T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2017/7520
Karar No : 2022/7801
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
3- … Bakanlığı
VEKİLİ : I. Hukuk Müşaviri Yrd. V. …
DAVANIN KONUSU:
1- Davacının Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) toplantılarına tüketici temsilcisinin oy hakkı olacak şekilde katılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı işleminin iptali ile;
2- Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 17. maddesinin Anayasa’ya aykırı ve eksik düzenleme içermesi nedeniyle iptali istemidir.
DAVACININ İDDİALARI :
Anayasa’nın 172. maddesinin, Devletin tüketicinin korunması adına tedbirler alması ve tüketicinin korunmasına ilişkin girişimleri teşvik etmesi yönünde olduğu; bunun bir gereği olarak büyükşehirlerde ulaşımın standartları, ücretleri, güzergahları gibi konularda üst düzey kararların alındığı UKOME kurullarında tüketici temsilcisinin bulunması gerektiği, 5216 sayılı Kanun’un 9. maddesine göre düzenlenen Yönetmeliğin dava konusu 17. maddesinin, kanun hükmünde olan tüketicinin korunmasına yönelik uluslararası sözleşme hükümlerine aykırı olduğu, bahse konu UKOME toplantılarında tacir ve esnaf temsilcisi olan Türkiye Şoförler Odasının oy hakkı ile temsili sağlanmış iken aynı kurulda tüketici temsiline yer verilmemesinin, hizmeti alan ve ücret ödeyen tüketiciyi esnafın karşısında zayıf konuma getirerek sosyal adalet ilkesine aykırı bir durum meydana getirdiği ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMASI:
… BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: UKOME kurullarının çalışma usul ve esasları, toplantı şekli, üyelerin nitelikleri, görev ve yetkileri Yönetmelik’le belirlenmiş olup davacının taleplerine ilişkin konularda Muğla Büyükşehir Belediyesi'nin herhangi bir düzenleme yapma veya inisiyatif kullanma hakkı bulunmadığı; Yönetmeliğin 2. ve 3. fıkrası kapsamında konu değerlendirildiğinde de UKOME üyesi olarak belirlenmeyen bir kurum/kuruluşun toplantılara davet edilebilmesi için ulaşım sektörü ile ilgili bir kamu kurumu niteliğinde olması veya görev alanlarına giren konularda oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere toplantılara davet edilmiş olmaları gerektiği; UKOME’nin görev ve yetkileri incelendiğinde davacının üyesi olduğunu beyan ettiği Tüketici Koruma Derneği’nin ulaşım konusundaki ihtisası veya kurul toplantılarında görüşülen konulara ilişkin görüşlerinin alınmasını gerektirecek hususlarla ilgili yasal düzenleme bulunmadığı savunulmaktadır.
… BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASININ ÖZETİ: Usule yönelik olarak, dava açma süresine ve diğer usul kurallarına riayet edilmediğinin tespiti halinde davanın usul yönünden reddine karar verilmesi gerektiği; esasa yönelik olarak, UKOME’nin büyükşehir içindeki her türlü taşımacılık hizmetinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla kurulduğu ve çalışma usul ve esaslarının Yönetmelik’le belirlendiği, UKOME gündemindeki konunun Tüketiciyi Koruma Derneği'ni ilgilendirmesi halinde söz konusu Dernek temsilcisinin toplantıya davet edilebileceği ve tüketicinin korunması amacıyla görüşlerinin alınabileceğinin açık olduğu, davacının iddialarının hukuki dayanaktan yoksun olduğu savunulmaktadır.
… BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASININ ÖZETİ: Dava konusu Yönetmelik hükmünde katılımcılık ilkesi gözetilerek ilgili vakıf ve dernek temsilcilerinin görev alanlarına giren konularda oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere toplantılara davet edilebileceğinin düzenlendiği, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu'nun kamu tüzel kişiliğine haiz Anayasa’nın 135. maddesinde tanımlanan kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olduğu, Yönetmeliğin 17. maddesinde sayılan UKOME’nin oy hakkına sahip üyelerinin tamamının kamu hizmeti sunan ve belirli sorumlulukları olan kamu kurumları olduğu, UKOME’nin oy hakkına sahip üyelerinin yetkileri ölçüsünde sorumluluklarının da bulunduğu, oy hakkı talebinde bulunan davacının alınacak kararların sonucu açılacak davalarda hiçbir sorumluluğunun olmayacağı; bu durumun ise, yetki ve sorumluluk arasında gözetilmesi gereken dengenin bozulması ve sorumsuz bir yetkinin oluşturulması anlamına geleceği, yürürlükte olan ve iptal davası açılmayan 5216 sayılı Kanun’un 9. maddesi hükmü gereğince UKOME’nin oluşturulduğu ve aynı madde amir hükmü uyarınca ve bu hüküm çerçevesinde Yönetmelik çıkarıldığı, davacının iddialarının hukuki dayanaktan yoksun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ: Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; davacının tüketiciyi temsilen oy hakkı olacak şekilde UKOME'ye katılma istemiyle yaptığı başvurularının reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem ile işlemin dayanağı Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 17. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Süre itirazı yerinde görülmeyerek işin esası incelenmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, ''Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek..." Büyükşehir belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Anılan Kanun'un "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz..." hükmü yer almıştır.
15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin,"Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; büyükşehir belediyesi bünyesinde kurulan Alt Yapı Koordinasyon Merkezi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezinin çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir.","Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik; büyükşehir belediyesi Alt Yapı Koordinasyon Merkezi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezinin kuruluş, görev ve yetkileri ile bu merkezlerin çalışma usul ve esaslarını, alt yapı yatırım hesabının oluşumunu ve gelirini kapsar.","Bağlılık" başlıklı 5. maddesinde; "Büyükşehir belediyesi alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi büyükşehir belediye başkanına bağlıdır. Başkan bu görevi bizzat veya görevlendireceği kişi eliyle yürütür.","Bağlayıcılık" başlıklı 6. maddesinde; "Alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar.","Görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinde; "(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerini haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, f) İlçe (Ek ibare:RG-25/4/2014-28982) belediyelerince (Mülga ibare: RG-25/4/2014- 28982) (…) düzenlenen yol ve kavşaklar ile büyükşehir belediyesince yapılan sinyalizasyon sistemlerinde aksaklık tespit edildiği takdirde uyarıda bulunmak ve düzeltilmesini sağlamakla, g) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde kalan karayollarının bir kısmının veya tamamının yoldan faydalananların bir kısmına veya tamamına kapatılmasına, park edilecek yerler ile zaman ve süresinin ve araçların geliş ve gidiş yollarının ve yollara konulacak trafik işaretlerinin yerlerinin belirlenmesine karar vermekle, ğ) Büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun belirlediği sınırlar içinde araçların kullanacağı şeritleri ve yol kullanım esaslarını tespit etmek ve gerekli yasakları koymak, gerekli hal ve yerlerde en çok ve en az hız limitlerini belirlemekle, görevli ve yetkilidir.", "Toplantı" başlıklı 19. maddesinde; "(1) UKOME büyükşehir belediye başkanının veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, 17 nci maddede belirtilen üyelerle önceden kararlaştırılan tarih ve yerde toplanır. (2) Başkanın gerekli gördüğü hallerde veya üyelerin yazılı teklifi ve başkanın daveti üzerine belli konuların görüşülüp karara bağlanmasını ve uygulamaya konulmasını sağlamak üzere en geç bir hafta içerisinde toplanır.(3) Toplantılarda belirlenen gündem dışında üyelerin teklif ettiği konular, kurul tarafından kabul edilmek şartıyla görüşülebilir.","Toplantı usulü" başlıklı 20. maddesinde; "UKOME toplantıları; a) Bu Yönetmeliğin 17 nci maddesinde sayılan üyelerin salt çoğunluğunun katılımı ile başkan tarafından açılır. b) Mazereti olan üyenin yerine kurumları tarafından görevlendirilecek bir üst düzey yetkili toplantıya katılır. c) Oylamalar açık oylama şeklinde yapılır. Kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır. Kararlarda çekimser kalınamaz." kuralına yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin Ulaşım Koordinasyon Merkezinin kuruluşunun düzenlendiği dava konusu 17. maddesinde; "(Değişik :RG-25/4/2014-28982) (1) UKOME, büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında; a) Büyükşehir belediye başkanınca, belediyenin ulaşım ve yatırımlarla ilgili daire ve işletmeleriyle bağlı kuruluşlarından en az şube müdürü seviyesinde görevlendireceği en fazla on bir kişinin, b) Milli Savunma Bakanlığı temsilcisinin, c) Jandarma Genel Komutanlığı temsilcisinin, ç) Emniyet Genel Müdürlüğü temsilcisinin, d) Sınırları içerisinde deniz bulunan büyükşehirlerde, Sahil Güvenlik Komutanlığı temsilcisinin, e) Sınırları içerisinde deniz ve içsu bulunan büyükşehirlerde Liman Başkanlığını, birden fazla Liman Başkanlığı bulunan büyükşehirlerde ise bu başkanlıkları temsilen görevlendirilecek temsilcinin, f) Karayolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin, g) Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin, ğ) Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü temsilcisinin, h) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü temsilcisinin, ı) Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü temsilcisinin, i) Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin, j) Kendi belediyelerini ilgilendiren ve belediyelerinin yetki alanı içerisinde oluşan ve o belediyenin sınırları içerisinde başlayıp biten ulaşım konularında ilçe belediye başkanları veya görevlendirecekleri bir üyenin, katılımından oluşur. (2) UKOME toplantılarına ayrıca, gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de oy hakkı olmaksızın davet edilerek görüşleri alınır. (3) Büyükşehir belediyesinin öteki birim başkanları ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, ilgili vakıf ve dernek temsilcileri görev alanlarına giren konularda, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere toplantılara davet edilebilirler." hükümlerine yer verilmiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda, davacının tüketiciyi temsilen oy hakkı olacak şekilde UKOME'ye katılma istemiyle yaptığı başvurularının reddine ilişkin işlem ile bu işleme dayanak oluşturan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 17. maddesinin eksik düzenlendiğinden bahisle iptali istenilmekte ise de; Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca UKOME toplantılarına ayrıca, gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcilerinin de oy hakkı olmaksızın davet edilerek görüşlerinin alınması öngörülmüş olup; oy hakkı bulunmamakla birlikte gündemdeki konunun tüketicileri doğrudan ilgilendirmesi ve ihtiyaç duyulması halinde tüketicilerin de görüşlerinin alınması mümkündür.
Bu durumda, 5216 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 5. fıkrası ile verilen yetkiye istinaden yapılan dava konusu düzenlemede ve bu düzenlemeye dayalı olarak tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ:
Davacının; "Muğla Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurul ve toplantılarına tüketiciyi temsilen oy hakkı olacak şekilde katılma" istemini içeren … tarihli, … kayıt numaralı başvurusu ile "Muğla Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurul ve toplantılarına tüketici temsilinin oy hakkı ile sağlanması" istemini içeren aynı tarihli, … kayıt numaralı başvurusunun, Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığının … tarihli ve … sayılı işlemi ile 5216 sayılı Kanun'un 9. maddesi ile Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 17. maddesine istinaden reddedildiği, bahsi geçen işlemin davacıya 05/11/2017 tarihinde tebliği üzerine anılan işlemin ve bu işlemin dayanağı Yönetmeliğin 17. maddesinin eksik hüküm içermesi nedeniyle iptali istemiyle 28/11/2017 tarihinde bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Anayasa'nın 123. maddesinde; kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu belirtilen idarenin, merkezden ve yerinden yönetim esaslarına dayalı olarak kanunla düzenleneceği ifade edilmiş; 127. maddesinde ise, mahalli idareler, il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş, görev ve yetkileri yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla belirtilen, karar organlarının kanunda gösterilen seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileri olarak tanımlanmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Uygulama işleminin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle Kanun'un 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.
Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.
Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." hükmü yer almış; 29/11/2018 tarihli ve 7153 sayılı Kanun'un 28. maddesiyle bu fıkrada yer alan “İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak” ibaresi “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan” şeklinde değiştirilmiştir.
Anılan Kanun'un 8. ve 9. maddelerine dayanılarak 15/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin,
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; büyükşehir belediyesi bünyesinde kurulan Alt Yapı Koordinasyon Merkezi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezinin çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir.",
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik; büyükşehir belediyesi Alt Yapı Koordinasyon Merkezi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezinin kuruluş, görev ve yetkileri ile bu merkezlerin çalışma usul ve esaslarını, alt yapı yatırım hesabının oluşumunu ve gelirini kapsar.",
"Bağlılık" başlıklı 5. maddesinde; "Büyükşehir belediyesi alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi büyükşehir belediye başkanına bağlıdır. Başkan bu görevi bizzat veya görevlendireceği kişi eliyle yürütür.",
"Bağlayıcılık" başlıklı 6. maddesinde; "Alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar.",
Uygulama işleminin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle, Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin kuruluşunun düzenlendiği dava konusu 17. maddede; "(1) UKOME, büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında;
a) Büyükşehir belediye başkanınca, belediyenin ulaşım ve yatırımlarla ilgili daire ve işletmeleriyle bağlı kuruluşlarından en az şube müdürü seviyesinde görevlendireceği en fazla on bir kişinin,
b) Milli Savunma Bakanlığı temsilcisinin,
c) Jandarma Genel Komutanlığı temsilcisinin,
ç) Emniyet Genel Müdürlüğü temsilcisinin,
d) Sınırları içerisinde deniz bulunan büyükşehirlerde, Sahil Güvenlik Komutanlığı temsilcisinin,
e) Sınırları içerisinde deniz ve içsu bulunan büyükşehirlerde Liman Başkanlığını, birden fazla Liman Başkanlığı bulunan büyükşehirlerde ise bu başkanlıkları temsilen görevlendirilecek temsilcinin,
f) Karayolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin,
g) Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin,
ğ) Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü temsilcisinin,
h) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü temsilcisinin,
ı) Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü temsilcisinin,
i) Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin,
j) Kendi belediyelerini ilgilendiren ve belediyelerinin yetki alanı içerisinde oluşan ve o belediyenin sınırları içerisinde başlayıp biten ulaşım konularında ilçe belediye başkanları veya görevlendirecekleri bir üyenin, katılımından oluşur.
(2) UKOME toplantılarına ayrıca, gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de oy hakkı olmaksızın davet edilerek görüşleri alınır.
(3) Büyükşehir belediyesinin öteki birim başkanları ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, ilgili vakıf ve dernek temsilcileri görev alanlarına giren konularda, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere toplantılara davet edilebilirler." hükmüne yer verilmiş,
"Görev ve yetkleri" başlıklı 18. maddesinde; "(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerini haizdir. Bu amaçla;
a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla,
b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla,
c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmekle,
ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla,
d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle,
e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,
f) İlçe (Ek ibare:RG-25/4/2014-28982) belediyelerince (Mülga ibare: RG-25/4/2014- 28982) (…) düzenlenen yol ve kavşaklar ile büyükşehir belediyesince yapılan sinyalizasyon sistemlerinde aksaklık tespit edildiği takdirde uyarıda bulunmak ve düzeltilmesini sağlamakla,
g) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde kalan karayollarının bir kısmının veya tamamının yoldan faydalananların bir kısmına veya tamamına kapatılmasına, park edilecek yerler ile zaman ve süresinin ve araçların geliş ve gidiş yollarının ve yollara konulacak trafik işaretlerinin yerlerinin belirlenmesine karar vermekle,
ğ) Büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun belirlediği sınırlar içinde araçların kullanacağı şeritleri ve yol kullanım esaslarını tespit etmek ve gerekli yasakları koymak, gerekli hal ve yerlerde en çok ve en az hız limitlerini belirlemekle, görevli ve yetkilidir.",
"Toplantı" başlıklı 19. maddesinde; "(1) UKOME büyükşehir belediye başkanının veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, 17 nci maddede belirtilen üyelerle önceden kararlaştırılan tarih ve yerde toplanır. (2) Başkanın gerekli gördüğü hallerde veya üyelerin yazılı teklifi ve başkanın daveti üzerine belli konuların görüşülüp karara bağlanmasını ve uygulamaya konulmasını sağlamak üzere en geç bir hafta içerisinde toplanır. (3) Toplantılarda belirlenen gündem dışında üyelerin teklif ettiği konular, kurul tarafından kabul edilmek şartıyla görüşülebilir.",
"Toplantı usulü" başlıklı 20. maddesinde; "UKOME toplantıları; a) Bu Yönetmeliğin 17 nci maddesinde sayılan üyelerin salt çoğunluğunun katılımı ile başkan tarafından açılır. b) Mazereti olan üyenin yerine kurumları tarafından görevlendirilecek bir üst düzey yetkili toplantıya katılır. c) Oylamalar açık oylama şeklinde yapılır. Kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır. Kararlarda çekimser kalınamaz." kuralına yer verilmiştir.
Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 17. maddesinde "tüketici temsilcisine" yer verilmemesine ilişkin eksik düzenlemenin iptali istemi yönünden;
Anayasa’nın 172. maddesinde; devletin tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirleri alacağı, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimleri teşvik edeceği ifade edilerek tüketicilerin haklarının korunmasına ilişkin doğrudan ve özel bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bu hüküm uyarınca tüketici haklarının korunmasıyla ilgili olarak devlete yüklenen pozitif yükümlülükler kapsamında yapılacak düzenlemelerin içerik ve sınırlarının belirlenmesinde Anayasa’da öngörülen kurallara aykırı olmamak koşuluyla kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır. (AYM; 14/11/2019, E:2019/99, K:2019/83)
5216 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile, büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde ulaşım hizmetlerinin planlanması ve koordinasyonunun sağlanması görevi, büyükşehir belediyesine verilmiş ise de, anılan Kanun'un 9. maddesinde, büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının, durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin, ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı belirtilmiştir. Bu düzenlemelerden, kanun koyucunun söz konusu yetkilerin kullanımını, büyükşehir belediyesinin seçilmiş üyelerinden oluşan meclis veya kurullarına değil, niteliği ve teşekkülü kanunla belirlenen ulaşım koordinasyon merkezine verdiği açıkça anlaşılmaktadır. Başka bir ifade ile, kanun koyucu, anılan yetkilerin kullanımı bakımından ulaşım koordinasyon merkezini münhasıran yetkili kılmıştır.
5216 sayılı Kanun'un yukarıda değinilen hükümleri ile Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin ulaşım koordinasyon merkezlerine ilişkin kuralları bir bütün olarak ele alındığında; ulaşım koordinasyon merkezinin temel amacının, büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi olduğu, bu kapsamda ifa edilecek görevlerin kanunla büyükşehir belediyesi uhdesine verilmesi nedeniyle merkezin başkanlığının büyükşehir belediyesi başkanı veya görevlendirdiği kişi tarafından yürütüleceği, ancak koordinasyonu sağlanacak taşıma hizmetlerinin, konu ve kapsam bakımından genişliğine binaen kurula katılacak merkezi ve yerel yönetim temsilcileri ve bunların sayıları ile Merkezin çalışma usul ve esaslarının yönetmelikle belirleneceğinin düzenlendiği, bu suretle yürütülecek kamu hizmetine büyükşehir sınırları içinde koordinasyonu sağlanacak taşımacılık faaliyetleri ile, doğrudan ya da dolaylı olarak ilgisi bulunan tüm kamu kurum ve kuruluşları ile meslek örgütlerinin katılımı öngörülerek, alınacak kararların ve yapılan uygulamaların kamu yararı ve mahalli ihtiyaçlara uygunluğunun katılımcı demokrasi anlayışı içinde en üst seviyeye çıkartılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Bu sebepledir ki kanun koyucu, kamu hizmetinin zaman içinde gelişen şartlara uygun ve isabetle yürütülebilmesi bakımından, kurul çalışmalarına başkanlık edecek olan büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişi ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili oda temsilcisi dışındaki diğer tüm kurul üyelerinin, hangi kurum ve kuruluşlardan ve hangi sayıda katılacağı hususunun yönetmelikle belirleneceğini hüküm altına almıştır.
Bu itibarla, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 9. maddesinde, tüketici temsilcisinin UKOME toplantılarına katılması hususu zorunlu olmadığı gibi oy hakkı bulunan bir üye olarak da belirlenmediği ve bu konuda davalı idarelere tanınan takdir yetkisinin "kamu kurum ve kuruluş temsilcilerini" kapsadığı dikkate alındığında, dava konusu Yönetmeliğin 17. maddesinde UKOME’de üye olarak "tüketici temsilcilerine" yer verilmemesinin eksik düzenleme olarak değerlendirilemeyeceği açık olup dava konusu düzenlemede bu yönden dayanağı Kanun hükmüne aykırılık bulunmamaktadır.
Öte yandan; Yönetmeliğin 17. maddesinin 3. fıkrası uyarınca oy hakkı bulunmamakla birlikte UKOME gündemindeki konunun tüketicileri doğrudan ilgilendirmesi ve ihtiyaç duyulması halinde Tüketici Derneği temsilcilerinin de görüşlerinin alınması mümkündür.
Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemi yönünden;
Yönetmeliğin dava konusu 17. maddesinde UKOME kurul ve toplantılarında oy hakkı olacak şekilde "tüketici temsilcisine" yer verilmemesinde hukuka aykırılık görülmediğinden, anılan Yönetmelik hükmü ve dayanağı yasal düzenleme doğrultusunda tesis edildiği anlaşılan dava konusu bireysel işlemde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
20/12/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.