T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2017/424
Karar No : 2023/4207
DAVACI : … A.Ş.
DAVALI : … Kurumu
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
28/11/2014 tarih ve 29189 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 5. maddesiyle değişik Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 34. maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde yer alan "ve 37" ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Şirketlerine ait markanın Türk Patent ve Marka Kurumu'nca, Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ'in (Tebliğ) ekinde yer alan 04. sınıf ürünler yönünden tescil edildiği, 2005 00915 numaralı marka tescil belgesi davalı idarece yeterli görülerek 2005 yılında şirketlerine dağıtıcı lisansı verildiği, 2016 yılında Yönetmelik'te yapılan değişiklik uyarınca, davalı idarece, 04. sınıftaki ürünler yönünden tescil ettirilmiş marka haricinde 37. sınıfta yer alan hizmetler yönünden de tescil ettirilmiş ayrı bir marka sunulmasının istenilmesinin ve bu belgenin sunulmaması hâlinde dağıtıcı lisansının iptal edilmesinin kanunların geriye yürümezliği, kazanılmış hak ve hukukî güvenlik ilkelerine aykırı olduğu, dava konusu düzenlemenin mülga 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 9. maddesine, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 7., 11. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına, 29. ve 30. maddelerine aykırı olduğu, markasal hakkın korunması kapsamında marka sahibinin, tescilli markasını, tescil kapsamına giren mal veya hizmetler ile markanın kapsadığı mal veya hizmetlerle aynı veya benzer mal veya hizmetler yönünden kullanmasının mümkün olduğu, marka sahibinin ürettiği ürün ile ürünün satış hizmetleri Tebliğ'de farklı sınıflarda yer almış ise de ürün ile ürünün satış hizmetinin benzer tür olarak kabul edildiği, bu kapsamda herhangi bir malın üretimiyle ilgili olarak ürün markası sahibi olan üreticinin, ürettiği malları satmak için ayrıca satış hizmetleri yönünden bir hizmet markası tescil ettirmesine gerek olmadığı, şirketlerine ait 04. sınıftaki ürünler yönünden tescil edilmiş markanın, bu ürünlerin satış hizmetini de kapsadığı, ayrıca 37 emtia koduna sahip marka sunulmasının istenilmesinin, markadan kaynaklanan hakkın özüne müdahale teşkil ettiği ve markasal korumanın sınırlandırıldığı ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI :
Usûle ilişkin olarak davanın süresinde açılmadığı, davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı; esasa ilişkin olarak ise davacı tarafından 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında, "04" emtia koduna sahip tescilli markanın Kurum'a sunulduğu, ancak lisanslama aşamasında tescilli markaların lisans metnine işlenmesi uygulaması bulunmadığından, söz konusu markanın lisansa işlenemediği, Yönetmeliğin 34. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan kural ile akaryakıt istasyonu tanımı ve Tebliğ hükümleri dikkate alındığında, akaryakıt istasyonlarının, 04 ve 37 emtia koduna sahip dağıtıcı lisansı sahibi tescilli markaların altında faaliyette bulunması gerektiği (mal ve hizmet verilmesi), davacının mülga 556 sayılı KHK uyarınca "37" emtia kodunu ihtiva eden marka tescil belgesini 26/01/2018 tarihine kadar Kurum'a ibraz etmesi gerektiği, bu konuda davacıya yeterli süre verildiği, dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ:Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'UN DÜŞÜNCESİ : Dava, 17/06/2004 tarih ve 25495 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 34. maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde yer alan "ve 37" ibaresinin iptali istemi ile açılmıştır.
Anayasa'nın 124. maddesinde, "Başbakanlık, bakanlık ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartı ile, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmü yer almıştır.
Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldıkları kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve anayasa bulunmakta ve daha sonra gelen kanunlar yürürlüğünü Anayasa'dan, tüzükler yürürlüğünü kanunlardan, yönetmelikler ise yürürlüğünü kanun ve tüzüklerden almaktadır. Dolayısıyla, bir normun, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır. Nitekim, belirtilen hiyerarşinin, yönetmelikler bakımından ifadesi niteliğini taşıyan Anayasa'nın 124. maddesinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralına yer verilmiştir.
Kamu tüzel kişiliğini haiz, idarî ve mali özerkliğe sahip bir kamu kurumu olan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun, 4628 sayılı Kanun'un kendisine tanıdığı görev ve yetkilerle sınırlı olarak yönetmelik çıkarma yetkisi bulunduğu kuşkusuzdur.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 7. maddesinde, "Dağıtıcılar, tescilli markası altında yapılan faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapmak, bayilik iptallerini gerekçeleriyle birlikte Kurum'a bildirmekle yükümlüdür. (...)" hükmü yer almaktadır.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu yönetmelikte geçen;
(...)
6. Akaryakıt istasyonu: Dağıtıcı veya bunlarla tek elden satış sözleşmesi yapmış bayilerce teknik, kalite ve güvenlik açısından mevzuata uygun olarak kurulup, bir veya farklı alt başlıktan birer akaryakıt dağıtıcısının tescilli markası altında faaliyette bulunan ve esas itibarıyla araçların akaryakıt, madeni yağ, otogaz LPG, temizlik ve ihtiyarî olarak bakım ile kullanıcıların tüplü LPG hariç diğer asgarî ihtiyaçlarını karşılayacak imkânları sunan yerleri, (...) ifade eder." hükmü ile; "Dağıtıcı Lisans Sahiplerinin Yükümlülükleri" başlıklı 34. maddesinde, "Dağıtıcı lisans sahipleri,
(...)
d) Tescilli markası altında yapılan faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesinin etkin biçimde yapılması ve Kurul tarafından ilgili mevzuat kapsamında verilen denetim görevlerinin yerine getirilmesi,
(...)
p) Lisanslarının devamı süresince, tescilli markasını veya bu markanın kullanım hakkını, yine 4 ve 37 emtia kodlarını içeren tescil edilmiş yeni bir marka ile değiştirmek suretiyle lisans tadili yapmadan, üçüncü şahıslara devredilmemesi, (...) ile yükümlüdür." hükmü yer almaktadır.
556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye dayanılarak hazırlanan Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ'in, "Mal ve hizmet sınıflandırma listesinin kapsamı ve uygulama" başlıklı 3. maddesinde, "(1) Ekte yer alan Mal ve Hizmet Sınıflandırma Listesinde, mallar 34, hizmetler 11 sınıfta toplanmıştır." ibaresi yer almaktadır. Eki listede ise, 37. sınıf "hizmet" sınıfı olup, " (...) Kara araçları servis istasyonu hizmetleri (bakım, tamir ve akaryakıt dolumu) (...)"ni kapsamaktadır.
Bu nedenle, akaryakıt istasyonlarının, dağıtıcı lisansı sahiplerinin 04 ve 37 emtia kodlarına sahip tescilli markası altında faaliyette bulunabileceği açıktır.
Netice olarak, 17/06/2004 tarih ve 25495 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 34. maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde yer alan "ve 37" ibaresinde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle davanın reddi gerekiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKÎ SÜREÇ:
05/10/2013 tarih ve 28786 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 6. maddesiyle Yönetmeliğin 34. maddesinin birinci fıkrasına (p) bendi eklenmiş, 28/11/2014 tarih ve 29189 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 5. maddesiyle de anılan bentte değişiklik yapılmıştır.
14/03/2005 tarih ve DAĞ/455-3/04842 sayılı dağıtıcı lisansıyla faaliyette bulunan davacı şirketçe Kurum'a ibraz edilen "Marka Tescil Belgesi"nde "37" emtia kodunun eksik olduğundan bahisle, Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'nın 23/12/2016 tarih ve E.60794 sayılı yazısıyla, söz konusu bilgi ve belgelerin, lisans tadili kapsamında bu yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 (on beş) gün içerisinde Kurum'a ibraz edilmesi gerektiği bildirilmiştir.
Davacı tarafından davalı idareye sunulan 11/01/2017 tarihli yazıda, Türk Patent ve Marka Kurumu'na şirketlerine ait markanın "37" emtia kodu ile tescili için başvuruda bulunulduğu belirtilerek, anılan Kurum nezdindeki idarî ve hukukî işlemlerin derdest olduğu, bu süreç sonuçlanana kadar taraflarına 1 (bir) yıldan az olmamak üzere süre verilmesi ve lisans tadilinin yapılması istenmiştir.
26/01/2017 tarih ve 6879-4 sayılı Kurul kararıyla, "(...) 14/03/2005 tarih ve DAĞ/455-3/04842 sayılı dağıtıcı lisansının (...) '5. Diğer hükümler' maddesine, (...) 5.2. Lisans sahibi, piyasa faaliyetlerinde ve kurumsal kimlikte kullanacağı ve '37' emtia koduna sahip 'AKPET' ibareli markasını, Kurul karar tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde Kurum'a ibraz etmekle yükümlüdür." hükmünün eklenmesi suretiyle lisansın tadil edilmesine karar verilmiştir.
Söz konusu Kurul kararının davacı şirkete bildirilmesi üzerine Yönetmelik'in 34. maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde yer alan "ve 37" ibaresinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USÛL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin usûle ilişkin itirazları geçerli görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddesinin ikinci fıkrasında, "Kurum, tüzel kişilerin yetkili oldukları faaliyetleri ve bu faaliyetlerden kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini tanımlayan Kurul onaylı lisansların verilmesinden, işletme hakkı devri kapsamındaki mevcut sözleşmelerin bu Kanun hükümlerine göre düzenlenmesinden, piyasa performansının izlenmesinden, performans standartlarının ve dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, bu Kanun'da yer alan fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten, piyasa ihtiyaçlarını dikkate alarak serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik satışında uygulanacak fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten ve bu fiyatlarda enflasyon nedeniyle ihtiyaç duyulacak ayarlamalara ilişkin formülleri uygulamaktan ve bunların denetlenmesinden ve piyasada bu Kanun'a uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan sorumludur."; 5/B maddesinde, "Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu petrol piyasası ile ilgili olarak aşağıda belirtilen görevleri de yerine getirir:
a) Petrol Piyasası Kanunu hükümlerini uygulamak, piyasa faaliyetlerine ilişkin her türlü düzenlemeleri yapmak ve yürütülmesini sağlamak.
(...)
e) Petrol piyasasında lisans ve lisanslarla ilgili işlem bedellerini belirlemek. (...)" kuralları yer almıştır.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanun'un amacının, yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamak olduğu belirtilmiş;
"Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 2. maddesinin (6) numaralı bendinde, akaryakıt istasyonu, dağıtıcı veya bunlarla tek elden satış sözleşmesi yapmış bayilerce ilgili mevzuata uygun (teknik, kalite ve güvenlik) olarak kurulup, bir veya farklı alt başlıktan birer akaryakıt dağıtıcısının tescilli markası altında faaliyette bulunan ve esas itibarıyla araçların akaryakıt, madeni yağ, otogaz LPG, temizlik ve ihtiyarî olarak bakım ile kullanıcıların tüplü LPG hariç diğer asgarî ihtiyaçlarını karşılayacak imkânları sunan yerler; (11) numaralı bendinde, dağıtıcı, akaryakıt dağıtım yetkisi olan ve lisansına işlenmesi hâlinde depolama, taşıma, ihrakiye ve madeni yağ üretimi işlemleri yapabilen sermaye şirketi ve (12) numaralı bendinde, dağıtım, serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmal faaliyetlerinin bütünü olarak tanımlanmış;
"Lisansların tâbi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasında, "Petrol ile ilgili;
a) Rafinaj, işleme, madeni yağ üretimi, depolama, iletim, serbest kullanıcı ve ihrakiye faaliyetlerinin yapılması ve bu amaçla tesis kurulması ve/veya işletilmesi,
b) Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması,
İçin lisans alınması zorunludur. Kurum, geliştireceği ilke ve ölçütler doğrultusunda, iletim ve işleme faaliyetlerinde lisans alma zorunluluğuna muafiyet getirebilir. Lisans vermede taahhüt üzerinden işlem yapılamaz."; üçüncü fıkrasında, "Bu Kanun'a göre; lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemler Kurum'ca yapılır. Lisansların verilmesinde pazara giriş açısından teknoloji, kalite, güvenlik, hizmet ve teşebbüsün sürdürülebilirliği dikkate alınır. (...)"; sekizinci fıkrasında, "Lisans, üzerinde kayıtlı faaliyeti yapmak üzere hak sahibi kılınan gerçek veya tüzel kişi adına verilir. Lisans belgesinde, faaliyet niteliğinin yanı sıra faaliyetin gerektirdiği tesisin türü ve coğrafi konumu, teknoloji ve miktarlar ile ilgili bilgiler de yer alır."; dokuzuncu fıkrasında, "Kurum, bu Kanun'da tanınan yetkiler dâhilinde;
a) Lisans gerektiren faaliyet ve/veya işlemlerin kapsamları,
b) Lisans ile kazanılan hak ve üstlenilen yükümlülükler,
c) Lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması,
d) Faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi,
Konularında düzenlemeler yapmaya yetkilidir."; on birinci fıkrasında, "Lisanslar ile ilgili olarak;
a) Başvuru, değerlendirme, lisans verme, lisans süresi, tadili, bedeli ile sona ermesi ve süre uzatma işlemlerine,
b) Sınıflandırılması uygun görülen lisansların, sınıflandırılmasına ait esaslar ve sınıflara göre asgarî büyüklüklerine,
c) Değişiklik ile sınıflandırmaya tâbi lisanslarda sınıf değiştirme işlemlerine,
d) Aranacak asgarî nitelikler ve ilgililerin tasarrufunda olması gereken asgarî varlıklarına,
e) Tutulması zorunlu olan kayıtlar ve kayıt yöntemleri ile bildirim yükümlülüklerine,
f) Faaliyet alt başlıkları ve bunların tanımlarına,
g) Kamunun can ve mal güvenliği ile kullanıcı haklarına ilişkin hususlara,
h) Lisansta yer alacak hususlara,
ı) Lisans kapsamında olsun veya olmasın piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara,
Ait usûl ve esaslar Kurum'ca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.";
"Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri" başlıklı 4. maddesinde, "Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir.
Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır. (...)";
"Dağıtım" başlıklı 7. maddesinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, akaryakıt olarak tanımlanan ürünlerin dağıtım hakkına sahip olur.
Dağıtıcı lisansı sahipleri, kendi mülkiyetlerindeki veya sözleşmelerle oluşturacakları bayilerinin istasyonlarına akaryakıt dağıtımının yanı sıra, serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve depolama tesislerinin yakınındaki tesislere boru hatları ile taşıma faaliyetlerinde bulunabilir. (...)"; dördüncü fıkrasında, "Dağıtıcılar, 2. maddenin birinci fıkrasının (10) ve (13) numaralı bentlerinde belirtilen şekilde sözleşme ile bayilikler oluşturur. (...)"; yedinci fıkrasında, "Dağıtıcılar, tescilli markası altında yapılan faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapmak, bayilik iptallerini gerekçeleriyle birlikte Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Akaryakıt dağıtımı için kurulacak tesis ve ekipmanlara ilişkin teknik, güvenlik, çevre ve benzeri kriterler Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.";
"Yönetmelik" başlıklı 22. maddesinde,"Piyasa faaliyetlerine ilişkin hususlar; bu Kanun'un ilgili maddelerinde atıfta bulunulan yönetmelikler ve piyasanın işleyişi esnasında ihtiyaç duyulan diğer hususlarda Kurum tarafından yürürlüğe konulacak yönetmeliklerle düzenlenir. Bu yönetmelikler Resmî Gazete'de yayımlanır.
Ayrıca, Kurum yetkilerini Kurul kararıyla özel nitelikli kararlar almak suretiyle de kullanabilir. Özel nitelikli kararlardan kamuoyunu ilgilendiren hususlar ile yapılacak düzenlemeleri açıklamak amacıyla çıkarılacak tebliğler, basın ve yayın araçlarıyla veya özel bültenlerle duyurulur." kuralları yer almıştır.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Lisans" başlıklı 5. maddesinde, "Lisans, bir gerçek veya tüzel kişinin piyasada faaliyet gösterebilmek için Kurum'dan almak zorunda olduğu izin belgesidir.
Her bir piyasa faaliyeti ve piyasa faaliyeti yürütülen her bir tesis için ayrı lisans alınır. Lisanslarda, lisans kapsamında yer alması hâlinde tesise özgü hükümlere yer verilir.
(...)
Kurumdan lisans alan kişiler, ilgili mevzuat hükümlerinin yanı sıra, diğer mevzuat hükümlerine de uymak zorundadır.";
"Lisans başvurusu" başlıklı 7. maddesinin dava açma tarihi itibarıyla yürürlükte olan hâlinde, "Lisans almak isteyen kişiler, Ek-1'de yer alan Lisans Başvuru Dilekçesi ile birlikte, Kurul kararıyla belirlenen Petrol Piyasasında Lisans Başvurusu Açıklamaları uyarınca sunulması gereken belge ve bilgileri ibraz etmek suretiyle Kurum'a başvurur. (...)";
"Lisans Sahiplerinin Temel Hak ve Yükümlülükleri" başlıklı 18. maddesinde, "Lisans; sahibine, lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir.
Lisans ile tanınan haklar, ilgili ve diğer mevzuatta kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılabilir.
Lisans sahipleri; piyasa faaliyetinin yürütüldüğü tesislerin tasarımını, yapım ve işletimini ilgili ve diğer mevzuatta belirlenen usûl ve esaslara göre yapmakla yükümlüdür. (...);
"Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Yükümlülükleri" başlıklı 34. maddesinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri;
(...)
p) Lisanslarının devamı süresince, tescilli markasını veya bu markanın kullanım hakkını, yine 4 ve 37 emtia kodlarını içeren tescil edilmiş yeni bir marka ile değiştirmek suretiyle lisans tadili yapmadan, üçüncü şahıslara devredilmemesi,
(...) ile yükümlüdür." kurallarına yer verilmiştir.
Mülga 556 sayılı Markaların Korunması Hakkındakanun Hükmünde Kararname'nin "Sınıflandırma" başlıklı 24. maddesinde, "Markaların kullanılacağı mallar veya hizmetler, markaların tescili amaçları için malların veya hizmetlerin uluslararası sınıflandırılmasına ilişkin esaslara göre sınıflandırılır. Sınıflandırma ile ilgili ilkeler yönetmelikte belirtilir." kuralı yer almıştır.
12/07/1995 tarih ve 95/7094 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile taraf olunan Markaların Tescili Amacıyla Mal ve Hizmetlerin Uluslararası Sınıflandırmasına İlişkin Nis Anlaşması ile mülga 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye dayanılarak hazırlananan Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ'in (TPE: 2014/2) dava açma tarihi itibarıyla yürürlükte olan 3. maddesinde, "(1) Ekte yer alan Mal ve Hizmet Sınıflandırma Listesi'nde, mallar 34, hizmetler 11 sınıfta toplanmıştır.
(2) Bu listede yer alan bazı gruplar genel başlıklar hâlinde düzenlenmiştir. Bu gruplara ilişkin genel başlıkların, tanımlama kapsamına giren ve ilgili Nis sınıfında bulunan malların veya hizmetlerin tamamını kapsadığı kabul edilir.
(3) Bu liste, tüm malları ve hizmetleri kapsamaz. Herhangi bir genel başlık kapsamına girmeyen ve listede belirtilmemiş mallara veya hizmetlere marka tescil başvurusunda yer verilmesi durumunda; söz konusu mallar veya hizmetler, listede yer alan, aynı Nis sınıfında bulunan ve benzer nitelik, fonksiyon veya amaca sahip olan mallarla veya hizmetlerle aynı kapsamda değerlendirilebilir.
(4) 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen aynı tür malın veya hizmetin tespitinde, bu Tebliğ ekindeki listede yer alan gruplar esas alınır. Ancak, Enstitü marka tescil başvurularının veya itirazların incelenmesi aşamalarında bu grupları, aynı tür malın veya hizmetin tespitinde daha dar veya farklı mal veya hizmet gruplarını da içerecek şekilde daha geniş kapsamda değerlendirebilir. (...)" kuralları yer almış;
Tebliğ'in ekinde yer alan Mal ve Hizmet Sınıflandırma Listesi'nde "4. Sınıf" mallar arasında, "Sıvı ve gaz yakıtlar: benzin, mazot, sıvılaştırılmış petrol gazı, doğal gaz, fueloil ile bunların kimyasal olmayan katkıları"; "37. Sınıf" hizmetler arasında ise, "Kara araçları servis istasyonu hizmetleri (bakım, tamir ve akaryakıt dolumu)" yer almıştır.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
Sözlük anlamı ile "düzenli hâle koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise, sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren norm olarak tanımlanmaktadır. (Özay İl Han, Günışığında Yönetim, İstanbul, 2017, s. 426).
İdare, Anayasa ve kanunlardan aldığı yetki ile kural koyma (düzenleme yapma) yetkisine sahiptir. "Kural işlemler" (ya da diğer adıyla genel düzenleyici işlemler), üst hukuk kurallarına uygun olarak hukuk düzenine yeni kural getiren ya da mevcut bir kuralı değiştiren veya kaldıran tek yanlı idarî işlemlerdir. Düzenleme yetkisini kullanarak yönetmelik, tebliğ, genelge gibi genel düzenleyici işlemleri yapan idarenin bir işleminin düzenleyici nitelik taşıdığının kabul edilebilmesi için, söz konusu işlemin sürekli, soyut, nesnel, genel durumları belirleyen ve gösteren hükümler içermesi, başka bir anlatımla, belirtilen nitelikte kurallar getirmiş olması gerekmekte olup, bu genel düzenlemelerin üst hukuk kurallarına aykırı hükümler içermemesi zorunludur.
5015 sayılı Kanun ile petrol piyasası faaliyetlerinin güven ve istikrar içerisinde geliştirilerek sürdürülmesi amacıyla, tüketicinin ve piyasa taraflarının çıkar ve beklentileri ile kamu politikalarının ilkelerini ortak paydada buluşturacak, şeffaf, eşitlikçi ve verimli işleyişi sağlayacak, rekabet kurallarına uygun, güvenli ve istikrarlı bir yapının kurulması hedeflenmiştir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, petrolün güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin petrol piyasasında yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamakla görevli ve yetkilidir. Kurum'un, anılan Kanun'da tanınan yetkiler dâhilinde, lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması veya faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi konularında düzenlemeler yapma yetkisi bulunmaktadır. Nitekim, Kurum bu işlevini yerine getirmek üzere, lisans kapsamında olsun veya olmasın piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara ait usûl ve esasları çıkardığı yönetmeliklerle düzenlemiştir.
Petrol piyasasının güvenli, istikrarlı ve sağlıklı bir şekilde işlemesi amacıyla yürürlüğe konulan 5015 sayılı Kanun'da, bu amacın gerçekleşmesi için, petrol piyasasında her türlü faaliyette bulunmak lisans alma şartına bağlanmış ve dağıtıcıların serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ile bayilere akaryakıt dağıtımı faaliyetlerinde bulunmaları öngörülmüş; lisans gerektiren faaliyet ve/veya işlemlerin kapsamları, lisans ile kazanılan hak ve üstlenilen yükümlülükler, lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması, faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi hususlarında düzenlemeler yapmaya Kurum yetkili kılınmıştır.
5015 sayılı Kanun'a dayanılarak hazırlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği, Kurum'un petrol piyasasında lisans işlemlerine yönelik görev, yetki ve sorumluluklarına, lisanslarda yer alması gereken hükümlere, lisans sahiplerinin hak ve yükümlülükleri ile bildirim ve kayıt düzenine ilişkin usûl ve esasları kapsamaktadır.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 7. maddesine dayanılarak, petrol piyasasında lisans başvurularında aranacak bilgi ve belgelerin belirlenmesi amacıyla hazırlanan ve 31/05/2011 tarih ve 3242/2 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararıyla kabul edilerek 09/06/2011 tarih ve 27959 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasasında Lisans Başvurusu Açıklamalarına İlişkin Kurul Kararı'nın (Karar) "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, marka tescil belgesinin, ilgili mevzuata göre Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından düzenlenen belgeyi ifade ettiği belirtilmiş; 4. maddesinde, lisans başvurusunun, başvuru dilekçe ve gerekli diğer bilgi ve belgelerden oluşan lisans başvuru dosyasının Kurum'a sunulması suretiyle yapılacağı ve her bir lisans başvurusu için bu Karar'ın ilgili maddesinde gösterilen bilgi ve belgelerin aranacağı ve "Dağıtıcı lisansı" başlıklı 9. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde, dağıtıcı lisansı başvurularında marka tescil belgesinin sunulması gerektiği kuralına yer verilmiştir. Ayrıca, "Dağıtıcı Lisansı Başvurularında İstenilen Bilgi ve Belgeler" listesinde, marka tescil belgesinin 04 ve 37 emtia kodlarını içermesi gerektiği belirtilmiştir.
05/10/2013 tarih ve 28786 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 6. maddesiyle, Yönetmeliğin 34. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (p) bendinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, lisanslarının devamı süresince, tescilli markasını veya bu markanın kullanım hakkını, yine 4 ve 37 emtia kodlarını içeren tescil edilmiş yeni bir marka ile değiştirmek suretiyle lisans tadili yapmadan, üçüncü şahıslara devredemez." kuralına yer verilmiş; 28/11/2014 tarih ve 29189 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 5. maddesiyle, Yönetmeliğin 34. maddesinin birinci fıkrasının (p) bendi, "Lisanslarının devamı süresince, tescilli markasını veya bu markanın kullanım hakkını, yine 4 ve 37 emtia kodlarını içeren tescil edilmiş yeni bir marka ile değiştirmek suretiyle lisans tadili yapmadan, üçüncü şahıslara devredilmemesi" şeklinde değiştirilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, 2005/00915 sayılı 04 emtia koduyla tescilli markası dikkate alınmak suretiyle 14/03/2005 tarihli Kurul kararıyla şirketlerine dağıtıcı lisansı verildiği, Yönetmelik'te 2013 ve 2014 yıllarında yapılan değişiklik uyarınca, 04. sınıftaki emtianın (sıvı ve gaz yakıtlar) satış hizmetlerine ilişkin marka tescil belgesine 37 emtia kodunun (kara araçları servis istasyonu hizmeti) işletilmesinin istenilmesinin hukuka aykırı olduğu, 04 emtia koduyla tescil edilmiş marka tescil belgesinin kapsamında, üretilen ürünün satış hizmeti de yer aldığından ayrıca marka tescil belgesine 37 emtia kodunun işlenmesine gerek olmadığı belirtilerek Yönetmeliğin dava konusu 34. maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde yer alan "ve 37" ibaresinin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Marka üzerindeki hak, mutlak bir hak olup, sahibine markanın başkası tarafından kullanılmasını yasaklamak da dâhil inhisarî hak ve yetkiler ile maddi menfaatler ve sınırlı manevi haklar sağlar (Tekinalp, Ünal, Fikri Mülkiyet Hukuku, İstanbul, 2012, s.381). Marka koruması, gerek mülga 556 sayılı KHK gerekse 10/01/2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu gereğince tescil yoluyla elde edilir. Bu husus, mülga 556 sayılı KHK'nın 6. maddesinde, "Bu Kanun Hükmünde Kararname ile sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir." şeklinde belirtilmiştir. Buna "tescil ilkesi" denmektedir. Bu itibarla markanın sahibine sağladığı haklar kural olarak tescil ile oluşur ve üçüncü kişilere karşı marka tescilinin yayını tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Markaya sağlanan koruma, tescil edilmek kaydıyla başvuru tarihinden itibaren başlamaktadır. Bu hususa ise "tescilde öncelik ilkesi" denilmektedir (Tekinalp, s.383).
Tescil ilkesine göre marka, tescil edildiği mal ve hizmetler açısından ve bu mal ve hizmetler dolayısıyla korumaya kavuşur. Bir işaretin marka olarak seçilmesi ve bu işaretin hangi mallar veya hizmetler için kullanılacağının belirtilmesi ile marka üzerinde, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilecek nitelikte bir hak elde edilir. Marka sahibi sadece bu mal ve hizmetler açısından marka hukukunun kendisine tanıdığı yetkilerden faydalanabilir. Markanın kullanılacağı mal veya hizmetlerin belirlenmiş olmasına "markada belirlilik ilkesi" denilmektedir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 31/05/2022 tarih ve E:2022/11-486, K:2022/788 sayılı kararı).
Markalar kullanım amacına göre ticaret markası ve hizmet markası olarak ikiye ayrılır. Ticaret markası, ürünlerle (mallarla) ilgili olarak kullanılan ve bir teşebbüsün mallarını diğer teşebbüslerin mallarından ayırt etmeye yarayan markadır. Hizmet markası ise, teşebbüslerin sundukları hizmetler için kullanılan ve hizmetleri birbirinden ayırt etmeye yarayan markadır. Türkiye'nin de taraf olduğu Markaların Tescili Amacıyla Mal ve Hizmetlerin Uluslararası Sınıflandırmasına İlişkin Nis Anlaşması'nda bulunan listedeki 1 ilâ 34. sınıflarda mallar; 35 ilâ 45. sınıflarda ise hizmetler listelenmiştir. Bu kapsamda, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından hazırlanan Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ'de de genel olarak aynı liste benimsenmiştir.
Sıvı ve gaz yakıtlar, gerek 2014/2 sayılı gerekse 2016/2 sayılı Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ'de yapılan sınıflandırmada, 04. sınıfın 03. alt sınıfında (04.03) yer almaktadır. Bu sınıflandırmada, sıvı ve gaz yakıtların, benzin, mazot, sıvılaştırılmış petrol gazı, doğal gaz, fueloil ile bunların kimyasal olmayan katkıları olduğu belirtilmiştir.
Ayrıca, kara araçları servis istasyonu hizmeti, her iki Tebliğ'de yapılan sınıflandırmada 37. sınıfın 03. alt sınıfında (37.03) yer almaktadır. Bu hizmet kapsamında, kara araçlarının bakım, tamir ve akaryakıt dolumu hizmetleri yer almaktadır.
Kural olarak ticaret markasına sahip olan kişinin, ürettiği ürünü, bu marka ile piyasaya sunmak için başka birinden izin alması veya satış için bir tescil yapmasına gerek bulunmamaktadır. Zira ürünün satışı, marka ile sıkı bir ilişki içerisinde olduğundan, ürünün satışını marka tescilinden ayırmak mümkün değildir. Markalı ürünün sadece satışı, hizmet teşkil etmediği için markanın ayrıca hizmet sınıfı kapsamında tescil edilmesini gerektirmemektedir. Ancak, ticaret markasının sahibi, ürettiği ürünleri ayrı bir yer açarak (mağaza vb.) satmak istemesi durumunda, artık bu ürünlerin satış hizmetini de sunacağından ticaret markası sahibinin, markasını hizmet sınıfı için de tescil ettirmesi gerekmektedir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 31/05/2022 tarih ve E:2022/11-486, K:2022/788 sayılı kararı).
Bu kapsamda, 04 ve 37. sınıfların içeriğinin farklı olduğu ve ürün (mal) ile bu ürünün satış hizmetinin aynı sınıf olarak nitelendirilemeyeceğinden, sıvı ve gaz yakıtları (benzin, mazot, sıvılaştırılmış petrol gazı, doğal gaz, fueloil ile bunların kimyasal olmayan katkıları), tüketicilere sunmak isteyen ticaret markası sahiplerinin, markalarını 37 emtia koduyla da tescil ettirmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, lisansa ilişkin usûl ve esaslar ile özel şartlar belirlenmesine yönelik 4628 ve 5015 sayılı Kanunların davalı idareye verdiği yetki kapsamında, dağıtıcı lisansı sahiplerinin, lisanslarının devamı süresince, tescilli markasını 37 emtia kodunu da ihtiva edecek şekilde tadil ettirmeden üçüncü kişilere devredemeyeceğine yönelik düzenlemenin "ve 37" kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kayıtlarının incelenmesinden, davalı idarenin 23/12/2016 tarih ve E.60794 sayılı işlemiyle, davacı tarafından Kurum'a ibraz edilen marka tescil belgesinde sadece 04 emtia kodunun yer aldığı, 37 emtia kodunun eksik olduğu, söz konusu eksikliğin 15 (on beş) gün içerisinde giderilmesi gerektiğinin davacıya bildirilmesi üzerine, davacı tarafından 06/01/2017 tarihli dilekçeyle Türk Patent ve Marka Kurumu'na başvuruda bulunularak, marka tescil belgesine 37 emtia kodunun eklenmesinin istenildiği, bu talebin anılan Kurum tarafından reddedilmesi üzerine davacı tarafından açılan davada, Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi'nin 28/06/2018 tarih ve E:2017/248, K:2018/229 sayılı kararıyla davanın kabulüne karar verildiği, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından bu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi'nin 12/06/2020 tarih ve E:2019/156, K:2020/462 sayılı kararıyla, "(...) davacının önceki markasının 4. sınıfta tescilli olduğu, buna karşın dava konusu başvuru markasının 37. sınıf hizmetleri kapsadığı, önceki markanın kapsamı ile sonraki başvurunun kapsamının farklı bulunduğu, ürün ile bu ürünün satışına ilişkin hizmetin aynı sınıf olarak nitelendirilemeyeceği kanaatine varıldığından davacının 2005/00915 sayılı, 4. sınıftaki 'sıvı ve gaz yakıtlar' emtiasında tescilli markasının iş bu davaya konu başvurusu yönünden kazanılmış hak sağlamayacağı (...)" gerekçesiyle davanın kabulü yolundaki Mahkeme kararı kaldırılarak esastan incelenen davanın reddine karar verildiği; davacının temyiz isteminin ise Yargıtay ... Hukuk Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedildiği anlaşıldığından, davacının 04. sınıfta tescilli markasının, aynı zamanda 37. sınıftaki satış hizmetlerini de kapsadığı, bu nedenle şirketlerine ait marka tescil belgesine 37 emtia kodunun eklenmesine gerek olmadığı iddiasına itibar edilmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgarî Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 18/10/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.