Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2017/5997 E. , 2021/4988 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2017/5997
Karar No : 2021/4988
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…., K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ordu ili, Ünye ilçesi, … Köyü, …. Mevkii'nde ve davacı uhdesinde bulunan ER:… sayılı I (a) grubu maden işletme ruhsatı ile ilgili olarak … TL muhammen bedel ödenmesine karar verilmesine ilişkin … İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'nün … gün ve … sayılı işlemi ile … Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı'nın …. TL ek muhammen bedel ödenmesine karar verilmesine ilişkin …. gün ve …. sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:.. sayılı kararda; davalı idarece … TL kamu alacağının davacıdan tahsili amacıyla ödeme emri tanzim edilerek davacıya tebliğ olunduğu, buna karşı davacının 01/10/2012 tarihinde Mahkemelerinin E:… sayısına kayden iptal davası açtığı, davacının, söz konusu ödeme emrinin içeriği olan muhammen bedelden en geç anılan tarihte haberdar olmasına rağmen, bu tarihten itibaren altmış günlük dava açma süresi geçirildikten sonra açılan bu davanın esasının süre aşımı nedeniyle incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle, …. TL muhammen bedel ödenmesine karar verilmesine ilişkin … İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünün … gün ve … sayılı işlemi yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine hazırlanan bilirkişi raporu ve dosyada mevcut diğer belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davalı idare tarafından hesaplanan … TL ek muhammen bedelin ödenmesinin davacıdan istenilmesine ilişkin … gün ve … sayılı işlemin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, davalı idarece talep edilen ek muhammen bedelin daha önce talep edilen muhammen bedelin cüzü, parçası ve devamı niteliğinde olduğunu, dolayısıyla ilk istenen muhammen bedel yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu; hisseli taşınmazlarda hissedarlardan birinin I(a) grubu madencilik faaliyetinde bulunabilmesi için muhammen bedel alınmaksızın maden ruhsatı verilebileceği kanunda düzenlemiş olmasına rağmen davalı idarece muhammen bedel talep edilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin kısmen kabulü ile, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının dava konusu … Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının …TL ek muhammen bedel ödenmesine karar verilmesine ilişkin … gün ve … sayılı işlemine ilişkin kısmı yönünden eksik inceleme nedeniyle bozulması, usul ve yasaya uygun olan kalan kısımlarının ise onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Ordu ili, Ünye İlçesi, … Köyü, … Mevkii'nde bulunan ve davacının hissedarı olduğu … parsel nolu taşınmazlar üzerinde davacıya muhammen bedel talep edilmeksizin … tarih ve ER:… sayılı I (a) grubu maden işletme ruhsatı verildiği, ruhsat verildikten sonra idarece yapılan değerlendirme ve iç yazışmalar neticesinde tapunun hisseli olması nedeniyle ilgiliden muhammen bedel alınması gerektiğine karar verildiği, bunun üzerine oluşturulan muhammen bedel komisyonunca 208.330,00 TL muhammen bedel tespit edilerek bu miktarın ödenmesinin davacıdan istenildiği, davalı idarece, davacı tarafından sunulan satış bilgi formlarında, ruhsat alma aşamasında belirtilen miktardan daha fazla üretim yapıldığının tespit edildiği gerekçesiyle hesaplanan 137.495,30 TL ek muhammen bedelin ödenmesinin … tarih ve … sayılı işlemle istenildiği, bakılan davanın da bu işlemin iptali istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinde, "Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticarî değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir. Madenler aşağıda sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılır:
I. Grup madenler
a) İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl.
b) Tuğla-kiremit kili, Çimento kili, Marn, Puzolanik kayaç (Tras) ile çimento ve seramik sanayilerinde kullanılan ve diğer gruplarda yer almayan kayaçlar...." hükmü yer almıştır.
Aynı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde ise, "Muhammen Bedel: (Ek: 10/6/2010-5995/2 md.) I. Grup (a) bendi madenler için mülk sahibinin izni alınarak verilen ruhsatlarda veya ruhsat süre uzatım işlemlerinde madenin cinsi, rezervi ve yeri dikkate alınarak ilgili il özel idaresi tarafından belirlenen bedeli." olarak tanımlanmış, işlem tarihinde yürürlükte bulunan 16. maddesinde ise, "I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler için doğrudan işletme ruhsatı verilir. II. Grup (b), III. Grup, IV. Grup ve VI. Grup madenler arama ruhsatı, V. Grup madenler arama sertifikası ile aranır. Müracaatların işletme talep harcı ile yapılması zorunludur. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. I. Grup (a) bendi madenler için alanlar il özel idarelerince ihale edilerek işletme ruhsatı verilir. İhale edilecek alanlar Genel Müdürlüğün uygun görüşü alınarak belirlenir. Bu madenlerin ihale bedeli il özel idarelerinin hesabına yatırılır. Özel mülkiyete tâbi alanlar ihale edilemez. Mülkiyet sahibinin kendi mülkiyeti üzerinde ruhsat talep etmesi halinde bir bedel alınmaz. (Ek cümle: 10/06/2010-5995 S.K/9.mad.) Bu madenler için, özel mülkiyete tabi alanlarda mülk sahibinin izninin alınması halinde İl Özel İdaresi tarafından belirlenen muhammen bedelin yatırılmasını müteakip üçüncü şahıslara da ruhsat verilir. I. Grup (a) bendi maden ruhsatlarının alanları 10 hektarı geçemez...." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer alan mevzuatın değerlendirilmesinden, muhammen bedelin I. Grup (a) bendi madenler için mülk sahibinin izni alınarak verilen ruhsatlarda veya ruhsat süre uzatım işlemlerinde madenin cinsi, rezervi ve yeri dikkate alınarak ilgili il özel idaresi tarafından belirlenen bedel olduğu açıktır.
Dava konusu 208.330,00 TL muhammen bedel ödenmesine karar verilmesine ilişkin … İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'nün … gün ve … sayılı işlemi yönünden incelenmesi;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Dava konusu Ordu Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı'nın 137.495,30 TL ek muhammen bedel ödenmesine karar verilmesine ilişkin 08/05/2015 gün ve 4872 sayılı işlemi yönünden incelenmesi;
Muhammen bedel, 3213 sayılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 1. Grup (a) bendi madenlerin özel mülkiyete tabi alanlarda bulunması ve mülk sahibinin izninin alınması halinde üçüncü şahıslara ruhsat verilmesi için alınacak bir bedel olup, aynı grup madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında ki alanlarda bulunması halinde alınması gereken ihale bedeli ile aynı niteliktedir. (AYM Kararı: 26/01/2012 sayılı ve E:2010/85, K:2012/13 kararı)
Muhammen bedelin, gerek madenin cinsi ve rezervi ile yeri dikkate alınarak belirlenen bir bedel olması gerekse de Anayasa Mahkemesince ihale bedeli ile aynı nitelikte bir bedel olarak tanımlanması karşısında, bir taşınmazda hissedar olanların taşınmaza hisseleri oranında malik olduğu göz önüne alındığında taşınmazın diğer maliklerin hissesine düşen kısmı için bir defaya mahsus olmak üzere muhammen bedel talep edilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, mevzuat gereği bir defaya mahsus olmak üzere ve işletme ruhsatı verilmeden önce, başka bir deyişle henüz üretime başlanmadan alınması gereken muhammen bedel yönünden yıllık faaliyet ve satış bilgi formlarına göre rezerv arttırımına gidildiğinden bahisle ek muhammen bedel istenilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık, aksi yönde verilen temyize konu Mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
Nitekim, Dairemizin 06.11.2019 tarih ve E:2015/9288, K:2019/9654 sayılı kararı ile davacı tarafından 231.410,25 TL muhammen bedelin ödenmesinin istenilmesine ilişkin 28.03.2013 tarih ve 4386 sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davayı reddeden Mahkeme kararının İdare Mahkemesince dava konusu madenin cinsi, rezervi ve yeri dikkate alınarak aynı grup madenlerin il özel idaresince ihale yolu ile ruhsatlandırılması halinde davalı idarece ilan edilen muhammen bedel ile karşılaştırmak sureti ile bir karar verilmesi gerektiğinden eksik inceleme nedeniyle bozulmasına karar verilmiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:…. sayılı kararının kararının dava konusu işlemlerden …. TL muhammen bedel ödenmesine karar verilmesi hakkındaki işleme yönelik kısmının ONANMASINA oybirliği ile, … TL ek muhammen bedel ödenmesine karar verilmesi hakkındaki işleme yönelik kısmının BOZULMASINA oyçokluğu ile,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesine gönderilmesine, …. tarihinde kesin olarak karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- İdare ve Vergi Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır.
İdare Mahkemesince verilen kararın dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği oyu ile aksi yöndeki kararına katılmıyoruz.