Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2017/2490 E. , 2021/447 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2017/2490
Karar No : 2021/447
TEMYİZ EDEN : 1-(DAVACI) : … Kooperatifi
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ….
DAVALI DİĞER İDARE : … Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF : 1- (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
2- (DAVALI) …. Belediye Başkanlığı
3- (DAVACI) : Eğitim Kooperatifi
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: … Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı plan değişikliği kararıyla oluşturulan yol için gerekli terkler yapılarak planlara işlenmesi ve 6 metrelik yol ile … ada, … ve …. sayılı parsellere vaki işgalin sonlandırılması isteğinin zımnen reddine ilişkin işlem ile dayanağı 1/1000 ölçekli … Alanı Uygulama İmar Planına ilişkin 09.01.2015 tarihli, 2014/408 sayılı kararındaki "… ada, … parselde … Belediyesi mülkiyetinde bulunan 6 metrelik yol için terk işlemi yapılmadan açılacaktır." yönündeki plan notunun ve bu kararı onaylayan Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporla dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyetliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanundaki düzenleme çerçevesinde menfaati umuma ait olan taşınmaz mallara, umumi hizmetlere ayrılan yerlere yapılan tecavüz veya müdahalelerin taşınmaz mal merkez ilçe sınırları içinde ise, il valisi veya görevlendireceği vali yardımcısı, diğer ilçelerde ise kaymakamlar tarafından bu tecavüz veya müdahalenin önlenmesine karar verilmesi gerektiği açık olduğundan bu hususta yetkisi bulunmayan belediye tarafından tesis edilen 6 metrelik yol ile … ada, … ve … sayılı parsellere vaki işgalin sonlandırılması isteğinin zımnen reddine ilişkin işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı, "… ada, … parselde … Belediyesi mülkiyetinde bulunan 6 metrelik yol için terk işlemi yapılmadan açılacaktır." yönündeki plan notu yönünden, mülkiyeti kamunun eline geçmeyen yerin yol olarak kullanılmasının imar mevzuatında öngörülmeyen bir yöntem olduğu, mevzuatta öngörülmeyen bir yolla planlama yapılması mümkün olmadığından uyuşmazlık konusu plan notunun, planlamanın eşitlik ilkesine ve planlama esasları, şehircilik ilkeleri ile kamu yararına aykırı olduğunun anlaşıldığı, yukarıda açıklandığı üzere 6.00 metrelik yolun terk işlemi yapılmadan açılacağı yolundaki plan notunun mevzuata aykırılığı tespit edilmesi karşısında bu hususta belediyece yeni alınacak meclis ve encümen kararları sonrasında oluşacak yeni duruma göre işlem tesis edileceğinden … Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı plan değişikliği kararıyla oluşturulan yol için gerekli terklerin yapılması isteminin zımnen reddine ilişkin işleme ilişkin dava hakkında karar verilmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu 1/1000 ölçekli Ertuğrul Toplu Konut Alanı Uygulama İmar Planının "… ada, … parselde … Belediyesi mülkiyetinde bulunan 6 metrelik yol için terk işlemi yapılmadan açılacaktır." yönündeki plan notunun ve bu kararı onaylayan Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararının iptaline, … Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı plan değişikliği kararıyla oluşturulan 6 metrelik yol ile … ada, … ve … sayılı parsellere vaki işgalin sonlandırılması isteğinin zımnen reddine ilişkin işlem yönünden davanın reddine, … Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı plan değişikliği kararıyla oluşturulan yol için gerekli terkler yapılarak planlara işlenmesi isteğinin zımnen reddine ilişkin işlem yönünden plan notunun iptaline karar verildiğinden dava hakkında bu yönden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının 1/1000 ölçekli … Toplu Konut Alanı Uygulama İmar Planına ilişkin … tarih ve … sayılı kararındaki … ada, … parselde … Belediyesi mülkiyetinde bulunan 6 metrelik yol için terk işlemi yapılmadan açılacaktır' yönündeki plan notunun ve bu kararı onaylayan Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararı ile … Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı plan değişikliği kararıyla oluşturulan yol için gerekli terkler yapılarak planlara işlenmesi isteğinin zımnen reddine ilişkin işlem kısmında; kanunda sayılan nedenler bulunmadığından istinaf isteminin reddine, 6 metrelik yol ile … ada, … ve …. sayılı parsellere vaki işgalin sonlandırılması isteğinin reddine ilişkin işlem yönünden 13 sayılı parsel zilyedinin yan parsellere ve yola işgalini (tecavüz) sonlandırma konusunda idarenin idari işlem mahiyetinde yaptırım yetkisi bulunmadığı, malik-sözleşme ilişkisi içinde adli yargıda açılacak dava ile yol için ise Emniyet ya da ulaşım koordinasyon merkezine(UKOME) başvurmak suretiyle sonuç alınması gerektiğinden, talebin reddine yönelik davalı idare işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :
Davacı tarafından, temyize konu kararın davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, temyize konu kararın dava konusu işlemin iptaline ve dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :
Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
Davalı idareler tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Davacının temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması, davalı … Büyükşehir Belediye Başkanlığının temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava; … Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı plan değişikliği kararıyla oluşturulan yol için gerekli terkler yapılarak planlara işlenmesi ile 6 metrelik yol ve … ada, … ve … sayılı parsellere vaki işgalin sonlandırılması isteğinin zımnen reddine ilişkin işlem ile dayanağı 1/1000 ölçekli … Toplu Konut Alanı Uygulama İmar Planına ilişkin … tarihli, … sayılı kararındaki "… ada, … parselde … Belediyesi mülkiyetinde bulunan 6 metrelik yol için terk işlemi yapılmadan açılacaktır." yönündeki plan notunun ve bu kararı onaylayan büyükşehir belediye meclisinin … tarihli, … sayılı kararının iptalleri istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7.maddesinin 1.fıkrasının (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyesinin görevlerii arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanununun 14. maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinin 1.cümlesinde, "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spororta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler,il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan halinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun 8.maddesinin 1.fıkrasının (ğ) bendinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan halinde, "Büyükşehir belediyesi sınırının il sınırı olması nedeniyle mahalleye dönüşen ve nüfusu 5.000’in altında kalan ve kırsal yerleşim özelliği devam eden yerlerdeki uygulamalar, büyükşehir belediye meclisince aksine bir karar alınmadıkça, uygulama imar planı yapılıncaya kadar 27inci madde hükümlerine göre yürütülür. Kırsal alanlarda iş yeri açma ve çalışma izni; kadimden kalan veya yapıldığı tarihteki mevzuat kapsamında yola cephesi olmaksızın inşa edilen yapılar ile köy yerleşik alanlarda kalan yapılara kırsal yapı belgesine, yerleşik alan sınırı dışındaki diğer yapılara ise yapı kul-lanma izin belgesine göre verilir. Köylerde bulunan konutlarda, iş yeri açma ve çalışma izni alınarak ev pansiyonculuğu yapılabilir. Kamuya ait bir yaya veya taşıt yoluna cephe sağlanmadan yapı inşa edilemez, parsel oluşturulamaz. Yerleşme ve yapılaşma özellikleri, mimari doku ve karakteri, gelişme düzey ve potansiyeli açısından önem arz eden köylerde bu özellikleri korumak, geliştirmek ve yaşatmak amacıyla muhtarlık katılımı ile ilgili idarelerce köy tasarım rehberleri hazırlanabilir. Köy tasarım rehberleri ilgili idare meclisi kararı ile onaylanır ve uygulanır.", 40.maddesinde, "Arsalarda, evlerde ve sair yerlerde umumun sağlık ve selametini ihlal eden, şehircilik, estetik veya trafik bakımından mahzurlu görülen enkaz veya birikintilerin, gürültü ve duman tevlid eden tesislerin hususi mecra, lağım, çukur, kuyu; mağara ve benzerlerinin mahzurlarının giderilmesi ve bunların zuhuruna meydan verilmemesi ilgililere tebliğ edilir. Tebliğde belirtilen müddet içinde tebliğe riayet edilmediği takdirde belediye veya valilik-çe mahzur giderilir; masrafı % 20 fazlasiyle arsa sahibinden alınır veya mahzur tevlit edenlerin faaliyeti durdurulur." hükmü yer almaktadır.
14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (k) bendinde uygulama imar planı, "Nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adaları, kullanımları, yapı nizamı, bina yüksekliği, taban alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı veya emsal, yapı yaklaşma mesafesi, ön cephe hattı, ifraz hattı, kademe hattı, ada ayrım çizgisi, taşıt, yaya ve bisiklet yolları, ulaşım ilişkileri, parkları, meydanları, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, gerektiğinde; parsel büyüklükleri, parsel cephesi ve derinliği, arka cephe hattı, yol kotu ve bu kotun altındaki kat adedi, bağımsız bölüm sayısı gibi yapılaşma ve uygulamaya ilişkin kararları, uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren ve varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/1.000 ölçekte onaylı halihazır haritalar üzerinde, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan plan" olarak tanımlanmıştır.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 02/11/1985 tarih ve 18916 sayılı mükerrer Resmi Gazete'de yayımlanan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğinin 21. maddesinde; "İmar planlarında, iskan hudutları içinde bulunup da, umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan arsaların, bu hizmetler için gereken kısmı ayrıldıktan sonra geriye kalan parçaları imar planı ve bu Yönetmelik esaslarına göre müsait ise parsellere ayrılabilir. ...
İmar yoluna mahreci bulunmayan ve komşu parsellerin yapılaşmış olması nedeniyle tevhid imkanı kalmayan parsellerde irtifakla imar yoluna geçiş hakkı bulunması şartıyla; bu fıkrada belirtilen ölçülerde muvakkat yapı yapılabilir. Ancak, bitişiğinde bu parselle tevhidi mümkün olan yapılaşmamış parseller bulunuyor ise bu parsel diğer parsellerden herhangi biri ile tevhid edilerek yola cephe kazandırılmadıkça diğer parsellere de yapı ruhsatı düzenlenemez. Plan tatbik olunurken, muvakkat inşaat ve tesisler yıktırılır. 10 yıllık muvakkatlık müddeti dolduktan sonra veya 10 yıl dolmadan yıktırılması veya kamulaştırılması halinde muvakkat bina ve tesislerin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre takdir edilecek bedeli sahiplerine ödenir." kuralı getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacının temyiz istemi yönünden yapılan incelemede,
… ada, … ve … sayılı parsellere vaki işgalin sonlandırılması isteğinin zımnen reddine ilişkin işlem yönünden yapılan incelemede, … ada, ... sayılı parsellerin belediyenin mülkiyetinde olduğu, davacının üst hakkı kapsamında kullandığı taşınmaza komşu … sayılı parseller üzerinde belediye ile ilgililerce akdedilen sözleşmeler kapsamında yapılaşıldığı, ancak …. sayılı parsellerde yapı bulunmadığı ve idare mahkemesince yerinde yaptırılan incelemede keşif tarihi itibariyle otopark olarak kullanıldığının tespit edildiği görülmüştür.
Dosyanın incelenmesinden, davacının kullandığı taşınmazın hiçbir yönden yola cephesinin bulunmadığı, komşu taşınmazlardan herhangi biri üzerinden yola ulaşımını sağladığı, davalı idareler tarafından 2015 tarihli dava konusu imar planı değişikliği ile … sayılı parselin yola cephesinin sağlanmaya çalışıldığı ancak anılan yolun altı metre olarak belirlendiği ve komşu taşınmazlar (plan notları ile terk işlemi yapılmadan) üzerinden açıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereği ilgili belediyeler imar parsellerinin yola cephesini oluşturmak ve imar planında gösterilen yolları açmakla görevlidir.
Öte yandan, işgalin sonlandırılması olarak ifade edilmekle birlikte başvurunun taşınmazın yola cephesinin ve kullanımının sağlanması amacını taşıyan davacı başvurusuna konu tüm taşınmazların belediye adına kayıtlı olduğu dikkate alındığında davacının müdahalenin meni davası ile yola ulaşımının sağlanması talebinin karşılanmasının mümkün olmadığı, imar planları ve parselasyonla oluşturulan imar parsellerinin yoldan cephe alması gerektiği ancak … adada pek çok taşınmazın yoldan cephe almadığı ve bu taşınmazların yola ulaşımının sağlanması adına idarece işlem tesis edilmediği dikkate alındığında davacının yola ulaşımının sağlanmasına ilişkin yaptığı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem yönünden hukuka uygunluk görülmemiştir.
Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının davanın reddine ilişkin kısmında isabet bulunmamaktadır.
Davalı Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığının temyiz istemi yönünden yapılan incelemede,
İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın 1/1000 ölçekli Ertuğrul Toplu Konut Alanı Uygulama İmar Planına ilişkin … tarih ve … sayılı kararındaki … ada, … parselde … Belediyesi mülkiyetinde bulunan 6 metrelik yol için terk işlemi yapılmadan açılacaktır' yönündeki plan notu ve bu kararı onaylayan Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne, davalının temyiz isteminin reddine,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:…, K:…. sayılı kararının davanın reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA, kararın iptaline ilişkin kısmı ile dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının ONANMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 26/01/2021 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.