Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2016/15538 E. , 2021/5476 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2016/15538
Karar No : 2021/5476
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …Müh. Eğt. Turz. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : …Bakanlığı / …
(Mülga …Bakanlığı)
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU : …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Karayolları Genel Müdürlüğü 16. Bölge Müdürlüğünün …ihale kayıt numaralı "24 Adet Malzeme Ocağı İçin Proje Tanıtım Dosyası Hazırlattırılması ve ÇED Kararlarının Alınması İşi"nin üstlenilmesi üzerine, ihale konusu işin ifası kapsamında şirket tarafından hazırlanan proje tanıtım dosyaları için davalı idareye ödenen toplam 156.000,00 TL belge bedelinin; 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 28. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Karayolları Genel Müdürlüğü faaliyetlerine ilişkin gerekli izin ve işlemlerden kamu kurumlarınca bedel ve teminat alınmaması talebinin reddine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün …tarih ve …sayılı işleminin iptali istemiyle Karayolları Genel Müdürlüğünce açılan dava sonucunda, …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı iptal kararının gereği olarak iadesi istemiyle yapılan 06/03/2015 tarihli başvurunun zımnen reddi sebebiyle, ihale yüklenicisi olarak Karayolları Genel Müdürlüğü 16. Bölge Müdürlüğünün verdiği yetki belgesine istinaden yatırılan belge bedeline karşılık toplam 156.000,00 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek avans faiziyle birlikte davalı idarece ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince; …İdare Mahkemesinin E:…sayılı dosyasında verilen iptal kararı gereği, anılan davada davacı konumunda bulunan Karayolları Genel Müdürlüğünden proje tanıtım dosyası bedeli tahsil edilemeyecek ise de; davacının, Karayolları 16. Bölge Müdürlüğünün verdiği yetki belgesine istinaden proje tanıtım dosyası bedellerini davalı idareye ödediği, söz konusu iptal kararının tarafı olmadığı gibi sadece Karayolları Genel Müdürlüğünün 6001 sayılı Kanun gereği söz konusu bedel ve ücretlerden muaf olduğu, dolayısıyla davacıdan bu bedelin alınabileceği anlaşıldığından, davacı tarafından yatırılan toplam 156.000,00 TL proje tanıtım dosyası bedelinin iadesine hukuken olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından; yüklenicisi oldukları ihalenin ifası amacıyla hazırlanan proje tanıtım dosyaları için davalı idareye yatırılan ücretin, davalı idarece hazırlanan Yönetmelik gereği tahsil edildiği; ancak, Karayolları 16. Bölge Müdürlüğünün ihalesi ile yüklenicisi oldukları iş kapsamında Bölge Müdürlüğünün kendilerine verdiği yetki belgesine istinaden hareket ettikleri açık olduğundan, 6001 sayılı Kanun'un amir hükmü gereği kendilerinden ücret talep edilemeyeceğinin …İdare Mahkemesinin kesinleşen kararıyla sabit olduğu; nitekim, anılan karardan sonra devam eden aynı nitelikteki işleri için davalı idarenin proje tanıtım dosyası bedeli tahsil etmediği; bu durumun dahi, önceden tahsil edilen ücretin yasal dayanağının bulunmadığını ortaya koyduğu belirtilerek İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 29/06/2021 tarihli ara kararı cevabının geldiği görülerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
…ihale kayıt numaralı, "Karayolları 16. Bölge Müdürlüğü Sınırları İçerisindeki 24 Adet Malzeme Ocağı İçin Proje Tanıtım Dosyası Hazırlattırılması ve ÇED Kararlarının Alınması İşi" konulu ihalenin yüklenicisi olan davacı şirket ile Karayolları 16. Bölge Müdürlüğü arasında 03/07/2014 tarihinde hizmet alım sözleşmesi imzalanmış, Sözleşme kapsamında Bölge Müdürlüğünce, 24 adet malzeme ocağının proje tanıtım dosyaları ve eklerinin hazırlanması, bu kapsamda yapılacak yazışmaların takip edilmesi ve harçlarının yatırılması yetkisinin davacı şirkete ait olduğa ilişkin 14/08/2014 tarihli yetki belgesi düzenlenmiş, proje tanıtım dosyalarının hazırlık sürecinde davacı şirket tarafından davalı idare döner sermaye hesabına 05/11/2014 ve 06/11/2014 tarihlerinde her bir dosya için 6.500,00 TL olmak üzere toplam 156.000,00 TL proje tanıtım dosyası başvuru bedeli yatırılmıştır.
6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun uyarınca Genel Müdürlüğün faaliyetlerine ilişkin olarak, her türlü bedel, ücret vb. alınmaması yönünde Karayolları Genel Müdürlüğünce davalı idareye yapılan başvurunun …tarih ve …sayılı işlemle reddi üzerine, Genel Müdürlük tarafından …İdare Mahkemesinin E:…sayılı dosyasında iptal davası açılmış, yapılan yargılama sonucunda verilen …tarih ve K:…sayılı kararla; 6001 sayılı Kanun'da, Genel Müdürlüğün görev alanına dahil olan faaliyetlerin bir an önce yapılması ve oluşacak bürokratik işlemlerin kaldırılması ve kamu yatırımlarının zamanında ve ekonomik bir şekilde bitirilmesinin amaçlandığı, Kanun'un 28. maddesinin 2. fıkrasında, Genel Müdürlüğün, ilgili mevzuatına göre alınması gereken izin ve işlemler için 4342 sayılı Kanun'dan kaynaklanan ot bedeli hariç diğer bedel ve ücretlerden muaf olduğu kuralına yer verildiği, davalı idarenin ücret talebinin dayanağının ise Yönetmelik maddesi olduğu dikkate alındığında, Anayasa hukukunun temel kurallarından olan alt norm-üst norm ayrımı ilkesi karşısında Kanun'un yukarıda değinilen ücretler dışında başka ücret alınamayacağına ilişkin amir hükmü alt normla etkisiz hale getirilemeyeceğinden bahisle davalı idarece alt norm olan Yönetmelik hükümleri esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlılık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir. Bu karar, Danıştay Onuncu Dairesinin 21/01/2019 tarih ve E:2015/510, K:2019/487 sayılı kararıyla onanmış, Dairenin 04/02/2021 tarih ve E:2019/8970, K:2021/256 sayılı karar düzeltme isteminin reddi kararıyla da kesinleşmiştir.
Davacı şirket tarafından, …İdare Mahkemesi kararı üzerine, "Karayolları 16. Bölge Müdürlüğü Sınırları İçerisindeki 24 Adet Malzeme Ocağı İçin Proje Tanıtım Dosyası Hazırlattırılması ve ÇED Kararlarının Alınması İşi" kapsamında 05/11/2014 ve 06/11/2014 tarihlerinde proje tanıtım dosyası başvuru bedeli olarak tahsil edilen toplam 156.000,00 TL'nin iadesi istemiyle 06/03/2015 tarihinde davalı idareye başvurulmuş, başvurunun zımnen reddi üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra; son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükmü yer almaktadır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, başka bir ifadeyle zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi esas alındığından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
02/07/2018 tarih ve 703 sayılı KHK ile değiştirilmeden önceki adıyla 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Malzeme Ocaklarından ve Kamuya Ait Diğer Yerlerden Faydalanma" başlıklı 28. maddesinin 2. fıkrasında, "Karayolu güzergâh planları uyarınca, Devlet ormanları ile milli parklar kapsamındaki alanlarda, durumu ve sınıfına bakılmaksızın 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamındaki alanlarda, Hazinenin özel mülkiyetinde ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde, 3213 sayılı Kanun kapsamındaki yapı ve inşaat hammaddelerinin üretimine yönelik olarak gerekli olan sahalarda, karayolu sınır çizgisi içinde kalan ve karayolunun yapım, bakım ve onarım işlemleri için gerekli olan alanlar ile ham madde üretim izin alanları ve tesis alanları için ilgili mevzuatına göre alınması gereken izin ve işlemler Genel Müdürlüğün müracaatından itibaren, ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından altmış gün içinde sonuçlandırılır. Bu izinler için 4342 sayılı Kanundan kaynaklanan ot bedeli hariç herhangi bir bedel ve teminat talep edilemez." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dairemizin 29/06/2021 tarihli ara kararıyla, Karayolları Genel Müdürlüğü 16. Bölge Müdürlüğünden, …ihale kayıt numaralı "24 Adet Malzeme Ocağı İçin Proje Tanıtım Dosyası Hazırlattırılması ve ÇED Kararlarının Alınması İşi" hizmet alım ihalesini üstlenen davacı şirket ile ihale sonrası imzalanan sözleşme ve ekleri istenilmiş, ihale kapsamında davacı şirketçe üstlenilen hizmetin ifası sebebiyle adı geçen şirkete, davalı idareye ödenen toplam 156.000,00 TL başvuru bedeline karşılık herhangi bir ödeme yapılıp yapılmadığı sorulmuş olup, ara kararı cevabına ilişkin gönderilen bilgi ve belgelere göre; davacı ile Karayolları 16. Bölge Müdürlüğü arasında 03/07/2014 tarihinde imzalanan İhale Sözleşmesi'nin 6. maddesinde, sözleşmenin toplam götürü bedelinin 206.000,00 TL olduğu, sözleşme bedeline dahil olan giderlerin belirlendiği 7. maddesinde, ihale konusu işten dolayı tahakkuk edecek her türlü başvuru bedeli, belge bedeli, onay bedeli, kurum görüşü bedeli, vergi, resim, sigorta primi, harç, noter masrafları ve benzeri giderlerin yükleniciye ait ve sözleşme bedeline dahil olduğu; keza, adı geçen ihaleye ait İdari Şartname'nin 25. maddesi ile Özel Teknik Şartname'nin 9. maddesinde de aynı yönde ibarelere yer verildiği; bu kapsamda davacı şirket tarafından ihale konusu işin yerine getirilmesi sebebiyle Karayolları 16. Bölge Müdürlüğünce davacı şirkete 27/05/2015 tarihinde 207.755,12 TL ödeme yapıldığı görülmektedir.
Davacı şirketin, 14/08/2014 tarihli Yetki Belgesi'ne göre, "24 Adet Malzeme Ocağı İçin Proje Tanıtım Dosyası Hazırlattırılması ve ÇED Kararlarının Alınması İşi" kapsamında yapılacak işleri yürütmeye Karayolları 16. Bölge Müdürlüğü adına yetkili olduğu; bu kapsamda Karayolları Genel Müdürlüğünün 6001 sayılı Kanun'da tanımlanan görev ve yetkileri uyarınca yürütmekle yükümlü bulunduğu ve kamu hizmeti niteliğindeki bir işi davacı şirketin ihale yoluyla üstlenerek davalı idare adına yerine getirmesi sebebiyle 6001 sayılı Kanun'un 28. maddesinin 2. fıkrası hükmüne göre davacı şirketten de yapılacak malzeme ocakları için proje tanıtım dosyası hazırlanması sürecinde başvuru bedeli alınamayacağı açık ise de, davacı şirketin anılan iş kapsamında davalı idareye yatırdığı başvuru bedellerinin, yukarıda aktarılan ihale kapsamında imzalanan sözleşme bedeline dahil olduğu, Karayolları 16. Bölge Müdürlüğünce ihaleye konu edimin ifası sonrasında, sözleşme bedelinin davacı şirkete ödendiği anlaşıldığından, davacı şirketin yatırdığı proje tanıtım dosyası başvuru bedellerinin, davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca davacı şirkete iade edilmesinin hukuken olanaklı olmadığı, aksi bir durumun davacı şirket lehine mükerrer ödemeye yol açacağı değerlendirilmektedir.
Bu durumda; davacı şirketin, davalı idareye yaptığı ödemeler sebebiyle oluşan maddi bir zararı bulunmadığından davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddi yolundaki …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı temyize konu kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (on beş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 11/11/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.