Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2016/2772 E. , 2021/3757 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2016/2772
Karar No:2021/3757
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmit Şehirlerarası Otobüs Terminalinde bulunan ve davacı tarafından işletilen … Blok … numaralı lokantanın kira sözleşmesinin feshine ilişkin … tarih ve … sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediye Encümeni işlemi ile söz konusu iş yerinin 15 gün içerisinde tahliye edilerek teslim edilmesi, aksi takdirde 2886 sayılı Kanun'un 75. maddesine dayalı olarak tahliye işlemlerinin gerçekleştirileceğine ilişkin … tarih ve … sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Emlak ve İstimlak Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; kira sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediye Encümeni işleminin iptali istemine ilişkin kısım bakımından, kira sözleşmesinin imzalanmasına kadar olan iş ve işlemlerin idari işlem niteliğinde olduğu, dolayısıyla bu aşamadaki işlemlere karşı açılacak davaların idari yargı yerlerince görüleceği, ancak sözleşme imzalanmasından sonraki işlemlere karşı açılacak davalarda adli yargı mahkemelerinin görevli olduğu, davacı ile davalı idare arasında imzalanan sözleşme hükümleri incelendiğinde, kiralama ilişkisinin kamu hizmetinin yürütülmesine yönelik bir amaç taşımadığı, idarenin bariz bir şekilde üstün hak ve yetkilere sahip olmadığı ve sözleşme hükümlerinin tarafların serbest iradesiyle belirlendiği, bu durumda, davacı ile davalı idare arasında kira sözleşmesi imzalanmasından sonraki akit ilişkisine dayalı olarak tesis edildiği açık olan kira sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin işlemin görüm ve çözümünde adli yargı mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlığın, iş yerinin 15 gün içinde tahliye edilmesi, aksi hâlde 2886 sayılı Kanun'un 75. maddesi gereğince tahliye işlemleri yapılacağının bildirimine ilişkin Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Emlak ve İstimlak Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istemi bakımından ise; davaya konu kira sözleşmesinin feshedildiğinden bahisle tahliye edilmesi, aksi taktirde yasal yollar kullanılarak tahliye ettirileceğinin bildirilmesine ilişkin dava konusu işlemin, davaya konu taşınmazın ancak mülki idare amirliğince tahliye işleminin gerçekleştirilebileceği dikkate alındığında, kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın, kira sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin işlemin iptali istemi bakımından görev yönünden reddine; iş yerlerinin tahliye edilmesi, aksi hâlde yasal yollarla tahliye işlemleri yapılacağının bildirimine ilişkin işlemin iptali istemi bakımından incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, idarenin özel hukuk sözleşmelerinde tarafların eşit konumda bulundukları, bu bakımdan kiralanan taşınmazın tahliyesi için Sulh Hukuk Mahkemesi'nde dava açılması gerektiği, Belediye Encümenince yetki gaspı yapılarak tahliye kararının alındığı, 2886 sayılı Kanun'un 75. maddesi uyarınca tesis edilecek tahliye işleminde mülkî amirin yetkili olduğu, öte yandan, davalı idarenin kesinleşmemiş bir ceza mahkemesi kararını dayanak alarak idari işlem tesis etmesinin hukuka uygun olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Davacının temyiz isteminin kısmen kabulü ile kira sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin kısım bakımından davanın görev yönünden reddi yolundaki Mahkeme kararının bozulmasına; temyiz isteminin kısmen reddi ile iş yerinin tahliye edilmesi aksi hâlde yasal yollarla tahliye edileceğinin bildirimine ilişkin işlem bakımından davanın incelenmeksizin reddi yolundaki Mahkeme kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY:
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi'nce 21/05/2014 tarihinde İzmit Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde bulunan iş yerlerinin kiralanması ihaleleri yapılmıştır.
Ancak uyuşmazlık konusu ihaleye fesat karıştırıldığı iddiasıyla açılan kamu davasında, … Asliye Ceza Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, söz konusu suç sabit görülerek sanıkların mahkûmiyetine karar verilmiştir.
Bunun üzerine, Kocaeli Büyükşehir Belediye Encümeni'nin … tarih ve … sayılı kararıyla, ihalesi gerçekleştirilen iş yerleri için yapılan kira sözleşmelerinin feshine karar verilmiştir.
Akabinde ise Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Emlak ve İstimlak Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı, davaya konu iş yerinin 15 gün içerisinde tahliye edilerek teslim edilmesi, aksi takdirde 2886 sayılı Kanun'un 75. maddesine dayalı olarak tahliye işlemlerinin gerçekleştirileceğine ilişkin işlemi tesis edilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında, "İdari dava türleri şunlardır: a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1- Temyize konu Mahkeme kararının, iş yerinin 15 gün içinde tahliye edilmesi, aksi hâlde yasal yollarla tahliye edileceğinin bildirimine ilişkin işlem bakımından davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmında hukuki isabetsizlik görülmemiştir.
2- Temyize konu Mahkeme kararının, kira sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin işlem bakımında davanın görev yönünden reddine ilişkin kısmına gelince; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları idarî dava türleri arasında sayılmış olup, idare tarafından, bir kamu hizmetinin yürütülmesi dolayısıyla kamu gücü kullanılarak tek taraflı iradeyle tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemlere karşı açılacak davalarda idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu veya sair ihale mevzuatı çerçevesinde ihale aşamasında tesis edilen işlemlerden doğabilecek uyuşmazlıkların idarî yargı yerlerince, ihale safhası tamamlanıp, taraflar arasında sözleşme imzalandıktan sonra sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkların ise adlî yargı yerinde ele alınması gerekmektedir.
Bununla birlikte, sözleşme imzalandıktan sonra tesis edilse bile, sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmayan, sözleşmeden doğan bir hak veya alacağın takibi niteliği taşımayan, idarenin kamu gücüne dayanarak ve tek yanlı olarak tesis edilen işlemlerin iptali istemiyle açılan davaların da idarî yargı yerinde görülüp çözümlenmesi gerekmektedir.
Dava konusu kira sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin Belediye Encümeni kararı, kira sözleşmesi imzalandıktan sonra tesis edilmiş olmakla birlikte, sözleşmeden doğan bir ihtilaf olarak nitelendirilmesine ve iradi bir özel hukuk ilişkisinin verdiği haklar çerçevesinde tesis edildiğini kabul etmeye olanak bulunmadığı, sözleşmenin feshinin ihale aşamasına ilişkin aykırılık iddiaları nedeniyle kamu gücüne dayanılarak tek yanlı şekilde tesis edilen ve icraî nitelik taşıyan bir idari işlem niteliğinde olduğu dikkate alındığında, davanın görüm ve çözümünde idari yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, uyuşmazlığın özel hukuk sözleşmesinden doğan bir ihtilaf olarak nitelendirilmesi suretiyle adli yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle davanın görev yönünden reddi yolunda verilen temyize konu Mahkeme kararının bu kısmında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen reddine,
2. … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, bu kısım yönünden kararın ONANMASINA;
3. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne;
4. Temyize konu kararın, davanın görev yönünden reddine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
5. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 10/11/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.