Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2018/2162 E. , 2022/4765 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/2162
Karar No : 2022/4765
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR): 1- … Belediyesi
VEKİLİ : Av. …
2- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF(DAVACILAR): 1- …
2- …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacıların oğlu …'ın … Caddesi'nde yürürken başıboş bir köpeğin kovalaması nedeniyle panik halinde yola girdiği anda yoldan geçen … plakalı minibüsün çarpması sonucu hayatını kaybetmesi nedeniyle desteğinden yoksun kaldıklarından bahisle davacı anne … için 1.000,00-TL (miktar artırım dilekçesi ile 69.878,77-TL, davacı baba … için 1.000,00-TL (miktar artırım dilekçesi ile 51.144,52-TL) maddi ve 100.000,00-TL manevi zararın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; idarenin kamu hizmetinden faydalanan vatandaşların sağlıklı bir çevrede yaşaması için gerekli işlem ve/veya eylemi gerçekleştirmesinin Anayasal yükümlülük olduğu, davaya konu olayda olduğu gibi başıboş köpeklerin insanlara vereceği zararların daha önceden önleme yükümlülüğüne ilişkin Kanun/yönetmelikte yer alan düzenlemelerin ise sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının hayata geçirilmesi konusunda son derece önem arz ettiği, kamu otoritelerinin bireyin yaşam hakkına yönelen gerçek ve yakın bir tehlikenin varlığından haberdar olması halinde yetkileri kapsamında tedbir almasının zorunlu olduğu, uyuşmazlıkta bu değerlendirme çerçevesinde davaya konu başıboş köpeklerin bazı vatandaşlar tarafından insanlara kışkırtıldığına ilişkin 18:11'de (müteveffa …'a aracın çarpmasından yaklaşık 30 dakika kadar önce) ihbarda bulunulduğu, kazanın meydana geldiği yolun yerleşim yeri içinde bulunduğu, … Cumhuriyet Başsavcılığı'na sunulan 18/02/2013 tarihli bilirkişi raporunda ise "İlgili Birim veya kuruluşun üst düzey sorumlusu her kim ise, tali derecede hizmet kusurunun olduğu ..." şeklinde tespit ile birlikte değerlendirildiğinde, idarelerin ilgili mevzuat hükümleri gereği meydana gelen olayda hukuken sorumlu tutulması gerektiği, 14/11/2016 tarihli hesap bilirkişisi tarafından hazırlanan raporda; davacılar … için 69.878,77-TL ve … için 51.144,52-TL destekten yoksun kalmaya bağlı maddi zarar belirlendiği, davacıların miktar artırımında da bulunduğu dikkate alınarak … için 69.878,77-TL ve … için 51.144,52-TL maddi tazminatın ve davacıların olay nedeniyle duyduğu elem ve ızdırap hususları göz önünde bulundurulduğunda her bir davacı için 50.000,00-TL, toplam 100.000,00-TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareler tarafından ödenmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; eksilen ya da yoksun kalınan maddi değerin karşılanmasının zaman içinde gecikmesinden doğan zararın telafisi için hükmedilecek maddi tazminata 3095 sayılı Kanun gereğince faiz yürütülmesi gerektiği, idareye tazmin istemi ile başvuru yapıldığı tarihte idarenin temerrüde düştüğünün kabulü ile faizin başlangıç tarihi olarak zarara uğrayan davacıların davalı idareye başvuru tarihi olan 26/02/2015 tarihinin esas alınması gerektiği, bu nedenle Mahkemece hükmedilen tazminata işletilecek yasal faiz başlangıç tarihi bu şekilde düzeltilerek davalı idarelerin istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı … Belediye Başkanlığı tarafından olayda illiyet bağının bulunmadığı, kaldı ki üçüncü kişilerin fiilleri nedeniyle illiyet bağının kesildiği, belediye ekiplerinin sürekli sahipsiz hayvanları takip edemeyeceği, sorumluluklarının bulunmadığı, müteveffaya çarpan minibüsün trafik kurallarına uyup uymadığının araştırılmadığı; davalı … Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ise, sahipsiz hayvanların kısırlaştırılıp, aşısı yapılıp, rehabilite edildikten sonra alındıkları ortama bırakılmalarının kanun gereği olduğu, öte yandan sahipsiz hayvanlar konusunda yerel yönetimlere yüklenen görevlerin büyükşehir belediyelerini değil, ilçe belediyelerini ilgilendirdiği, olayda illiyet bağının üçüncü kişilerin fiilleri nedeniyle kesildiği, kaldı ki belediyeye sahipsiz köpeklerle ilgili bir şikayetin de gelmediği, müteveffaya çarpan minibüsün trafik kurallarına uyup uymadığının araştırılmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacılar tarafından, olayda illiyet bağının mevcut olduğu, hizmet kusurunun bulunduğu, dosyaya alınan kusur raporunda sokak köpeklerinin olayın oluşumunda %100 etken olduğunun belirtildiği, davalı idarelerin temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden davalı Yüreğir Belediye Başkanlığı'nın yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
24/06/2013 tarihinde Yüreğir İlçesi, … Mahallesi, … Caddesi yakınlarında davacıların oğlu …'ı başıboş köpeklerin kovalaması sonucunda caddeye kaçtığı, o sırada yoldan geçen minübüsün …'a çarpması üzerine vefat ettiği, …'ın annesi ve babası tarafından uğranılan maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 125. maddesinde; idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (m) bendinde; ”Büyükşehirin bütünlüğüne hizmet eden sosyal donatılar, bölge parkları, hayvanat bahçeleri, hayvan barınakları, kütüphane, müze, spor, dinlence, eğlence ve benzeri yerleri yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek” büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; çevre ve çevre sağlığı hizmetlerini yapmak veya yaptırmak belediyenin görev ve sorumlulukları arasında sayılmış, 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ise, belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasında yer almıştır.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun "Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların korunması" başlıklı 6. maddesinin dördüncü fıkrasında; "Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulması sağlanır. Müşahede yerlerinde kısırlaştırılan, aşılanan ve rehabilite edilen hayvanların kaydedildikten sonra öncelikle alındıkları ortama bırakılmaları esastır." hükmü, "Yerel hayvan koruma görevlilerinin sorumlulukları" başlıklı 18. maddesinin 2. fıkrasında ise; "Yerel hayvan koruma görevlileri; bölge ve mahallerindeki, öncelikle köpekler ve kediler olmak üzere, sahipsiz hayvanların bakımları, aşılarının yapılması, aşılı hayvanların markalanması ve kayıtlarının tutulmasının sağlanması, kısırlaştırılması, saldırgan olanların eğitilmesi ve sahiplendirilmelerinin yapılması için yerel yönetimler tarafından kurulan hayvan bakımevlerine gönderilmesi gibi yapılan tüm faaliyetleri yerel yönetimler ile eşgüdümlü olarak yaparlar." kuralı yer almaktadır.
12.05.2006 tarihli ve 26166 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği'nin 1. maddesinde, sahipsiz hayvanların çevreye verebilecekleri olumsuz etkilerinin giderilmesinin amaçlandığı belirtilmiştir. “İl Müdürlüğünün Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; “Yerel hayvan koruma görevlileri ve gönüllü kuruluşlar ile işbirliği yaparak sahipsiz hayvanların kontrolünü takip etmek" İl Çevre ve Orman Müdürlüğü'nün görev ve sorumlulukları arasında sayılmış,; 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; hayvanların korunması, sorunların tespiti ve çözümlerini karara bağlamanın, her ilde valinin başkanı olduğu il hayvan koruma kurulunun görev ve sorumlulukları arasında olduğu belirtilmiş, "Belediyelerin alacağı tedbirler" başlıklı 7. maddesinde ise, "sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması, kısırlaştırılması, aşılanması, gerekli tıbbî bakımlarının yapılması ve işaretlenmesi, alındığı ortama geri bırakılması, sahiplendirilenlerinin kayıt altına alınması" belediyelerin görevleri arasında sayılmıştır.
Öte yandan; 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinde, idari dava türleri; iptal, tam yargı ve kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmış; 14. maddesinde, dava dilekçelerinin ilk inceleme sırasında "idari merci tecavüzü" ve "husumet" yönlerinden de inceleneceği ve bu hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı; 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde ise, davanın yanlış hasım gösterilerek açılması halinde dava dilekçesinin mahkemece tespit edilecek gerçek hasma tebliğine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kamu idareleri yapmakla yükümlü bulundukları hizmetleri gereği gibi ifa etmekle beraber bu hizmetin işleyişini sürekli olarak kontrol etmek ve hizmetin yürütülmesi sırasında gerekli önlemleri almakla da yükümlüdür. İdarece bu yükümlülüğünün yerine getirilmemesi suretiyle hizmetin kötü veya geç işlemesi ya da gereği gibi işlememesi sonucunda bir zarara sebebiyet verilmiş olmasının, idareye hizmet kusuru nedeniyle meydana gelen maddi veya manevi zararları tazmin sorumluluğu yükleyeceği idare hukukunun yerleşmiş ilkelerindendir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; sahipsiz hayvanların, başta köpekler olmak üzere, korunması, bakım ve gözetimi, saldırgan olanlarının eğitilmesi ve sahiplendirilmeleri, hayvan bakımevlerinin kurulması vb. birtakım görev ve sorumlulukların valiliklere, büyükşehir ve ilçe belediyelerine ait olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, aktarılan 2577 sayılı Yasa kurallarının, anılan Kanunda öngörülen idari dava türlerinin tümü bakımından geçerli olduğu, başka bir anlatımla sadece iptal davalarında uygulanacak usul kuralları olmadığı gözetildiğinde, tam yargı davalarında da hasım düzeltilerek dava dilekçesinin mahkemece tespit edilecek gerçek hasma tebliğ edilmesine engel yasal düzenleme bulunmamaktadır.
Ayrıca, tam yargı davasında, yargı yerince davalı konumuna alınan idareye başvuru şartının aranmayacağı da tabiidir. Zira, dava açmadan önce ilgili idareye başvuran ve konunun bir başka idareyle ilgili olduğu kendisine bildirilmeyen davacı, tam yargı davası açma şartını yerine getirmiş olup; yargı yerince davalı konumuna alınan idareye de başvuru şartının aranması, idari yargılama usulüne özgü hasım düzelterek, idari davanın bir an önce sonuçlandırılması kuralıyla bağdaşmamaktadır.
Olayda; ilgili mevzuat gereği sahipsiz hayvanların kontrolünü takip etmek, sahipsiz hayvanlarla ilgili sorunların tespiti ve bu sorunların çözümlerini karara bağlama konusunda görevli ve yetkili olduğu görülen Adana Valiliğinin de hasım mevkiine alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla; İdare Mahkemesince, olayda sorumluluğu bulunan Adana Valiliği de hasım konumuna alınarak dosya tekemmül ettirildikten sonra bir karar verilmesi gerektiğinden, eksik hasım ile görülen dava neticesinde verilen İdare Mahkemesi kararında ve bu karara yönelik istinaf başvurusunu reddeden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan …-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı … Belediye Başkanlığı'na iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 14/09/2022 tarihinde kesin olarak oybirliği ile karar verildi.