Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2016/82 E. , 2021/2372 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2016/82
Karar No:2021/2372
MÜDAHALE İSTEMİ HAKKINDA KARAR
... Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili Av. ... tarafından, Avcılar ilçesi, ... Mevkiinde bulunan ... Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) Kombine Çevrim Santrali RM/A istasyonu ve 24 inç çelik besleme hattı ile ... Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. hattının devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı ... Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) Doğal Gaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü işleminin ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:.... sayılı kararla iptali üzerine, 01/07/2012 tarihinde devir işlemi gerçekleşen söz konusu hatlar için devir tarihi öncesindeki döneme yönelik olarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 150.000,00-TL taşıma bedelinin 02/11/2004 tarihinden itibaren işleyecek reeskont faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle BOTAŞ'a karşı açılan davada, davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararına karşı davacı şirket tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine, EÜAŞ Genel Müdürlüğü vekili Av. ... tarafından verilen davalı idare yanında davaya müdahale istemini içeren dilekçe incelenerek gereği görüşüldü:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde, üçüncü kişilerin davaya katılması konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 66. maddesinde ise, üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukukî yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, fer'î müdahil olarak davada yer alabileceği kurala bağlanmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, davalı idare yanında müdahale isteminde bulunan EÜAŞ Genel Müdürlüğü'nün davaya müdahalede hukukî yararının bulunduğu anlaşıldığından, davalı idare yanında MÜDAHALE İSTEMİNİN KABULÜNE, 22/06/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2016/82
Karar No:2021/2372
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Gaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLLERİ : Av. ....
Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... İle Petrol Taşıma A.Ş.
VEKİLLERİ : Av. ....
MÜDAHİL
(DAVALI YANINDA) : ... Üretim A.Ş. (EÜAŞ) Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : .... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Avcılar ilçesi, ... Mevkiinde bulunan ... EÜAŞ Kombine Çevrim Santrali RM/A istasyonu ve 24 inç çelik besleme hattı ile ... Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. hattının devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı BOTAŞ Doğal Gaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü işleminin .... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla iptali üzerine, 01/07/2012 tarihinde devir işlemi gerçekleşen söz konusu hatlar için devir tarihi öncesindeki döneme yönelik olarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 150.000,00-TL taşıma bedelinin 02/11/2004 tarihinden itibaren işleyecek reeskont faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davanın Ambarlı EÜAŞ Kombine Çevrim Santrali RM/A istasyonu ve 24 inç çelik besleme hattı ile ... Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. hattının devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 23/03/2009 tarihli işlem öncesi döneme yönelik olarak, davacı şirket tarafından lisans tadil tarihi olan 02/11/2004 tarihinden itibaren faiz
işletilmesi, dolayısıyla taşıma bedelinin anılan tarihten başlayarak hesaplanmasının istenildiği görülmekte ise de, .... İdare Mahkemesi'nin iptal kararına konu 23/03/2009 tarihli işleme yönelik başvuru tarihi öncesinde bahis konu hatların kendilerine devredilmesi konusunda yapılmış bir devir talebinin bulunmadığı, iptal kararı sonrasında yürütülen devrin 01/07/2012 tarihinde gerçekleştiği, söz konusu tarihte hatların mülkiyetinin ... devredildiği dikkate alındığında, davacının talebinin 23/03/2009 tarihi öncesi için reddinde hukuka aykırılık bulunmadığı;
Davanın Ambarlı EÜAŞ Kombine Çevrim Santrali RM/A istasyonu ve 24 inç çelik besleme hattı ile ... Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. hattının devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 23/03/2009 tarihli işlem sonrası döneme yönelik olarak; .... İdare Mahkemesi'nce verilen kararın, devir kapsamına alınma talebinin reddine dair işlemin iptaline yönelik bir karar olduğu, bu karar sonrasında yapılması gereken işlemin derhâl devir değil, devir kapsamına alınma ve akabinde devir sürecinin işletilmesi olduğu, devir sürecinin başlatılmasının ise karşılıklı müzakerelerde mutabık kalınması ve devir bedelinin ödenmesi hâlinde neticeleneceğinin açık olduğu, nitekim iptal kararı gereklerinin yerine getirildiğinin görüldüğü, bu çerçevede arazi devir protokolü, müşteri devir protokolü, işletme protokolü, ek protokoller ile gaz satış sözleşmesi ve taşıma hizmet sözleşmelerinin imzalandığı, devir bedeli 05/09/2011 tarihinde ödendikten sonra fiili devir işleminin 01/07/2012 tarihinde gerçekleştirildiği, bu hâliyle, devir sürecinin belirli aşamaları kapsadığı ve bu aşamaların idarî yargıda kural olarak tazmin sorumluluğu doğurduğu kabul edilen 30 gün içerisinde yargı kararının uygulanma sürecinden farklı bir durum olduğu, dolayısıyla devir sürecinin basit bir işlem olmadığı, tarafların müzakeresi ve karşılıklı edimlerini tamamlamaları neticesinde sonuçlandırılabilecek bir süreç olduğu, buna karşın devir sürecinde mâkul sayılamayacak bir gecikme olduğuna yönelik davacı tarafından ileri sürülen bir iddianın bulunmadığı, devir sürecinin başlamış olmasının mutlaka devrin gerçekleşeceği anlamını taşımadığı, fiilen devir işleminin gerçekleştiği tarihe kadar taşıma bedeli talep edilen doğal gaz dağıtım hatlarının mülkiyetinin davalı idareye ait olduğu, bu süre içerisinde söz konusu hatların işletme, bakım ve onarım gibi tüm giderlerinin davalı idare tarafından karşılandığı, bu itibarla, devir tarihi öncesinde idarenin mülkiyetinde bulunan ve tüm giderleri ile sorumluluğu kendisine ait olan hatların devredildiği dağıtım şirketince taşıma bedeli ödenmesi isteminin hakkaniyetle bağdaşmadığı anlaşıldığından, davacının talebinin bu kısım için de reddinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ... Gaz Dağıtım A.Ş.'nin açtığı tam yargı davası sonucunda verilen kararların emsal nitelikte olduğu, söz konusu yargı kararlarında davalı idarenin hizmet kusuru olduğu vurgulanarak devrin geciktirildiği süre için uğranılan zararın tazminine karar verildiği, uyuşmazlık konusu hatların davalı idareye yapılan başvuru
tarihinden itibaren en geç 60 gün içinde devredilmesi gerektiği, ... EÜAŞ Kombine Çevrim Santrali ve Doğa Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. santraline doğal gaz arzında kullanılan alt yapının mevzuatın bir gereği olarak kendilerine devredilmesi gerekirken, bu işlemin yapılmamış olması nedeniyle tahsil edilemeyen taşıma bedelinin tazmini gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, devir sürecinde tarafların kusurlu olup olmadığının araştırılması gerektiği, Devir Protokolü'nün 5. maddesi gereğince devir şartları tamamlanmadan devrin gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığının taraflarca kabul edildiği, davacı şirketin de devir için gerçekleştirmesi gereken yükümlülüklerinin olduğu, devrin hangi sürede gerçekleşeceğine yönelik olarak mevzuatta herhangi bir kuralın bulunmadığı, Taşıma Hizmeti Sözleşmesi'nde ilgili hatların devrinden sonra taşıma bedeli ödeneceğinin düzenlendiği, Adapazarı Gaz Dağıtım A.Ş.'nin açtığı tam yargı davası sonucunda verilen kararların emsal kabul edilemeyeceği, devrin gerçekleşmesinden önce davacı şirket tarafından anılan santrallere taşıma hizmeti verilmediği, devir nedeniyle şirketin katlandığı herhangi bir maliyetin bulunmadığı ve ilgili dönem için belirlenen gelir gereksiniminde bir artış söz konusu olmadığından taşıma bedeli talebinin reddi gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirketin 27/02/2004 tarihli dağıtım lisansıyla ... Büyükşehir Belediyesi mücavir alan sınırları içinde kalan dağıtım faaliyetlerini yapmak üzere yetkilendirildiği, 23/07/2004 tarih ve 25531 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun Geçici 2. maddesi uyarınca büyükşehir belediye sınırlarının İstanbul ve Kocaeli il mülki sınırları olduğu, söz konusu düzenleme kapsamında davacı şirketin dağıtım ve satış bölgesi sınırlarının İstanbul il mülki sınırlarına kadar genişlediği, bunun üzerine ... EÜAŞ Kombine Çevrim Santrali RM/A istasyonu ve 24 inç çelik besleme hattı ile ... Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. hattının devir kapsamına alınması istemiyle 13/01/2009 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunulduğu, bu başvurunun reddine ilişkin ... tarihli işlemin iptali istemiyle açılan davada verilen iptal kararı neticesinde 01/07/2012 tarihinde
anılan hatların devir işleminin gerçekleştiği, hatların devir tarihi öncesindeki dönem için 02/11/2004 tarihinden itibaren işleyecek reeskont faiziyle birlikte taşıma bedeli ödenmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun 11. maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı alt bendinde, "Perakende Satış Tarifesi: Dağıtım şirketleri en ucuz kaynaktan gaz temin ettiklerini, verimli ve güvenli işletmecilik yaptıklarını ispat etmek zorunda olup, lisans süresi içerisinde de bu yükümlülüğe uymak zorundadır. Dağıtım şirketinin birim gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer faktörlerden meydana gelecek olan perakende satış fiyatları ve tarife esasları Kurumca belirlenir. Belirlenen perakende satış fiyatının dışında tüketicilerden herhangi bir ad altında ücret talep edilemez. Perakende satış tarifeleri enflasyon ve diğer hususlar göz önüne alınarak, dağıtım şirketlerinin Kuruma başvurması hâlinde yeniden tespit edilebilir. Kurum bu fiyatların tespitinde hizmet maliyeti, yatırıma imkân sağlayacak mâkul ölçüde kârlılık ve piyasada cari olan doğal gaz alış fiyatlarını ve benzeri durumları dikkate alır. Kurulun onayladığı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere tâbi olan tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar." kuralına yer verilmiştir.
Mülga Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği’nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (7) numaralı alt bendinde, dağıtım şebekesinin, bir dağıtım şirketinin belirlenmiş bölgesinde, işlettiği doğal gaz dağıtım tesislerini ve boru hatlarını ifade ettiği belirtilmiş; (24) numaralı alt bendinde ise, taşıma bedelinin, dağıtım şirketi tarafından bir kWh doğal gazın nakli karşılığında alınacak bedel olduğu kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1. Temyize konu Mahkeme kararının, söz konusu hatların devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 23/03/2009 tarihli işlem öncesi döneme yönelik davanın reddi yolundaki kısmında hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.
2. Temyize konu Mahkeme kararının, söz konusu hatların devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 23/03/2009 tarihli işlem sonrası döneme yönelik davanın reddi yolundaki kısmı incelendiğinde;
3580 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Şirketleri İçin Tarife Hesaplama Usul ve Esasları'nın yürürlüğe girdiği 31/12/2011 tarihine kadar doğal gaz dağıtım şirketlerinin tarifelerinin belirlenmesine yönelik ortak bir metodoloji bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun yapmış olduğu ihalelerle dağıtım lisansı alan şirketlerin tarifeleri yarışma yoluyla yapılan ihale sonucunda ortaya çıkan tutarlardan oluşurken, 4646 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış bir hak, belge, izin ve yetkilendirmeye müsteniden doğal gaz dağıtım faaliyetinde bulunan davacı şirket konumunda olan şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişilerinin (mevcut şirket) tarifeleri ise Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) tarafından belirlenmektedir. Mevcut şirketlerin de birçok yönden aralarında farklılıklar bulunduğundan (özelleştirme süreçleri, özelleştirme öncesindeki tarife yapılarının farklılığı, dağıtım bölgeleri büyüklüklerinin değişkenliği, yatırım ve işletme giderleri ihtiyacı ile tüketim ve abone miktarı gelişiminin farklılaşması gibi) dolayı tarifelerinin birbirlerine emsal alınabilmesi de mümkün değildir.
Ambarlı EÜAŞ Kombine Çevrim Santrali RM/A istasyonu ve 24 inç çelik besleme hattı ile .. Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. hattının devir kapsamına alınması gerektiği yargı kararıyla kesinleşmiş olduğundan, işlem tarihi (23/03/2009) ile devir tarihi (01/07/2012) arasındaki dönem için şirkete ödenmesi gereken tazminat tutarının belirlenmesi gerekmekte olup, bu noktada öncelikli olarak söz konusu tutarın nasıl tespit edileceğine ilişkin yöntemin oluşturulması zorunluluk arz etmektedir.
Bu çerçevede, davacı şirketin işlem tarihi (23/03/2009) ile devir tarihi (01/07/2012) arasındaki döneme ilişkin oluşan maddî kaybının tespiti için, söz konusu dönemde santralleri besleyen doğal gaz dağıtım hatları şirkete devredilmiş olsa idi şirketin tarife yoluyla elde etmesi gereken toplam gelirin ne kadar olması gerektiğinin ortaya konulması gerekmekte olup, yapılan hesaplama sonucunda bulunacak bu tutar ile davacı şirketin ilgili dönemdeki santralleri besleyen doğal gaz dağıtım hatları dikkate alınmadan belirlenen tarife yoluyla elde ettiği toplam gelir arasındaki fark şirketin toplam maddî kaybını oluşturacaktır.
Dağıtım hatlarının devredilmediği dönemde şirketin tarife yoluyla elde ettiği toplam gelirin 100 birim olduğu ve eğer söz konusu hatlar işlem tarihinde (23/03/2009) şirkete devredilmiş olsa idi, bu defa şirketin tarife yoluyla elde etmesi gereken toplam gelirin 110 birim olacağı varsayıldığında her iki toplam gelir arasındaki fark 10 birim olmaktadır.
Davaya konu tazminat tutarının belirlenmesi için de; öncelikle işlem tarihi (23/03/2009) ile devir tarihi (01/07/2012) arasındaki dönemde tazmin edilmesi gereken toplam tutarın, yine aynı dönemde BOTAŞ tarafından Ambarlı EÜAŞ Kombine Çevrim Santrali ve ... Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. santraline taşınan toplam doğal gaz miktarına bölünmek suretiyle 1 m³ doğal gaz başına düşen tazminat tutarının hesaplanması, daha sonra da 1 m³ doğal gaz başına hesaplanan bu tutarın ilgili ay içinde BOTAŞ tarafından Ambarlı EÜAŞ Kombine Çevrim Santrali ve Doğa Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. santraline taşınan toplam doğal gaz miktarı ile çarpılması gerekmektedir.
Şöyle ki, “İlgili Ay İçin Belirlenecek Tazminat Tutarı = 1 m³ Doğal Gaz Başına Düşen Tazminat Tutarı x İlgili Ayda Taşınan Doğal Gaz Miktarı” formülü çerçevesinde hesaplama yapılarak davacı şirketin davaya konu tazminat tutarının aylık maddî kaybı tespit edilmelidir.
Öte yandan, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan, işlem tarihi (23/03/2009) ile devir tarihi (01/07/2012) arasındaki döneme ait taşıma bedellerinin belirlenmesine esas alınan o dönemdeki metodoloji ile hesaplama şablonunun, anılan metodolojinin oluşturulmasına ilişkin tüm unsurların, söz konusu dönemdeki davacı şirketin
perakende satış tarifesinin, varsa özel nitelikli Kurul kararlarının, BOTAŞ ile davacı şirketten elde edilen tüm finansal verilerin, parasal karşılıklarını içermeksizin öngörülen kȃr oranının, tarife hesaplamasına esas alınan kıstasların yasal dayanaklarıyla birlikte ayrıntılı olarak temin edilerek, bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle yukarıda açıklanan yöntem çerçevesinde belirlenmesi ve şirketin toplam maddî kaybının dava tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tazmini gerekmektedir.
Bu itibarla, Mahkeme kararının, söz konusu hatların devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 23/03/2009 tarihli işlem sonrası döneme yönelik davanın reddi yolundaki kısmında hukukî isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen reddine,
2. .... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının, söz konusu hatların devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 23/03/2009 tarihli işlem öncesi döneme yönelik davanın reddi yolundaki kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan Mahkeme kararının bu kısmının ONANMASINA,
3. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne,
4. Temyize konu Mahkeme kararının, söz konusu hatların devir kapsamına alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 23/03/2009 tarihli işlem sonrası döneme yönelik davanın reddi yolundaki kısmının 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
5. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
6. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
7. Fazla yatırılan ....TL harcın istemi hâlinde davalı idare yanında müdahile iadesine,
8. 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 22/06/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.