T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2018/1576
Karar No:2023/2911
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Belediye Başkanlığı - …
VEKİLLERİ : Av. … , Av. … , Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Aydın ili, Nazilli ilçesi, … Mahallesi, … parselde kayıtlı bulunan taşınmazın satışına ilişkin olarak 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle gerçekleştirilecek olan 08/01/2018 tarihli ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; daha önce davacının mülkiyetinde iken mülga İsabeyli Belediye Başkanlığı tarafından "Çöp Dökme Sahası ve Hayvan Barınağı" yapmak için kamulaştırılan taşınmazın satışının yapılması amacıyla ihaleye çıkarılacağının öğrenilmesi üzerine 2942 sayılı Kamulaştırılma Kanunu'nun 22. maddesinde düzenlenen geri alma hakkının kullandırılmadığı gerekçesiyle bakılan davanın açıldığı,
Taşınmazın davacı tarafından, 17/05/2011 tarihli resmi senet ile mülga İsabeyli Belediyesi'ne devredildiği, satış işlemlerinin … tarih ve … sayılı Belediye Meclisi kararı ile başladığı, 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesinin 3. fıkrasında kamulaştırmanın kesinleşme tarihinden 5 yıl geçmesi hâlinde anılan madde hükümlerinin uygulanmayacağının düzenlendiği, taşınmazın kamulaştırılması ve devrine dair işlemler rızaen gerçekleştiğinden 5 yıllık sürenin belirlenmesinde devir tarihinin dikkate alınması gerektiği, bu çerçevede taşınmazın 17/05/2011 tarihinde devredildiği dikkate alındığında, 5 yıllık sürenin son günü olan 17/05/2016 tarihinden sonra davalı idarece 22. madde çerçevesinde işlem tesis edilmesi zorunluluğunun bulunmadığı, ayrıca 2886 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği anlaşıldığından, dava konusu ihalede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, taşınmazın, kendisine aitken kapatılan İsabeyli Belediyesi tarafından kamulaştırılarak sonrasında kül olarak Nazilli Belediyesi'ne devredildiği, her ne kadar ihaleyle satışına karar verilmiş ise de, 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesine göre kendisine geri alma hakkı tanınması ve bu hakkını kullanmaması durumunda ihaleyle satışın gündeme getirilmesi gerektiği, Mahkeme kararında gerekçe olarak gösterilen 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesinin 3. fıkrasının 10/09/2014 tarihinde eklendiği, taşınmazın ise 17/05/2011 tarihinde kamulaştırıldığı, kanunların geriye yürüyemeyeceği, anılan Kanun'un Geçici 9. maddesinin bazı kısımlarının Anayasa Mahkemesi'nce iptal edildiği, Mahkeme kararında Geçici 9. maddenin iptal edildiğinin gözardı edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Mahkemenin davanın reddi yönündeki kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Altıncı Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Dosyanın davalı Belediyece aynı tarihte ihaleye çıkarılan ve öncesinde mülga İsabeyli Belediyesince aynı amaçla (Çöp Dökme Sahası ve Hayvan Barınağı yapılmak üzere) kamulaştırılan taşınmazlara ilişkin ihalelerin iptali istemiyle açılan ve Dairemizin 2018/3181, 2018/1291, 2018/1576 esasına kayıtlı dava dosyaları ile birlikte incelenmesinden;
… tarih ve … sayılı İsabeyli Belediye Encümeni kararıyla, davacı adına kayıtlı olan Aydın ili, Nazilli ilçesi, … Mahallesi, … parselde kayıtlı taşınmazın da aralarında bulunduğu taşınmazların "Çöp Dökme Sahası ve Hayvan Barınağı" yapılmak üzere kamulaştırılmasına karar verilmiştir.
Taşınmaz … tarih ve … yevmiye numarasıyla İsabeyli Belediyesi adına tapuya kaydedilmiştir.
6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun gereğince İsabeyli Belediyesi’nin kapatılması sonucunda taşınmaz Nazilli Belediyesi’ne devredilerek … tarih ve … yevmiye numarasıyla yapılan devir tapuya işlenmiştir.
… tarih ve … sayılı Nazilli Belediye Meclisi kararıyla, taşınmazın satılmasına karar verilmiş ve taşınmaz 62,235,00-TL bedel üzerinden 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine göre açık teklif usulüyle ihaleye çıkarılmıştır.
Bunun üzerine davacı tarafından taşınmazın satışına ilişkin olarak gerçekleştirilecek olan 08/01/2018 tarihli ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
… tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararıyla, taşınmazın satışı için gerçekleştirilen ihaleye iştirakçi çıkmadığından ihalenin 15 gün pazarlığa çıkarılmasına, katılımcı çıkmazsa dosyanın muameleden kaldırılmasına karar verilmiştir.
Danıştay Onüçüncü ve Altıncı Daireleri Müşterek Kurulu'nca 21/02/2023 tarihli ara kararıyla, diğer hususların yanı sıra taşınmazın İsabeyli Belediye Başkanlığı'nca yapılan kamulaştırma işleminden sonra "Çöp Dökme Sahası ve Hayvan Barınağı" olarak kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsis edilip edilmediği, tahsis edilmiş ise tahsise ilişkin Belediye Meclisi kararı bulunup bulunmadığı, tahsis amacına uygun olarak kullanılıp kullanılmadığı, kullanılmışsa hangi tarih aralıklarında kullanıldığı hususlarının davalı idare, Aydın Valiliği (Aydın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile Aydın İl Sağlık Müdürlüğü) ve Aydın Büyükşehir Belediye Başkanlığı'ndan sorularak, konuyla ilgili tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenilmesine karar verilmiş,
Ara kararına verilen cevaplardan, taşınmazın kamu yararı amacıyla herhangi bir ihtiyaca tahsis edilmediği anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun uyuşmazlığa konu taşınmazın kamulaştırıldığı tarih itibarıyla “Tarafların anlaşmasıyla vazgeçme ve devir” başlıklı 22. maddesinde, "Kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması hâlinde, keyfiyet idarece mal sahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulur. Bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları, aldığı kamulaştırma bedelini üç ay içinde ödeyerek taşınmaz malını geri alabilir.
Ancak, kamulaştırılan taşınmaz mala kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare, kamulaştırma yoluyla gerçekleştirebileceği bir kamu hizmeti amacıyla istekli olduğu takdirde, yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmayarak bu kanunun 30. veya 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nun 23. maddesine göre işlem yapılır.” kuralı yer almıştır.
Söz konusu maddede yapılan değişiklikler ile madde başlığı "Vazgeçme, iade ve devir" olarak değiştirilmiş ve 10/09/2014 tarih ve 6552 sayılı Kanun'un 100. maddesiyle yapılan değişiklik sonrasında madde, dava konusu ihale tarihi itibarıyla "Kamulaştırmanın (…) kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması hâlinde, keyfiyet idarece mal sahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulur. Bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları, kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmaz malı geri alabilir. İade işleminin kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşmesi hâlinde kamulaştırma bedelinin faizi alınmaz.
Bu madde hükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının 23. maddeye göre geri alma hakları da düşer.
Bu madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz.
Ancak, kamulaştırılan taşınmaz mala kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare, kamulaştırma yoluyla gerçekleştirebileceği bir kamu hizmeti amacıyla istekli olduğu takdirde, yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmayarak bu Kanun'un 30. veya 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nun 23. maddesine göre işlem yapılır.” hâlini almıştır.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
Mahkemece 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesine 10/09/2014 tarih ve 6552 sayılı Kanun'un 100. maddesi ile eklenen 3. fıkrayla, bu madde hükümlerinin, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren 5 yıl geçmiş olması hâlinde uygulanamayacağı düzenlemesi getirildiğinden, ihaleyi gerçekleştiren idarenin söz konusu 22. madde uyarınca davacıya bildirim yapma yükümlülüğünün bulunmadığı belirtilmiştir.
Dairemizin 2018/3181 esasına kayıtlı dosyada, Danıştay Onüçüncü ve Altıncı Daireleri Müşterek Kurulu'nca 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 22. maddesinin 3. fıkrasının (Bu madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz.) Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırı olduğu kanısına ulaşılması nedeniyle anılan kuralın iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar verilmiş,
Yapılan başvuru üzerine Anayasa Mahkemesi’nin 29/04/2021 tarih ve E:2021/41, K:2021/30 sayılı kararıyla, “... 3. Bakılmakta olan davaya konu taşınmaz, satın alma usulüyle kamulaştırılmak suretiyle 20/12/2011 tarihinde idare adına tapuda tescil edilmiştir. Söz konusu taşınmazın 08/01/2018 tarihli ihale ile satılacağının duyurulması üzerine, geri alma hakkının kullandırılmadığı gerekçesiyle davacı tarafından ihalenin iptali talebiyle dava açılmıştır.
4. 2942 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 22. maddesinde genel olarak kamulaştırmanın kesinleşmesinden sonra taşınmazın kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsis edilmesine gerek kalmaması hâlinde mal sahibi veya mirasçılarının taşınmaz malını geri alabilme hakkına ilişkin kurallara yer verilmiştir. Anılan madde 11/09/2014 tarihinde yürürlüğe giren 6552 sayılı Kanun’un 100. maddesiyle değişikliğe uğramıştır. Söz konusu değişiklikten önce 11/02/1959 tarih ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılacak tebligat üzerine mal sahibinin veya mirasçılarının herhangi bir faiz ödenmeksizin aldıkları kamulaştırma bedelini üç ay içinde iade etmek suretiyle taşınmaz malı geri alabilecekleri düzenlenmişti. Maddenin birinci fıkrasında yapılan değişiklikle mal sahibinin veya mirasçılarının, kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödemeleri hüküm altına alınmıştır. Ayrıca maddeye yeni eklenen ikinci fıkrada, bu madde hükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibinin veya mirasçılarının 23. madde uyarınca geri alma haklarının da düşeceği; itiraz konusu üçüncü fıkrada ise, bu madde hükümlerinin kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmayacağı öngörülmüştür.
5. 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesinde yapılan söz konusu değişikliklerin, yürürlük tarihi olan 11/09/2014 tarihinden önce açılan ve henüz kesinleşmeyen davalarda da uygulanmasını öngören Geçici 9. maddenin birinci cümlesinde yer alan “… 22. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri ile …” ibaresi, “Mal sahibi veya mirasçılarının daha önce yararlanabildiği birtakım imkânları sona erdiren veya bunlara daha önce var olmayan bazı yükümlülükler yükleyen düzenlemelerin, yürürlüğe girme tarihinden önceki olay ve durumlara da uygulanacağının düzenlenmesi, kişilerin işlemin yapıldığı tarihte var olmayan, dolayısıyla öngörmeleri mümkün bulunmayan kurallara tâbi kılınmaları sonucunu doğurmakta, böylece kişilerin mülkiyet hakkına ilişkin hukuki güvenliklerini ihlâl etmektedir.” biçimindeki gerekçeyle Anayasa Mahkemesi'nin 14/05/2015 tarih ve E:2014/177, K:2015/49 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
6. Kamulaştırılan taşınmazın sahibinin haklarının, kamulaştırma tarihinde yürürlükte olan kurallara göre belirlenmesi gerekir. Nitekim bu husus idari yargı içtihatlarıyla da kabul edilmiştir. İtiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin 04/04/2018 tarih ve E:2016/3431, K:2018/1282 sayılı kararında 2942 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinde 6552 sayılı Kanun’la yapılan değişikliklerin bu tarihten sonra kesinleşen kamulaştırmalarla ilgili olarak tatbikinin mümkün olduğu görüşü benimsenmiş, bir başka deyişle 11/09/2014 tarihinden önce yapılan kamulaştırmalar ile ilgili olarak ortaya çıkacak uyuşmazlıklarda 6552 sayılı Kanun hükümleri uygulanacak kural olarak görülmemiştir.
7. Bu itibarla bakılmakta olan davaya konu kamulaştırma işlemi, 2942 sayılı Kanun'un 6552 sayılı Kanun’la değişik 22. maddesinin yürürlük tarihi olan 11/09/2014 tarihinden önce 20/12/2011 tarihinde gerçekleştiğinden itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesi'nin 16/03/2016 tarih ve E:2016/12, K:2016/13 sayılı kararı da aynı yöndedir.
8. Açıklanan nedenlerle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir." gerekçesiyle 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesinin 3. fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından, fıkraya ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi'nce, kamulaştırılan taşınmaz sahibinin haklarının kamulaştırma tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre belirlenmesi gerektiği belirtildiğinden, Mahkemece ihale tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesine 10/09/2014 tarih ve 6552 sayılı Kanun'un 100. maddesi ile eklenen 3. fıkradaki "Bu madde hükümlerinin, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren 5 yıl geçmiş olması hâlinde uygulanamayacağı" şeklindeki düzenleme uyarınca karar verilmiş olsa da, uyuşmazlığın çözümünde 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesinin ihale tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan değil, kamulaştırmanın kesinleştiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan hâlinin uygulanması gerekmektedir.
Bu itibarla, davacının mülkiyetinde iken kamulaştırılan, kamu yararı amacıyla herhangi bir ihtiyaca tahsisi yapılmayan ve satış amacıyla ihaleye çıkarılmakla kamulaştırma amacına ve kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmadığı anlaşılan taşınmazın; Anayasa Mahkemesi kararında belirtildiği üzere, kamulaştırma tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan hâliyle, 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesi uyarınca, bedeli mukabilinde geri alma hakkını kullanmasını teminen mal sahibi olan davacıya 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyuru yapılması gerekirken, bu usul işletilmeksizin satışına ilişkin 08/01/2018 tarihli dava konusu ihalede hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı … -TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … -TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi hâlinde ilk derece aşamasında kullanılmayan … -TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 07/06/2023 tarihinde esasta oybirliği, gerekçede oyçokluğuyla karar verildi.
(X) GEREKÇEDE KARŞI OY :
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunduğu hâliyle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 22. maddesinde kamulaştırmanın ve bedelin kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumunun kalmaması hâlinde keyfiyetin idarece mal sahibi veya mirasçılarına duyurulacağı belirtilmiş olup, kamulaştırılan taşınmazın amacına uygun kullanılmasından sonra ihtiyaç kalmaması hâlinde bu maddenin uygulanmayacağı yönünde bir kural bulunmamaktadır.
Bu durumda, taşınmazın idare tarafından kamulaştırılması ve bu kamulaştırma işleminin kesinleşmesinden sonra bir süre amaca uygun kullanılması sonrasında da ihtiyaç kalmadığının anlaşılması hâlinde 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesi gereğince taşınmaz mal maliki veya mirasçılarına keyfiyetin duyurulması gerekmektedir.
Nitekim, daha sonra 10/09/2014 tarih ve 6552 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesine "Bu madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz." fıkrası eklenmiş, ancak Anayasa Mahkemesi 14/05/2015 tarih ve E:2014/177, K:2015/49 sayılı kararıyla, anılan fıkranın yürürlük tarihinden önce gerçekleştirilen kamulaştırma işlemleri nedeniyle açılan ve henüz kesinleşmeyen davalarda da uygulanacağına ilişkin 2942 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesinin ilgili kısmını, geçmişe etkili şekilde uygulama yapılamayacağından bahisle iptal etmiştir.
Bu durumda, 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesinde yapılan değişikliğin yürürlük tarihi olan 10/09/2014 tarihinden önce kamulaştırılan ve satışı amacıyla ihaleye çıkarılmakla kamulaştırma amacına ve kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmadığı anlaşılan uyuşmazlık konusu taşınmazın satışından önce, keyfiyetin idarece mal sahibi veya mirasçılarına duyurulması gerektiği ve bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle bozulması ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği oyu ile karara gerekçe yönünden katılmıyorum.