Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2018/1258 E. , 2021/13265 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2018/1258
Karar No : 2021/13265
KARAR DÜZELTME İSTEMİNDE
BULUNAN (DAVALI) : ... Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
DİĞER DAVALI İDARE : ... Belediye Başkanlığı - ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
...
36-...
VEKİLLERİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına dair Danıştay Altıncı Dairesinin 01/06/2017 tarih ve E:2015/2997, K:2017/4452 sayılı kararının; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Antalya İli, Manavgat İlçesi, ... Mahallesi ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın imar planında uzun süreden beri "kreş alanı" olarak ayrılmasına rağmen kamulaştırmadığından mülkiyet hakkının kısıtlandığından bahisle uğranıldığı ileri sürülen 442.715,25-TL maddi zararın faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince; kamulaştırmayı yapacak idare olan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na ve plan yapma, değiştirme ve kaldırmayla sorumlu Manavgat Belediyesine taşınmazın bulunduğu alanın plan kararının değiştirilmesi veya tasarrufu kısıtlanan taşınmazın bedelinin ödenmesi taleplerini içeren dilekçesiyle başvurulmadığı, bu hale göre Kanun hükmünde belirtilen idari başvuru yolu tüketilmeden bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşıldığından, merci tecavüzü bulunan iş bu davaya ait dava dilekçesi ve eklerinin Manavgat Belediye Başkanlığı'na ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na tevdii gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle 2577 sayılı Kanunun 15/1-e maddesi uyarınca dava dilekçesinin Manavgat Belediye Başkanlığına ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na tevdiine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Davalının temyiz başvurusu üzerine Danıştay Altıncı Dairesince, davalı idarelerden Belediye, Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davada, davacının kamulaştırma yapılmaması nedeniyle tazminat isteminden haberdar olduğu için, tazminat davası açılmadan önce idareye başvuru yapıldığının kabulü gerekmekle Bakanlığın Mahkemece hasım mevkiine alınabileceği, bu durumda, davacılar tarafından gerekli başvuru yolunun tüketildiği anlaşıldığından, mahkemece işin esasına girilmesi gerekirken, dava dilekçesi ve eklerinin Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Manavgat Belediye Başkanlığına tevdii yolundaki İdare Mahkemesi kararında isabet görülmediği gerekçesiyle Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.
KARAR DÜZELTME TALEP EDENİN İDDİALARI :Davalı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı vekili tarafından, temyiz aşamasında ileri sürdüğü iddiaların değerlendirilmediği, husumetin idarelerine yöneltilmesinin hatalı olduğu, müvekkil idarenin sorumluluğunun bulunmadığı ileri sürülerek Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın düzeltilmesi istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ... 'NUN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlık konusu taşınmaz 11/06/2004 onay tarihli uygulama imar planı ile kreş alanı olarak belirlenmiştir.
Söz konusu plan tarihi itibarıyla yürürlükte olan (mülga) İmar Planı Yapılması ve Değişikliklerine Ait Esaslara Dair Yönetmelik'in Ek-1 Kentsel, sosyal ve teknik alt yapı alanları arasında sayılan Anaokulu ibaresinin önüne "Kreş+" fonksiyonu eklenmiş, (Değişik- Resmi Gazete: 02/09/1999 tarih ve Sayı: 23804) daha sonradan yürürlüğe giren (14/06/2014 tarihli 29030 sayılı Resmi Gazete) Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 5. maddesinin 1. fıkrasının, j bendinde ise; "Sosyal tesis alanı: Sosyal yaşamın niteliğini ve düzeyini artırmak amacı ile toplumun faydalanacağı kreş, kurs, yurt, çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, yaşlı ve engelli bakımevi, rehabilitasyon merkezi, toplum merkezi, şefkat evleri gibi fonksiyonlarda hizmet vermek üzere ayrılan kamu veya özel mülkiyetteki alanlardır." tanımına yer verilmiş olup, düzenlemeden de anlaşılacağı gibi bu alanlardan toplumun faydalanması amaçlandığından umumi hizmet niteliği açıktır.
Bu durumda, Mahkemece, tazminat isteminin esasının incelenmesi suretiyle bir karar verilmesi gerektiğinden, karar düzeltme isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Kararın düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanunun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi hükmüne uygun bulunduğundan, karar düzeltme isteminin kabulü ile Danıştay Altıncı Dairesinin 01/06/2017 tarih ve E:2015/2997, K:2017/4452 sayılı kararı kaldırılarak uyuşmazlık yeniden incelendi:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Antalya İli, Manavgat İlçesi, ... Mahallesi ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın imar planında uzun süreden beri "kreş alanı" olarak ayrılmasına rağmen kamulaştırmadığından mülkiyet hakkının kısıtlandığından bahisle uğranıldığı ileri sürülen maddi zararın faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle davacılar tarafından ilk önce Manavgat Belediye Başkanlığına karşı ... Asliye Hukuk Mahkemesi E:... sayılı dosyada kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası açılmış, ... tarihli, K:... sayılı karar ile davanın görev yönünden reddine karar verilmiş, anılan kararın kesinleşmesi üzerine 13.01.2015 tarihinde bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı Kanunun 10. maddesinde: "Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar. Beş yıllık imar programlarının görüşülmesi sırasında ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcileri görüşleri esas alınmak üzere Meclis toplantısına katılır. Bu programlar, belediye meclisince kabul edildikten sonra kesinleşir. Bu program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek kamu kuruluşlarının bütçelerine konulur. İmar programlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özel kanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkuller kamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen haklar devam eder." hükmüne yer verilmek suretiyle, belediyelere, imar planlarını uygulamak üzere belirtilen süre içerisinde imar programını hazırlama; programı uygulamaya koyma, ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarına ise imar programlarında kendi görev alanlarındaki kamu hizmeti için ayrılan özel mülkiyete ait arsaları program süresi içinde kamulaştırma zorunluluğu yüklenmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun 04.07.2019 tarihli değişiklikle getirilen "İmar planlarında umumi hizmetlere ve kamu hizmetlerine ayrılan yerler" başlıklı 13. maddesinde; "Özel hukuk kişilerinin mülkiyetinde olup uygulama imar planında düzenleme ortaklık payına konu kullanımlarda yer alan taşınmazlar;
a) Bu kullanımlardan umumi hizmetlere ayrılan alanlar öncelikle 18 inci maddeye göre arazi ve arsa düzenlemesi yapılarak,
b) 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında sırasıyla, ilgisine göre Hazine veya ilgili idarelerin mülkiyetindeki taşınmazlar ile trampa yapılmak veya satın alınmak suretiyle,
ilgili kamu kurum ve kuruluşunca kamulaştırılarak kamu mülkiyetine geçirilir.
Düzenleme ortaklık payına konu kullanımlardan yol, meydan, ibadet yerleri, park ve çocuk bahçeleri hariç olmak üzere yapı yapılabilecek diğer alanlarda; alanların kamuya geçişi sağlanıncaya kadar maliklerinin talebi hâlinde ilgili kamu kuruluşunun uygun görüşü alınarak plandaki kullanım amacına uygun özel tesis yapılabilir.
İlgili mevzuat uyarınca hiçbir şekilde yapı yapılamayacak alanlarda muvakkat da olsa yapı yapılmasına izin verilmez. Mevcut yapılar kamulaştırılıncaya kadar korunabilir. Bu alanlarda beş yıllık imar programı süresi içinde, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerine göre işlem tesis edilerek parsel, kamu mülkiyetine geçirilmek zorundadır. Bu süre en fazla bir yıl uzatılabilir.
Parsel maliklerinin hisselerini idareye hibe etmeleri veya bedelsiz devretmeleri durumunda, idare devir işlemlerini bedel almaksızın gerçekleştirmekle yükümlüdür. Bu işlemler için parsel maliklerinden hiçbir vergi, resim, harç, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
Kamu kullanımına ait sosyal, kültürel ve teknik altyapı alanlarının, Hazine veya kamu mülkiyetindeki alanlarla trampa yapılması hâlinde, şahıs veya özel hukuk kişilerinden hiçbir vergi, resim, harç, ücret, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle belirlenir.
" hükmü yer almaktadır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunun Ek 1. maddesinde; "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın ve Dairemizin E:2018/4652 sayılı dosyasının (aynı taşınmazın diğer hissedarlarınca açılan) birlikte incelenmesinden; davacıların hissedarı olduğu davaya konu taşınmazın, 11/06/2004 onay tarihli uygulama imar planı ile kreş alanı olarak ayrıldığı, söz konusu plan tarihi itibarıyla yürürlükte olan (mülga) İmar Planı Yapılması ve Değişikliklerine Ait Esaslara Dair Yönetmelik'in Ek-1 Kentsel, sosyal ve teknik alt yapı alanları arasında kreş+anaokulu tanımlaması olduğu, (Değişik- Resmi Gazete: 02/09/1999 tarih ve Sayı: 23804) daha sonradan yürürlüğe giren (14/06/2014 tarihli 29030 sayılı Resmi Gazete) Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 5. maddesinin 1. fıkrasının, j bendinde ise; "Mekansal kullanım tanımları ve esasları " başlıklı 5.maddesinin j bendinde ise; " Sosyal tesis alanı: Sosyal yaşamın niteliğini ve düzeyini artırmak amacı ile toplumun faydalanacağı kreş, kurs, yurt, çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, yaşlı ve engelli bakımevi, rehabilitasyon merkezi, toplum merkezi, şefkat evleri gibi fonksiyonlarda hizmet vermek üzere ayrılan kamu veya özel mülkiyetteki alanlardır." tanımlamasının getirildiği görülmekle, bu tanımlama uyarınca kreş alanlarında, özel mülkiyete konu yapı yapılabilmesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacılar tarafından ilk önce, davalı idarelerden Manavgat Belediye Başkanlığı aleyhine Asliye Hukuk Mahkemesinde kamulaştırmasız el atma davası açıldığı, davacıların tazminat isteminden davalı Belediye haberdar olduğundan tazminat davası açılmadan önce idareye başvuru yapıldığının kabulü gerekmekte olup Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da Mahkemece hasım mevkiine alınabilecektir.
Bu durumda, İdare Mahkemesince işin esasının incelenmesi suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, dava dilekçesinin idari merciine tevdii yolunda temyize konu Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının temyiz isteminin kabulüne,
2. .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 02/12/2021 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY (X):
Karar düzeltme isteminin kabulü ile usul ve hukuka uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyuyla aksi yöndeki Daire kararına katılmıyoruz.