı: 0,15x188,80 = 28,32 TL/m² olacağı, dava dosyasında mevcut belgelere göre Yapı Toplam İnşaat alanı 477 m² olduğundan, yapı için toplam değer kaybı: 28,32 x 477,00 = 13.508,64 TL olduğu, arsa için: yapılan piyasa araştırması ile birlikte, taşınmazların niteliği, imar durumu, kentsel teknik altyapı ve belediye hizmetlerinden yararlanıp yararlanmadığı, dava konusu yer ve etrafındaki taşınmazların değerinde etkili olabilecek diğer unsurlar da dikkate alınarak değerlendirildiğinde, 2015 yılı metrekare birim fiyatı Yİ-ÜFE ile 2014 yılı Mart ayına taşındığı, 1.847,36 TL güncel fiyatı Yİ-ÜFE ile 2014 yılı Mart ayına taşınırsa 1.847,36 x (233,98/248,78)=1.737,46 TL olarak hesaplanacağı, bu durumda %15’lik değer kaybı: 0,15x1.737,46 = 260,62 TL/m² olacağı, söz konusu arsa 224,00 m² olduğundan, arsa için toplam değer kaybı: 224,00m² x 260,62 TL/m²= 58.378,74 TL olduğu, bina için: 2014 Yılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Mimarlık Ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2014 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ’de Yayımlanan yapı yaklaşık birim fiyatlarına göre, söz konusu yapının da içinde bulunduğu 3. Sınıf A Grubu yapılar “Konutlar (dört kata kadar-dört kat dâhil-asansörsüz ve/veya kalorifersiz)” için m2 birim fiyatı, 550 TL/m² olduğu, dava dosyasında mevcut İmar Affı belgelerinden yapının 1983 tarihinde yapıldığı anlaşıldığı, bu durumda 2014 yılı itibariyle 31 yıllık yıpranma payı düşülmesi gereceği, yıpranma payı, Emlak Vergisine Matrah Olacak Değerlerin Belirlenmesine İlişkin Tüzük Esasınca, 31-40 yaş arası betonarme karkas binalarda % 32 olarak verildiği, bu durumda yıpranma payı da dikkate alınarak yapı m² birim fiyatı: 0,32 x 550 = 176,00 TL/m² şeklinde bulunacağı, bu durumda %15’lik değer kaybı: 0,15 x 176,00 = 26,40 TL/m2 olacağı, dava dosyasında mevcut belgelere göre Yapı Toplam İnşaat alanı 477 m² olduğundan, yapı için toplam değer kaybı: 26,40 x 477,00 = 12.592,80 TL olduğu, dava konusu taşınmazlarda arsa ve üzerindeki yapı için dava açma tarihi olan Mart 2014 tarihi itibarıyla toplam değer kaybının 70.971,54 TL olduğu belirlenmiştir.
Davacı, 28/07/2015 havale tarihli miktar artırım dilekçesi ile 3.000,00 TL olan talebini 70.971,54 TL'ye yükseltmiştir.
İdare Mahkemesince dosya kapsamında yer alan bilirkişi raporu hükme esas alınabilir nitelikte bulunarak davanın kabulü ile 70.971,54 TL tazminatın kusursuz sorumluluk ilkesi çerçevesinde dava açma tarihi olan 24/03/2014 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacılara ödenmesine karar verildiği görülmektedir.
Dava konusu olayda, idarece yürütülen şehirlerarası karayolu viyadük çalışması neticesinde davacılara ait Samsun ili, Canik ilçesi, ...Mahallesi, ...Kavşağı ...pafta, ...parselde bulunan arsa niteliğindeki taşınmazının ve üzerindeki zemin+3 kattan oluşan yapının değer yitirdiğinin ortaya çıkması halinde oluşan maddi zararın, kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca davalı idarece karşılanması gerektiği açıktır.
Ancak taşınmazın bulunduğu Samsun-Ordu Devlet Karayolu'nun Canik Belediyesi sınırları içinden geçen Asarcık Köprülü Kavşağı ile Belediye Evleri arasında kalan kesimde, köprülü kavşak düzenlemesine ilişkin imar planı değişikliği ve bu plana göre de köprülü kavşak çalışmalarının yapıldığı anlaşıldığından, İdare Mahkemesince davacının, dava konusu taşınmazı edindiği tarih itibarıyla köprülü kavşak düzenlemesi ile ilgili imar planı ve notlarındaki durumun ne olduğunun tespit edilmesi, şayet imar düzenlemesinde söz konusu yapı (köprülü kavşak) öngörülmüş ve davacı tarafından taşınmaz buna rağmen edinilmiş ise, idarenin herhangi bir tazminat yükümlülüğünün doğmayacağında duraksama bulunmamaktadır.
Aksine bir durumun geçerli olması halinde ise, taşınmazın meri imar planındaki kullanım fonksiyonu, arsa vasıflı taşınmazın hukuki durumu ve köprülü kavşağın taşınmaz üzerindeki etkisi, taşınmazın kullanımı ve ulaşım olanaklarına göre değer kaybı araştırılarak bir karar verilmesi gerekeceği de muhakkaktır.
Bu bağlamda İdare Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi raporu incelendiğinde ise, emsal alınan taşınmazlar ile dava konusu taşınmazların benzer ve farklı yönlerinin neler olduğu belirtilmeden, m² birim fiyatları tespit edilerek dava konusu taşınmazların değer kaybının hesaplandığı, viyadüğün yapılmasından önce ve sonrasında o bölgedeki yapılarda viyadük yapılmasıyla birlikte herhangi bir değer artış veya azalışı olup olmadığı hususu araştırılmaksızın zarar hesabı yapıldığı, ayrıca dava konusu taşınmazlar ile viyadük arasında ne kadar mesafe bulunduğu ve aradaki mesafenin dava konusu taşınmazların değer kaybının hesaplamasında esas alınan kriterlere etkisinin ne düzeyde olduğunun belirlenmediği anlaşılmaktadır.
Bu durumda yukarıda değinilen kriterler dikkate alınmaksızın verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne,
2. .... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesi, 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (on beş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 29/09/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.