T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2018/2464
Karar No : 2022/4605
DAVACI : ...Üreticileri Merkez Birliği
...
DAVALI : ...Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN_KONUSU : 24/03/2018 tarih ve 30370 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi Hakkında 2018/12 sayılı Tebliğin; 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "TAB" tanım ve kısaltmasının, 11. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinin, 24. maddesinin 4. fıkrasının ve Tebliğin Ek-1 sayılı ekinde yer alan Taahhütnamenin 7. maddesinde geçen TAB ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, davacı Birliğin 5200 sayılı Üretici Birlikleri Kanunu'na göre 12/02/2007 tarihinde kurularak üyelerine ve topluma hizmet verdiği, dava konusu Tebliğ ile üyelerine kendi birliklerinden başka TAB'a (Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliğine) üye olma zorunluluğu getirildiği, bu durumun üyelere ek parasal ve bürokratik yükler getirdiği, ayrıca bu Tebliğ ile Birliklerinin Anayasanın 10. maddesine aykırı olarak devre dışı bırakıldığı, bir önceki 2017/10 sayılı Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ'de dava konusu hususlara yer verilmediğinden Tebliğin sıkıntı yaşanmadan uygulandığı ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idarece, genç çiftçi projelerinin desteklenmesi programı kapsamında 81 ilde kırsal alanda yaşayan genç çiftçilerin mahallinde uygulayacağı bitkisel, hayvansal, yöresel tarım ürünleri, tıbbi ve aromatik bitki üretimi, ilenmesi, depolanması ve paketlenmesine yönelik 30.000 TL'ye kadar hibe ödenmesine ilişkin usul ve esasların belirlendiği, arı yetiştiriciliği ve bal üretimi proje konusunun 2016-2017-2018 yıllarında uygulamaya alındığı, arı sütü, ana arı, polen vb arı ürünleri üretiminin ise 2018 yılında proje konusu olarak uygulamaya alındığı, bu ikisinin birbirinden farklı hedef kitleler ve gider kalemleri içerdiği, birinci konuda küçük işletmelerin hedef kitle olarak belirlendiği, ikinci konuda daha tecrübeli ve üretim kapasitesi daha yüksek olup birinci konuya başvuru yapmayan işletmelerin hedeflendiği, bu sayede ilk iki yıl başvuru yapamayan arıcıların 2018 yılında hibe programına başvuru yapabildiği, birinci konuya (arı yetiştiriciliği ve bal üretimi) şartları tutan bütün arıcıların (arı yetiştiricileri birliği veya davacı birliğe üye olan veya olmayan ya da hiç üyeliği olmayan) ve arıcılığa başlamak isteyen herkesin başvuru yapabileceği, ikinci konu bakımından ise arıcıların programdan farklı konuda faydalanmalarının hedeflendiği, bu konuda proje teklifinin TAB (Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği) tarafından yapıldığı, projenin-amacının TAB'in kuruluş amacı olan ıslah yapma ve damızlık ana arı üretimi ile aynı içerikte olduğu, davacı Tarımsal Bal Üreticileri Merkez Birliğinin böyle bir kuruluş amacı ve görevi olmadığı, Arıcılık Kayıt Sistemine (AKS) kayıtlı 64.100 arıcıdan her iki birlik üyelerinden üç yıllık dönem içerisinde toplam 7328 arıcının hibe programına başvurduğu, dolayısıyla başvuruya engel bir durumun olmadığı, bu projenin Bakanlığın diğer destek programlarından farklı olduğu, arılı kovan desteklemesinin mevcut arıcılık yapan ve Bakanlık AKS veri tabanına kayıtlı kişilere arılı kovan başına verilen bir destek olduğu, bu programın ise proje hazırlanarak müracaat edildiği, müracaat edenler arasında bütçe çerçevesinde ve il proje değerlendirme komisyonu tarafından değerlendirilerek hibeye hak kazanıldığı, hedef kitlesinin farklı olduğu, birbirinden bağımsız olduğu, eş değer ve emsal mahiyette uygulamalar olmadığı, 2016 ve 2017 yıllarına ilişkin tebliğlerin aynı ad ve konuda iki tane mevzuatın aynı anda yürürlükte olmasının hukuken uygun olmaması nedeniyle yürürlükten kaldırıldığı, ikinci konunun belirlenmesinin amacının önceki yıllarda programa başvuru yapamayan hedef kitlenin programdan faydalanmasını sağlamak ve arıcılık sektörünü daha etkin bir şekilde ulusal bazda üretim ihtiyacı olan konularda desteklemek olduğu, her ne kadar kısıtlayıcı unsur olarak TAB'a üyelik şartı getirilse de arıcıların aynı anda hem TAB'a hem de davacı Birliğe üye olabildiği, 40 genç çiftçinin destekleme kapsamına alındığı, 2016 yılında hibe programından yaralanmak için başvuran genç çiftçilerden 538 tanesinin, 2017 yılında da 241 tanesinin hak sahibi olduğu halde sözleşmesinin iptal olduğunun veya vazgeçtiğinin belirlendiği, bunların sebebi araştırıldığında arılı kovan ve malzeme temininde nakit parası olmayanların sorun yaşadığı, vadeli satışta satıcıların bu kişilere güvenmediği, sonbahar döneminde standartlara uygun kovan temin edilemediği, ari bölge olarak belirlenmiş olan yerlerde arılı kovan teminin zor ve pahalı olduğu, sahte fatura ve ödemeye esas belge düzenlendiği, yurt genelinde standart malzeme alınamadığı, aynı marka ve kalitede farklı fiyat uygulaması yapıldığı, genç çiftçilerin proje başvuru aşaması ve sonrasında bazı iş takipçiliği yapan kişiler tarafından aldatıldığının tespit edildiği, TAB veya Tarım Kredi Kooperatifleri aracılığıyla tamamlanan projelerde bu tür sorunların yaşanmadığı, ayrıca 2016 ve 2017 uygulama yıllarında program kapsamında bal üretici birlikleri tarafından genç çiftçilere hiçbir şekilde arılı kovan ve arıcılık malzemesi temin ve satışının yapılmadığının belirlendiği, önceki yıllarda genç çiftçilerin hibeye esas alımları kendi maddi imkan ve becerileri ile temin edip sonrasında hak edişini aldığı, genç çiftçilerin projeden vazgeçtiği ve genç çiftçilerin mağdur olduğu, bu nedenle TAB'a malzeme temini yetkisinin verildiği ve hibeden ön ödeme yapılmasının istendiği, davacı Birlik ile TAB'ın aynı olmadığı davacı Birliğin 5200 sayılı Kanun'a, TAB'ın ise 5996 sayılı Kanun'a göre kurulduğu, iki örgüt arasında ticari faaliyet becerisi ve yetkisi açısından fark olduğu, TAB'ın program kapsamında hibe alan bütün arıcıların eğitimi ve saha kontrollerinde görev alma ve her konuda teknik destek vermeyi protokol kapsamında taahhüt ettiği, arıcılık konusunda diğer kurum ve kuruluşlardan bu yönde talep gelmediği, eşitlik ilkesine aykırı bir durum olmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : … (…)
DÜŞÜNCESİ :.Dava; 24/03/2018 tarih ve 30370 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi Hakkında 2018/12 sayılı Tebliğin; 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "TAB" tanım ve kısaltmasının, 11. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinin, 24. maddesinin 4. fıkrasının ve Tebliğin ekinde yer alan Ek-1 numaralı taahhütnamenin 7. maddesinde yer verilen "Satın alacağım hibe giderlerine ilişkin alımların TİGEM, TAB veya KOZA BİRLİK'ten yapılması halinde hibenin TİGEM, TAB ve KOZA BİRLİK'e Banka tarafından ödenmesine muvafakat ettiğimi" ibaresindeki TAB ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile 5488 sayılı Tarım Kanunu ve bu Kanunun 19. maddesine dayanılarak alınmış olan 16/02/2016 tarih ve 2016/8540 sayılı Bakanlar Kurulu kararına istinaden hazırlanan dava konusu Tebliğ 24/03/2018 tarih ve 30370 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
16/02/2016 tarih ve 2016/8540 sayılı Bakanlar Kurulu Kurulu kararının "kapsam" başlıklı 2. maddesinde, kararın 01/01/2016-31/12/2018 tarihleri arasında kırsalda yaşayan genç çiftçilerin mahallinde uygulayacağı bitkisel, hayvansal, yöresel tarım ürünleri ve tıbbi ve aromatik bitki üretimine yönelik projelere otuz bin TL'ye kadar hibe ödenmesine ilişkin hususları kapsayacağı, "Diğer hükümler" başlıklı 11. maddesinde de bu kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile belirleneceği kuralı yer almıştır.
Dava konusu 2018/12 sayılı Tebliğ ile daha önceki iki Tebliğde yer almayan düzenlemeler getirilerek, Tebliğin "Tanım ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin (l) bendine "TAB: 11/07/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu hükümlerine göre kurulan, faaliyet alanı ile ilgili il birliklerinin de bağlı olduğu Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliğini ifade eder" tanımı eklenmiş, "Başvuru yapacak genç çiftçilerde aranan şartlar başlıklı" 11 maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde "arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi konulu proje başvuruları için Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla en az 50 adet arılı kovan sahibi ve TAB'a üye olmak", "Gider kalemleri" başlıklı 24. maddesinin 4. fıkrasında ise "genç çiftçiler arı yetiştirciliği ve bal, arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi proje konularına esas gider kalemlerinin alımlarını protokol hükümlerince ve alım sözleşmesi kapsamında TAB dan gerçekleştirirler" hükümleri düzenleme altına alınmıştır. Bu düzenleme doğrultusunda da Tebliğ ekinde yer alan taahhütnamenin 7. maddesinde, TAB ve KOZA BİRLİK ibaresi eklenmek suretiyle "satın alacağım hibe giderlerine ilişkin alımların TİGEM, TAB veya KOZA BİRLİK'ten yapılması halinde hibenin TİGEM, TAB ve KOZA BİRLİK'e banka tarafından ödenmesine muvafakat ettiğimi" şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Dava konusu Tebliğin "programın proje konuları" başlıklı 10. maddesinde, önceki Tebliğlerde arı ve arı ürünleri yetiştiriciliği şeklinde düzenlenmiş olan konu arı yetiştirciliği ve bal üretimi; arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi olmak üzere iki konuya ayrılarak 3 ve 4. fıkralarda düzenlenmiştir.
Bu düzenlemeyi takiben de "başvuru yapacak genç çiftçilerde aranan şartlar" başlıklı 11. maddenin 1. fıkrasının (ğ) bendinde arı yetiştiriciliği ve bal üretimi konulu proje başvuruları için bu Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla 50 adetten fazla arılı kovan sahibi olmamak şeklinde düzenleme yapılarak, TAB da dahil olmak üzere herhangi bir birliğe üyelik şartı aranmaksızın arı yetiştiriciliği ve bal üretimi konulu projelerin devlet tarafından destekleneceği kurala bağlanmıştır.
Tebliğin dava konusu 11. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ise arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi konulu proje başvuruları için bu tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla en az 50 adet arılı kovan sahibi ve TAB'a üye olmak şartına yer verilmiştir.
Türkiye Arı Yetiştircileri Merkez Birliğinin (TAB), 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'na göre kurulmuş ıslah amaçlı bir yetiştirici birliği olduğu Tebliğde yer alan tanımdan anlaşılmaktadır.
5996 sayılı Kanun'un 10/C maddesinde ıslah amaçlı yetiştirici birliklerinin görevleri sayılmış olup; bu kanuna göre kurulmuş olan TAB'ın; arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretiminin gerçekleşmesi için gerekli olan mesleki eğitimin verilmesi, malzeme ve ekipmanın sağlanması, kredi temini, yetiştiricilerin ürünlerinin değeri fiyatına satışını sağlayacak her türlü pazarlama organizasyonlarının yapılması, danışmanlık ve proje hizmetleri verilmesi gibi görevlerinin olduğu; genç çiftçilerin arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi konulu projelerinin hayata geçirilmesinde TAB'ın kanunla verilmiş olan bu görevlerinin genç çiftçilere büyük katkı sağlayacağı ve genç çiftçilerin davacı birliğe üye olmalarına da bir engel bulunmadığı dikkate alındığında; dava konusu Tebliğe TAB tanım ve kısaltmasının eklendiği 4. maddenin (l) bendinde ve TAB'a üye olma şartının getirildiği 11. maddenin 1. fıkrasının (h) bendinde eşitlik ilkesine, kamu yararına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu Tebliğin 24. maddesinin 4. fıkrasında "Genç çiftçiler, arı yetiştiriciliği ve bal, arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi proje konularına esas gider kalemlerinin alımlarını, protokol hükümlerince ve alım sözleşmesi kapsamında TAB'dan gerçekleştirirler." hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm uyarınca Tarım Reformu Genel Müdürlüğü ile TAB arasında 17/04/2018 tarihli protokol imzalanarak; arı yetiştirciliği ve bal üretimi, arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi poroje konuları kapsamında TAB tarafından temin edilecek olan desteklemeye esas gider kalemlerinin genç çiftçi ile yapılacak alım sözleşmesi çerçevesinde alımı, geri alımı, kabulü, genç çiftçilerin eğitimi, projelerin kontrolü ve genç çiftçinin muvafakati dahilinde hakediş ödeme usul ve esasları belirlenmiştir.
Bu kapsamda harcama kalemlerinin temininde, il/ilçe müdürlüklerine nakliye konusunda TAB tek başına, il/ilçe merkezine nakliyesinden sonra arılı kovanların genç çiftçilere teslimi, genç çiftçilerin eğitimi ve projelerin kontrol ile denetimi konularında ise il/ilçe müdürlükleri ile birlikte TAB ortak olarak sorumlu tutulmuştur.
Öte yandan, ana arı, arı sütü vb. arı ürünleri üretimi proje konuları için gerekli arı, arılı kovan ve diğer malzemelerin tedariki, genç çiftçilerin eğitimi, projelerin kontrol ve denetimi ile hibe ödenmesine ilişkin iş ve işlemlerin TAB ile genç çiftçi arasında imzalanan alım satım sözleşmesinde yer alan kurallar dahilinde gerçekleştirilmekte olduğu anlaşılmaktadır.
Yapılan düzenleme ile gider kalemlerinin temininde yeknesaklık sağlanmasının, aynı kalitede malzemenin aynı fiyatla tek elden temin edilmesinin, genç çiftçilerin malzeme tedarikinde herhangi bir aksaklık yaşamamalarının amaçlandığı, malzeme temini, eğitim, kontrol ve denetim ile hibe ödemesinin protokol ve sözleşme kuralları dahilinde sıkı kayıt ve şartlara tabi tutularak, yapılması suretiyle olası usulsüzlüklerin önüne geçilmeye çalışıldığı açıktır.
Bu durumda, gider kalemlerinin TAB'dan sağlanması nedeniyle taahhütnamenin 7. maddesi uyarınca satın alınacak hibe giderlerine ilişkin alımların TAB'dan yapılması halinde hibenin TAB'a Banka tarafından ödenmesine muvafakat edilmesinde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, 24/03/2018 tarih ve 30370 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi Hakkında 2018/12 sayılı Tebliğin; 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "TAB" tanım ve kısaltmasının, 11. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinin, 24. maddesinin 4. fıkrasının ve Tebliğin Ek-1 sayılı ekinde yer alan Taahhütnamenin 7. maddesinde yer verilen "Satın alacağım hibe giderlerine ilişkin alımların TİGEM, TAB veya KOZA BİRLİK'ten yapılması halinde hibenin TİGEM, TAB ve KOZA BİRLİK'e Banka tarafından ödenmesine muvafakat ettiğimi" kısmındaki TAB ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanun'un amacı, amacı; tarım sektörünün ve kırsal alanın, kalkınma plân ve stratejileri doğrultusunda geliştirilmesi ve desteklenmesi için gerekli politikaların tespit edilmesi ve düzenlemelerin yapılması olarak belirlenmiş; 3. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, Kanunda geçen "Bakanlık" ibaresinin, Tarım ve Köyişleri Bakanlığını ifade ettiği belirtilmiş; "Kırsal kalkınma" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasında, "Bakanlık, kırsal alanlarda tarım ve tarım dışı istihdamın geliştirilmesi, gelirlerin artırılması ve farklılaştırılması, kadın ve genç nüfusun eğitim ve girişimcilik düzeyinin yükseltilmesine yönelik tedbirleri alır. Kırsal kalkınma program, proje ve faaliyetlerine ilişkin düzenlemeleri yapar ve kamu kuruluşları arasında koordinasyonu sağlar." kuralına; "Tarımsal destekleme araçları" başlıklı 19. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde, "Kırsal kalkınma destekleri: Kırsal gelirlerin artırılması ve çeşitlendirilmesi, kırsal altyapı, toplulaştırma, tarla içi geliştirme hizmetleri ve sosyal yapının güçlendirilmesi ile doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi amacıyla, kırsal toplum kesimlerinin birlikte veya ferdî olarak yürütecekleri yatırım projelerinin maliyetinin bir kısmı, masraf paylaşma esasına göre, Devlet tarafından karşılanır. Kırsal kalkınma destekleri uygulaması Bakanlık tarafından yapılır. Kırsal yatırımların desteklenmesinde, köy ve diğer kırsal alanda yaşayan topluma istihdam sağlayıcı tarımsal ve tarım dışı ekonomik yatırımlara öncelik tanınır. Kırsal kalkınma destekleri çerçevesinde desteklenecek projeli yatırımlarda; hedef kitle ve yerel paydaşların katılımı, tabandan yukarı yaklaşım, sürdürülebilirlik, uygun teknolojilerin kullanılması ve modern işletmecilik sistemlerinin yaygınlaştırılması ilkelerine uyulması esastır. Desteklenecek yatırım projelerinin konuları, desteklemelerin proje türleri bazında hangi oranlarda yapılacağı ve uygulamaya dönük diğer hususlar, Kurulun teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Dava konusu düzenlemenin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan (mülga) 639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 11. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, tarımsal ve kırsal kalkınma desteklerinin uygulanmasına ilişkin gerekli işlemleri yapmak, Bakanlığın hizmet birimleri arasında yer alan Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmış; 28. maddesinde de, Bakanlığın, görev, yetki ve sorumluluk alanına giren idari düzenlemeler yapmaya yetkili olduğu kurala bağlanmıştır.
Öte yandan, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun, gerçek veya tüzel kişilerin hayvan gen kaynaklarının korunması, ıslahı, geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve pazarlama amacına yönelik özel hukuk hükümlerine tabi birlikler şeklinde organizasyonlar kurabileceğine ilişkin 10. maddesinin 6. fıkrasının, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi sonucu 28/01/2015 tarih ve 6589 sayılı Kanunla 5996 sayılı Kanun'un 10. maddesine eklenen maddeler ile ıslah amaçlı yetiştirici birliklerinin kurulması, organları, organların yetki ve sorumlulukları, görevleri, birliklere üyelik, birliklerin gelir ve muafiyetleri, denetimi, dağılması ve tasfiyesi konuları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
5996 sayılı Kanun'un "Islah amaçlı yetiştirici birlikleri
" başlıklı 10/A maddesinin 1. fıkrasında, "Hayvan gen kaynaklarının korunması, araştırılması, tespiti, ıslahı, geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve pazarlanması konularında faaliyet göstermek amacıyla gerçek veya tüzel kişi yetiştiriciler tarafından, tüzel kişiliği haiz ve özel hukuk hükümlerine tabi ıslah amaçlı yetiştirici birliği kurulabilir.
" kuralına yer verilerek birliklerin kuruluş amaçları belirlenmiş; "Islah amaçlı yetiştirici birliklerinin görevleri" başlıklı 10/C maddesinde, "Islah amaçlı yetiştirici birlikleri aşağıdaki görevleri yürütürler:
a) Üyeleri arasında dayanışmayı sağlamak
b) Üyelerin mesleki eğitimlerini sağlamak, bilgi ve becerilerini artırmak amacıyla kurs, seminer ve benzeri organizasyonları düzenlemek, eğitim çalışmaları ve araştırmalar yapmak veya yaptırmak, her türlü basılı yayım ve diğer yollarla üyeleri arasında iletişim ve haberleşmeyi sağlamak
c) Bakanlıkça merkez birliğine verilen yetkiler doğrultusunda, Bakanlığın kontrol ve denetiminde ön soy kütüğü, soy kütüğü, döl kontrolü ve/veya ıslah programları faaliyetlerini yürütmek
ç) Üyelerin hayvanlarına suni tohumlama hizmetleri vermek, suni tohumlama ile ilgili sperma ve benzeri malzemeleri temin etmek, depolamak, dağıtmak ve pazarlamak
d) Yetiştiricilerin damızlık materyal, alet ve ekipman, kaba yem, kesif yem, yem bitkileri tohumlukları ve benzeri ihtiyaçlarını sağlamak, depolamak, dağıtmak ve pazarlamak
e) Yurt içinden veya gerekli hâllerde yurt dışından sağlanan erkek ve dişi hayvan, sperma, yumurta, embriyo, larva, ana arı ya da diğer biyolojik materyali kullanarak ıslah programları ile bütünleşen her türlü faaliyet için gerekli kadro ve ekipleri oluşturmak, gerekli hâllerde sperma, yumurta, embriyo, larva, ana arı ve benzeri ıslah materyallerini üretmek için Bakanlık izniyle ya da Bakanlıktan ruhsatlı üretim merkezleri ve laboratuvarlar kurmak ve araştırma kurumlarıyla iş birliği yapmak
f) Hayvanların bakım ve beslenmesi ile ilgili her türlü girdi temini ile teknik ve idari tedbirleri almak veya aldırmak
g) Üyelerce yetiştirilen damızlık hayvanların satışını yapmak, satışlarını organize etmek, bunun için müzayede düzenlemek, fuar, sergi ve panayırlar kurmak ve kurulanlara katılmak, yarışmalar tertiplemek, ödüller vermek ve yetiştirilen ırkları tanıtmak
ğ) Yetiştiricilerin ürünlerinin değer fiyatına satışını sağlayacak her türlü pazarlama organizasyonları ve ürün işleme tesislerini kurmak, kiralamak ve işletmek
h) Hayvanlar ve işletmeleri ile ilgili her türlü sigorta hizmetlerini yapmak veya yaptırmak
ı) Kredi temini konusunda çalışmalarda bulunmak
i) Kuruluş amacı ile ilgili ihtiyaç duyulan araştırmaları yapmak veya yaptırmak
j) Hayvancılığın geliştirilmesi amacıyla gerekli tesisleri kurmak, ortak olmak, işletmek, gerektiğinde bu işler için tüm hisseleri birliğe ait olmak üzere şirket ve/veya iktisadi işletme kurmak
k) Merkez birliğinin birliğe tahsis etmiş olduğu sayıda genetik materyali temin etmek ve üye işletmelerde kullanmak veya kullandırmak
l) Kayıt sistemi ve verim kayıtları için gerekli girdileri merkez birliği aracılığı ile tedarik etmek, kullanmak ve/veya kullandırmak
m) Faaliyet alanı ile ilgili olarak üyelerinin ihtiyaçlarına yönelik iş ve işlemler ile danışmanlık ve projelendirme hizmetlerini vermek" kuralına yer verilmiştir.
16/02/2016 tarih ve 2016/8540 sayılı Bakanlar Kurulu kararı eki Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesine İlişkin Karar'ın "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, Kararın, 01/01/2016-31/12/2018 tarihleri arasında kırsalda yaşayan genç çiftçilerin mahallinde uygulayacağı bitkisel, hayvansal, yöresel tarım ürünleri ve tıbbi ve aromatik bitki üretimine yönelik projelere otuz bin TL'ye kadar hibe ödenmesine ilişkin hususları kapsayacağı; "Diğer hükümler" başlıklı 11. maddesinde ise, bu kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Bu kapsamda davalı idare tarafından 05/04/2016 tarih ve 29675 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (2016/16); 31/03/2017 tarih ve 30024 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (2017/10) ve 24/03/2018 tarih ve 30370 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan dava konusu Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (2018/12) yürürlüğe konulmuştur.
Dava konusu 2018/12 sayılı Tebliğ ile daha önceki iki Tebliğde yer almayan düzenlemeler getirilerek, Tebliğin "Tanım ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendine, "TAB: 11/07/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu hükümlerine göre kurulan, faaliyet alanı ile ilgili il birliklerinin de bağlı olduğu Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliğini" tanımı eklenmiş; "Başvuru yapacak genç çiftçilerde aranan şartlar başlıklı" 11 maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, "Arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi konulu proje başvuruları için Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla en az 50 adet arılı kovan sahibi ve TAB'a üye olmak" düzenlemesine; "Gider kalemleri" başlıklı 24. maddesinin 4. fıkrasında, "Genç çiftçiler arı yetiştirciliği ve bal, arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi proje konularına esas gider kalemlerinin alımlarını protokol hükümlerince ve alım sözleşmesi kapsamında TAB dan gerçekleştirirler." düzenlemesine yer verilmiştir. Bu düzenleme doğrultusunda da Tebliğ'in Ek-1 sayılı ekinde yer alan Taahhütnamenin 7. maddesinde, TAB ve KOZA BİRLİK ibaresi eklenmek suretiyle "Satın alacağım hibe giderlerine ilişkin alımların TİGEM, TAB veya KOZA BİRLİK'ten yapılması halinde hibenin TİGEM, TAB ve KOZA BİRLİK'e banka tarafından ödenmesine muvafakat ettiğimi," şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Tebliğin "Programın proje konuları" başlıklı 10. maddesinde, önceki Tebliğlerde "arı ve arı ürünleri yetiştiriciliği" şeklinde düzenlenmiş olan proje konusu, "arı yetiştirciliği ve bal üretimi", "arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi" olmak üzere iki konuya ayrılarak 3. ve 4. fıkralarda düzenlenmiştir.
Bu düzenlemeyi takiben de "Başvuru yapacak genç çiftçilerde aranan şartlar" başlıklı 11. maddenin 1. fıkrasının (ğ) bendinde, "arı yetiştiriciliği ve bal üretimi konulu proje başvuruları için bu Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla 50 adetten fazla arılı kovan sahibi olmamak" şartı aranarak, anılan proje konusu yönünden TAB da dahil olmak üzere herhangi bir birliğe üyelik şartı aranmaksızın bu projelerin devlet tarafından destekleneceği düzenlenmiştir.
Tebliğin iptali istenen 11. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ise, "arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi konulu proje başvuruları için bu Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla en az 50 adet arılı kovan sahibi ve TAB'a üye olmak" şartı getirilmiştir.
Dava Konusu Yönetmeliğin İncelenmesi:
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunla aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere kanunlar karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik ilkesi herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz.
Türkiye Arı Yetiştircileri Merkez Birliğinin (TAB), 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'na göre kurulmuş ıslah amaçlı bir yetiştirici birliği olduğu; davacı Tarımsal Bal Üreticileri Merkez Birliğinin ise 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu'na göre kurulmuş bir üretici birliği olduğu anlaşılmaktadır.
5996 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen maddeleri incelendiğinde; bu Kanuna göre kurulmuş olan TAB'ın; arı gen kaynaklarının korunması, araştırılması, tespiti, ıslahı, geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve pazarlanması konularında faaliyet göstermek amacıyla; arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretiminin gerçekleşmesi için gerekli olan mesleki eğitimin verilmesi, malzeme ve ekipmanın sağlanması, kredi temini, yetiştiricilerin ürünlerinin değeri fiyatına satışını sağlayacak her türlü pazarlama organizasyonlarının yapılması, danışmanlık ve proje hizmetleri verilmesi gibi görevlerinin olduğu görülmektedir.
Belirtilen görevlere sahip olan TAB tarafından, Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi kapsamında proje önerisi sunulması üzerine, Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü, Eğitim Yayım ve Yayınlar Dairesi Başkanlığı, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu ile TAB arasında 20/03/2018 tarihinde eğitim ve proje hazırlama işbirliği protokolü imzalandığı görülmektedir.
Davalı idarece, gider kalemlerinin temininde yeknesaklık sağlanması, aynı kalitede malzemenin aynı fiyatla tek elden temin edilmesi ve genç çiftçilerin malzeme tedarikinde herhangi bir aksaklık yaşamamalarının amaçlandığı, malzeme temini, eğitim, kontrol ve denetim ile hibe ödemesinin protokol ve sözleşme kuralları dahilinde sıkı kayıt ve şartlara tabi tutularak yapılması suretiyle olası usulsüzlüklerin önüne geçilmesi amacıyla; başvuru yapacak genç çiftçilerin TAB'a üye olması şartının arandığı, genç çiftçilerin, arı yetiştiriciliği ve bal, arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi proje konularına esas gider kalemlerinin alımlarını, protokol hükümlerince ve alım sözleşmesi kapsamında TAB'dan gerçekleştireceğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Genç Çiftçi Projelerinin Desteklenmesi Hakkında 2018/12 sayılı Tebliğ uyarınca genç çiftçilerin arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi konulu projelerinin hayata geçirilmesinde, TAB'ın kanunla verilmiş olan ve yukarıda belirtilen görevlerinin genç çiftçilere büyük katkı sağlayacağı ve genç çiftçilerin davacı Birliğe üye olmalarına da bir engel bulunmadığı dikkate alındığında; dava konusu Tebliğin TAB tanım ve kısaltmasının yer aldığı 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde, TAB'a üye olma şartının getirildiği 11. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ve genç çiftçilerin, arı yetiştiriciliği ve bal, arı sütü, ana arı, polen ve benzeri arı ürünleri üretimi proje konularına esas gider kalemlerinin alımlarını, protokol hükümlerince ve alım sözleşmesi kapsamında TAB'dan gerçekleştirmesinin düzenlendiği 24. maddesinin 4. fıkrasında eşitlik ilkesi, kamu yararı ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Öte yandan; ana arı, arı sütü vb. arı ürünleri üretimi proje konuları için gerekli arı, arılı kovan ve diğer malzemelerin tedariki, genç çiftçilerin eğitimi, projelerin kontrol ve denetimi ile hibe ödenmesine ilişkin iş ve işlemlerin TAB ile genç çiftçi arasında imzalanan alım satım sözleşmesinde yer alan kurallar dahilinde gerçekleştirilmekte olduğu, yapılan düzenleme ile gider kalemlerinin temininde yeknesaklık sağlanmasının, aynı kalitede malzemenin aynı fiyatla tek elden temin edilmesinin, genç çiftçilerin malzeme tedarikinde herhangi bir aksaklık yaşamamalarının amaçlandığı, malzeme temini, eğitim, kontrol ve denetim ile hibe ödemesinin protokol ve sözleşme kuralları dahilinde sıkı kayıt ve şartlara tabi tutularak yapılması suretiyle olası usulsüzlüklerin önüne geçilmeye çalışıldığı açıktır.
Bu itibarla, gider kalemlerinin TAB'dan sağlanması nedeniyle Tebliğin ekinde yer alan Ek-1 sayılı Taahhütnamenin 7. maddesi uyarınca satın alınacak hibe giderlerine ilişkin alımların TAB'dan yapılması halinde hibenin TAB'a Banka tarafından ödenmesine muvafakat edilmesinde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. .Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 20/10/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.