T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2017/3086
Karar No:2023/2859
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Kurumu
VEKİLİ : Av…
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Petrol Ürünleri Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLLERİ : Av…
Av. …, Av…
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansına sahip ... Petrol Ürünleri Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından, sözleşmeli bayisi olan 70 adet akaryakıt istasyonunda stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini 30/06/2011 tarihine kadar kurmadığından bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun fiil tarihinde yürürlükte olan hâliyle 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca her bir bayi için 739.666,00-TL olmak üzere 70 bayi için toplamda 51.776.620,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davalı idare tarafından sözleşmeli bayisi olan 70 adet akaryakıt istasyonunda stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini 30/06/2011 tarihine kadar kurmadığından bahisle her bir bayi için 739.666,00-TL olmak üzere 70 bayi için toplamda 51.776.620,00-TL idarî para cezası verildiği, ancak söz konusu 70 akaryakıt istasyonu ile davacı şirket arasındaki bayilik sözleşmesinin 30/06/2011 tarihi itibarıyla imzalanan sözleşmelerle askıda münfesih sayıldığı, bu tarihten sonra davacı şirket tarafından söz konusu akaryakıt istasyonlarına herhangi bir akaryakıt ikmâli yapıldığına dair bir tespitin bulunmadığı, bayilik sözleşmesi askıda münfesih sayılan akaryakıt istasyonlarının çoğunluğunda otomasyon sistemlerinin kurulmasının ardından bayilik sözleşmelerinin tekrar işlerlik kazandığı, diğer bir kısmında otomasyon sisteminin kurulamayacağının anlaşılması üzerine davacı şirket tarafından tek taraflı olarak bayilik sözleşmelerinin kalıcı olarak fesh edildiği, bir kısmında otomasyon sitemi kurulmadan sözleşmenin askıda münfesih olduğu dönemde bayilerin tek taraflı feshinin söz konusu olduğu, bir kısım istasyonun sözleşmenin askıda münfesih sayılmasından sonra bir daha faal olmadığı, birinde ise otomasyon sistemi kurulduktan sonra sözleşme tekrar işlerlik kazanmış ise de bayinin otomasyon sisteminin güvenilirliğini ihlâl etmesi nedeniyle davacı şirket tarafından bayilik sözleşmesinin kalıcı olarak fesh edildiği;
Bu durumda, davacı şirketin 30/06/2011 tarihi itibarıyla otomasyon sistemi henüz kurulmamış olan bayilerle arasındaki bayilik sözleşmesini, yeni bir sözleşme yapmak suretiyle askıda münfesih saydığı ve bu tarihten sonra bu bayilere artık akaryakıt ikmâli yapmadığı, aynı bayilerden otomasyon sistemini faaliyete geçirenlerle bayilik sözleşmesine devam ettiği ve sadece bunlara akaryakıt ikmaline tekrar başladığı, otomasyon sistemi kurmama fiilinin gerçekleşmediği anlaşıldığından dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, otomasyon sistemi kurma yükümlülüğünün ilk defa 2007 yılında getirildiği, kurulum süresinin üç defa uzatıldığı, verilen süre uzatımlarına rağmen 2011 yılına kadar otomasyon sisteminin kurulmadığı, davacının kendi bayileri ile askıda münfesih anlaşması yaptığı, bunun dağıtıcı ile bayi arasındaki iç ilişki olduğu, 30/06/2011 itibarıyla hiçbir bayide otomasyonun kurulmadığının davacı tarafından da kabul edildiği, davacının basiretli bir tacir gibi davranmadığı, mevzuat gereği harçtan muaf oldukları, bu nedenle aleyhe harca hükmedilmesinin bozma sebebi olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, idarî para cezası verilmesine ilişkin Kurul kararının hukuka aykırı olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen gerekçeli onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dağıtıcı lisansına sahip davacı şirketin, sözleşmeli bayisi olan 70 adet akaryakıt istasyonunda, stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığından bahisle doğrudan soruşturma açılmış ve ... tarih ve ... sayılı soruşturma raporu düzenlenerek davacı şirketten yazılı savunma istenilmiştir.
Akabinde, davacının savunmasında belirttiği hususlar haklı görülmemiş, dava konusu Kurul kararıyla her bir bayi için 739.666,00-TL olmak üzere 70 bayi için toplam 51.776.620,00-TL idarî para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun ''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, ''Bu Kanun'un amacı; yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamaktır.''; ''Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri'' başlıklı 4. maddesinde, ''Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir. Lisans ile tanınan haklar; bu Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır. Piyasa faaliyetinde bulunanlar, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuracak her türlü işlemden özenle kaçınmak, bunların oluşumunun engellenmesi için her türlü tedbiri almak ile istenmeyen durumları en kısa sürede gidermek zorundadır.''; fiil tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 7. maddesinde, ''(...) Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür."; yine fiil tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 19. maddesinde, ''(...) Bu Kanuna göre; a) Aşağıdaki hâllerde, sorumlulara altıyüzbin Türk Lirası idarî para cezası verilir: (...) 4) 5, 6, 7, 8, 16, 17 ve 18'inci maddelerin ihlali.'' kuralları yer almıştır.
Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesi Uyarınca 2011 Yılında Uygulanacak Para Cezaları Hakkında Tebliğ gereğince 5015 sayılı Kanun'un 19. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca verilecek idarî para cezaları yeniden değerleme oranında artırılarak 739.666,00-TL olarak belirlenmiştir.
06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kararın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Dağıtıcı lisansı sahibi: (...) Akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar. Kayıt dışı ikmâl ve satış tespit edilmesi hâlinde Kurumu derhal bilgilendirir.''; 5. maddesinde, "Bu Kararın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (ı) bendi 30/06/2011, (c) bendi 01/10/2011, diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer." kuralları yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden her ne kadar Mahkeme'ce davacı şirket ile 70 akaryakıt istasyonu arasındaki bayilik sözleşmesinin 30/06/2011 tarihi itibarıyla imzalanan sözleşmelerle askıda münfesih sayıldığı, bayilik sözleşmesi askıda münfesih sayılan akaryakıt istasyonlarının çoğunluğunda otomasyon sistemlerinin kurulmasının ardından bayilik sözleşmelerinin tekrar işlerlik kazandığı, diğer bir kısmında otomasyon sisteminin kurulamayacağının anlaşılması üzerine davacı şirket tarafından tek taraflı olarak bayilik sözleşmelerinin kalıcı olarak fesh edildiği, bir kısmında otomasyon sitemi kurulmadan sözleşmenin askıda münfesih olduğu dönemde bayinin tek taraflı feshinin söz konusu olduğu, bir kısım istasyonun sözleşmenin askıda münfesih sayılmasından sonra bir daha faal olmadığı, birinde ise otomasyon sistemi kurulduktan sonra sözleşme tekrar işlerlik kazanmış ise de bayinin otomasyon sisteminin güvenilirliğini ihlâl etmesi nedeniyle davacı şirket tarafından bayilik sözleşmesinin kalıcı olarak fesh edildiği gerekçesi ile dava konusu Kurul kararının iptaline karar verilmiş ise de;
Dairemizin 02/11/2022 ve 22/02/2023 tarihli ara kararları ile; uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için davalı idareden, Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan ve ilgili vergi dairesinden dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin, bayilerindeki stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemlerini kurma yükümlülüğünün son günü olan 30/06/2011 tarihinden sonra faaliyetlerinin bulunup bulunmadığı ve sisteme ilk veri akışının hangi tarihte olduğu sorulmuş, davacıdan ise, bayilik sözleşmesi feshedildiği belirtilen bayisinin feshe ilişkin ihtarnamesi ve tebliğ mazbatası, hiç bir zaman faal olmadıkları gerekçesiyle otomasyon sistemi kurulmadığı belirtilen bayisine yönelik olarak, bu bayinin 30/06/2011 tarihinden sonra faal olmadığını gösterir her türlü bilgi ve belgenin Dairemize gönderilmesi istenilmiştir.
Dairemizce yapılan ara kararlarına verilen cevapların değerlendirilmesi neticesinde, temyizen incelenen kararın;
1- Yukarıda aktarılan mevzuattan, lisans sahiplerinin, lisans sahibi olmasından dolayı her türlü yükümlülüğe uymak zorunda oldukları, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmanın ve uygulamanın da dağıtıcı lisansı sahiplerinin uymak zorunda olduğu yükümlülüklerden biri olduğu, dağıtıcı lisansı sahiplerinin bu yükümlülüğü yerine getirmeleri için belirlenen sürenin son gününün ise 30/06/2011 olduğunun Kurul kararı ile belirlendiği, dava dosyasında ise, davacı şirketin 56 bayisine ilişkin olarak akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım-satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığı anlaşılmaktadır.
Bu nedenle davacıya, sözleşmeli bayisi olarak faaliyet gösteren 56 bayisine ilişkin olarak akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım-satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığından bahisle her bir bayi için ayrı ayrı 739.666,00-TL olmak üzere 56 bayi için toplam 41.421.296,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin kısmında hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise bu kısım yönünden hukukî isabet bulunmamaktadır.
2- Davacıya, sözleşmeli bayisi ... Petrol Ürünleri ve Nakliye Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., ... Transit Taşımacılık Petrol ve Turizm Tic. Ltd. Şti., ... Petrol İnşaat Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., ..., ... Kuyumculuk Petrol Tarım Tekstil İnşaat Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti., ... Petrol Nakl. Tur. Tem. ve İnş. İht. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti., ... Petrol Ürünl. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti., ..., ..., ... ... Petrol Madencilik İnşaat Nakliyat Tarım Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.,'ye ait akaryakıt istasyonunda stok hareketleri ve akaryakıt alım-satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığından bahisle her bir bayi için ayrı ayrı 739.666,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin Kurul kararına yönelik kısmına gelince;
Dava dosyasının incelenmesinden, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın görevlendirmesi neticesinde yetkili … Vergi Dairesi Müdürlüğü'nce verilen 10/01/2023 tarih ve 5804 sayılı yazısından yukarıda sayılan onbir bayiye ait akaryakıt istasyonunda akaryakıt satışı yapılmadığı anlaşılan … Petrol Ürünleri ve Nakliye Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., … Transit Taşımacılık Petrol ve Turizm Tic. Ltd. Şti., … Petrol İnşaat Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., …, … Kuyumculuk Petrol Tarım Tekstil İnşaat Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti., … Petrol Nakl. Tur. Tem. ve İnş. İht. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti., … Petrol Ürünl. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti., …, …, …, … Petrol Madencilik İnşaat Nakliyat Tarım Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. unvanlı bayiler ile davacı şirket arasındaki bayilik sözleşmesinin davacı şirket tarafından, … Noterliği'nce düzenlenen … tarih ve …, …, …, …,…, …, …,…,…,…,… sayılı ihtarnamelerle feshedildiği görülmüştür.
Dağıtım şirketlerinin bayilerinde otomasyon sistemi kurmaları gereken son tarih olan 30/06/2011 ile davacı dağıtım şirketinin yukarıda adı geçen şirketlerle bayilik sözleşmesini feshettiği 04/07/2011 tarihi arasında, bayilere akaryakıt sevkiyatı yaptığı ve bayilerce akaryakıt satışı yapıldığı somut olarak ortaya konulamadığı, dağıtım lisansı sahibi davacının bayilik ilişkisini devam ettirmek istemediği adı geçen bayilerine ait akaryakıt istasyonlarına otomasyon sistemi kurmasının beklenemeyeceği açıktır.
Bu itibarla, davacı şirketin sözleşmeli bayileri olarak faaliyet gösteren ve unvanları yukarıda belirtilen onbir firmaya ait akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım-satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığından bahisle, her bir bayi için 739.666,00-TL olmak üzere toplamda 8.136.326,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemde hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise bu kısım yönünden sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, … Turizm Hayvancılık Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'nin … Noterliği'nce düzenlenen … tarih ve … yevmiye no'lu ihtarnameyle davacı ile arasındaki bayilik sözleşmesini feshettiği; … - … Dinlenme Tesisleri'nin ise … Noterliği'nce düzenlenen … tarih ve … yevmiye no'lu ihtarnameyle davacı firma ile arasındaki bayilik sözleşmesini sonlandırdıkları; … Petrol Akaryakıt Dağıtım ve Turizm İşletmeciliği Ticaret Ltd. Şti.'nin "…" adresinde bulunan akaryakıt istasyonunun 19/10/2009 tarihinde kapatıldığı dolayısıyla 30/06/2011 tarihi itibarıyla faal olmadığı anlaşıldığından bu üç bayiye ilişkin olarak idarî para cezası verilmesine dair dava konusu işlemde hukuka uygunluk dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise bu kısım yönünden sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kısmen reddine;
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı istinaf başvurusunun reddi yolundaki kararının davacıya 14 bayi için toplam ...-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair kısmının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA;
3. Temyiz isteminin kısmen kabulüne;
4. Temyize konu kararın davacıya 56 adet bayisi için toplam ... TL idarî para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair kısmının 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA;
5. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 05/06/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.