Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2017/6618 E. , 2021/5935 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2017/6618
Karar No : 2021/5935
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVACI) … İnşaat Sanayi ve Ticaret A. Ş.
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVALI) … Genel Müdürlüğü
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli İli, … İlçesi hudutları dahilinde … sayılı ruhsatla II (a) grubu maden ocağı işleten davacının ruhsat sahasında yapılan mahallinde tetkikler üzerine 2005-2012 yılları için devlet hakkı payı istenilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı … Genel Müdürlüğü işlemine dayanak Kocaeli ili için 2010, 2011 ve 2012 yılları için … Genel Müdürlüğü resmi web sitesinde ilan edilen II(a) grubu ocak başı satış fiyatı listelerinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karar ile; devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, işlemler arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya konulmak suretiyle fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olması karşısında; 2010 yılı için Kocaeli İl Ticaret Odası alınan görüş dikkate alınarak Kocaeli İli için 2010 yılı kalker (mıcır) ocak başı satış fiyatının 5,50 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık, 2011 ve 2012 yılları için sırasıyla 6,00 TL/Ton ve 7,00 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemlerle ilgili olarak ise dosyada somut bir tespit bulunmaması nedeniyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle Kocaeli İli için 2010 yılı kalker ocak başı satış fiyatının 5,50 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlem bakımından davanın reddine, 2011 yılı için 6,00 TL/Ton ve 2012 yılı için 7,00 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemler bakımından dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı vekilince, davalı idarece Kocaeli ili 2010 yılı II(a) grubu ocak başı satış fiyatının hangi kritere göre belirlendiğinin açık olmadığı ve piyasa gerçeklerinden uzak olduğu, anılan bedelin yeterli inceleme ve araştırma yapılmaksızın ilan edildiği ve dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından ise; devlet hakkı kayıplarını engellemek, uygulamada birliğin sağlanması ve karşılaşılabilecek aksaklıkları önlemek amacıyla ilan edilen Kocaeli ili 2011 ve 2012 yılları II(a) grubu ocak başı satış fiyatlarının hukuka uygun olduğu, davanın reddi gerekirken aksi yönde verilen kararın hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı vekilince temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının Kocaeli ili 2011 ve 2012 yılı II(a) grubu ocak başı satış fiyatına ilişkin kısmının hukuka uygun olduğu belirtilerek davalı idarenin isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
Davalı idare tarafından ise temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının Kocaeli ili 2010 yılı II(a) grubu ocak başı satış fiyatına ilişkin kısmının hukuka uygun olduğu belirtilerek davacının isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının Kocaeli İli'ne yönelik II(a) grubu ocak başı satış fiyatının 2011 yılı için 6,00 TL/Ton ve 2012 yılı için 7,00 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemlere ilişkin kısmının bozulması, davacının temyiz isteminin ise reddedilerek temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının Kocaeli İli'ne yönelik II(a) grubu ocak başı satış fiyatının 2010 yılı için 5,50 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işleme ilişkin usul ve yasaya uygun olan kısmının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 703 sayılı K.H.K. ile 3213 sayılı Maden Kanunu'na eklenen Geçici 33. madde ve 15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 766. maddesi uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı hasım mevkiiden çıkarılıp Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü hasım mevkiine alınarak işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kocaeli İli, … İlçesi hudutları dahilinde ve davacı şirket uhdesinde bulunan … sayılı ruhsatla II (a) grubu maden (kalker) işletme ruhsatlı sahada, … tarih ve … sayılı olura istinaden mahallinde tetkik yapılmış olup, yapılan tetkik üzerine davacıdan 2005-2012 yılları için devlet hakkının eksik ödendiğinden bahisle devlet hakkı
payı istenilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı … Genel Müdürlüğü işlem tesis edilmiştir.
Davacı tarafından, anılan işleme dayanak teşkil eden ve … Genel Müdürlüğünün resmi web sitesinde ilan edilen 2010, 2011 ve 2012 yıllarına ilişkin ocak başı satış fiyatı listelerinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Devlet Hakkı, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3. maddesinde, maden istihracı ile sağlanacak gelirden devlet payına düşen kısım olarak; 06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (j) bendinde de, maden istihracından sağlanan gelirden ve/veya üretim yapılmayan ruhsat sahalarından proje beyanı üzerinden alınan devlet payına düşen kısım olarak tanımlanmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde, "Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticari değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir.
Madenler aşağıda sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılır:
I. Grup madenler
a) İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl.
b) Tuğla-kiremit kili, Çimento kili, Marn, Puzolanik kayaç (Tras) ile çimento ve seramik sanayilerinde kullanılan ve diğer gruplarda yer almayan kayaçlar.
(Değişik bent: 10/06/2010-5995 S.K./1.mad.) II. Grup madenler
a) Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan Agrega, mıcır veya öğütülerek kullanılacak kayaçlar.
b) Mermer, Traverten, Granit, Andezit, Bazalt gibi blok olarak üretilen taşlar ile dekoratif amaçla kullanılan doğal taşlar. ...." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde de, "(Değişik fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması halinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Bu fiyat emsallerinden az olamaz. Emsal fiyatının tespitinde bu maddenin üçüncü fıkrası esas alınır.
(Ek fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.
(Ek fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Devlet hakkı;
a) I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler ile mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddelerinde ocak başı satış fiyatı boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılan fiyatı olup, bu madenlerden % 4,
......
oranında alınır.
(Ek fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. ..." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen Yasa ve Yönetmelik hükümlerinden, ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının Bakanlık tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır.
Nitekim bu durum 6592 sayılı Kanun ile Maden Kanunu'nun 14. maddesinde yapılan değişiklikle, "Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir." denilmek suretiyle yasal temele de kavuşturulmuştur.
Ayrıca, mevzuatta devlet hakkının, ocaktan çıkarılan tüvenan madenin ocak başındaki fiyatından alınması genel kural olarak belirlenmiş olmakla birlikte, I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler ile mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddeleri için, devlet hakkının hesaplanmasına esas ocak başı satış fiyatının, bu madenlerin tüvenan olarak satılması sonucu oluşan fiyatı değil, bunların boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılması sonucu oluşan fiyat olduğu düzenlemesine yer verilmek suretiyle genel kuraldan ayrı bir düzenlemeye gidilmiştir.
Kocaeli İli için 2010 yılı kalker ocak başı satış fiyatının 5,50 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlem yönünden yapılan inceleme;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Kocaeli İli için kalker ocak başı satış fiyatının 2011 yılı için 6,00 TL/Ton ve 2012 yılı için 7,00 TL/Ton olarak olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemler yönünden yapılan inceleme;
Davalı idarece, II (a) Grubu Madenlerde Devlet Hakkı Hesaplamalarında Esas Alınacak Ocak Başı Satış Fiyatları Kocaeli İli'nde 2010 yılı için 5,50 TL, 2011 yılı için 6,00 TL, 2012 yılı için ise 7,00 TL olarak belirlenmiştir.
Uyuşmazlıkta, Kocaeli İli için 2010 yılı kalker ocak başı satış fiyatının Kocaeli Ticaret Odası'ndan alınan görüş ile geçmiş yıllara ilişkin ocak başı satış fiyatları dikkate alınarak 5,50 TL/Ton olarak belirlendiği açık olup, 2011 ve 2012 yıllardaki ocak başı satış fiyatlarındaki artışın ise 2010 yılına kıyasla fahiş olmadığı, makul bir seviyede olduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kocaeli İli'ne yönelik II(a) kalker ocak başı satış fiyatının 2011 yılı için 6,00 TL/Ton ve 2012 yılı için 7,00 TL/Ton olarak olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık, dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin aksi yönde verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne, davacının temyiz isteminin reddine,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının Kocaeli İli için 2010 yılı kalker ocak başı satış fiyatının ...-TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işleme ilişkin kısmının ONANMASINA, Kocaeli İli için kalker ocak başı satış fiyatının 2011 yılı için ... TL/Ton ve 2012 yılı için 7,00 TL/Ton olarak olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemlere ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 02/12/2021 tarihinde oybirliği ile kesin olarak karar verildi.