T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2018/2484
Karar No : 2022/5258
DAVACI : … San. ve Tic. Ltd. Şti.
DAVALILAR : 1- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
2- … Kurumu
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN_KONUSU : Davacı şirket tarafından, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu'nun … tarih ve … sayılı işlemi ile bu işleme dayanak olarak alınan ve 18/12/2015 tarihli Birinci Başvuru Çağrı İlanı ile duyurulan Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar Başvuru Çağrı Rehberinde yer alan "IPARD Sıralama kriterlerinden 'Başvuru sahibi, gerçek kişi ise kendisi veya tüzel kişi ise tüzel kişiliği temsil ve ilzama yetkili kişi(ler) yatırımın yapıldığı ilçede ikamet ediyorsa' kriterinin doğrulanması başvuru sahibinin, başvuru çağrı ilanı tarihi itibarı ile en az 1 yıl veya daha uzun süre yatırımın yapıldığı ilçede ikamet etmesi şeklinde kontrol edilecektir." şeklindeki düzenlemenin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, şirket yöneticisinin geriye dönük olarak 1 yıl boyunca kesintisiz olarak Turgutlu ilçesinde ikamet etmediği gerekçesiyle proje puanının 20 puan eksik hesaplanmasının hukuka aykırı olduğu, eksik olan 20 puanın eklenmesiyle puanın 60 olacağı ve projelerinin desteklenmeye hak kazanacağı, çağrı rehberinde sadece projenin yapılacağı ilçede ikamet etme şartı olmasına rağmen, çağrı ilanı ile bu şartın geriye dönük 1 yıl ikamet etme şeklinde kontrol edilmesinin hukuka aykırı olduğu, ikamet süresindeki 37 günlük kesintinin iş başvurusu için zorunlu olarak yapılan ikamet değişikliğine dayandığı, gerçekte proje merkezi olan Turgutlu ilçesinde ikamet ettiği, ikamet kaydındaki bu durumun sonradan düzeltildiği ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN_SAVUNMALARI :
Davalı … Bakanlığı tarafından, IPARD Programı Sektörel Anlaşmasının ilgili AB mevzuatına göre hazırlandığı, IPARD II döneminin yönetim otoritesinin Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü olduğu, iptali istenilen kriterin IPARD II üçüncü çağrı döneminde çıkarıldığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
Davalı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu tarafından, usul yönünden, dava konusu bireysel işlemin iptali isteminin Danıştay tarafından ilk derece görülecek uyuşmazlıklar kapsamında yer almadığı, bu itibarla davanın bu kısım yönünden görev nedeniyle reddi gerektiği; esas yönünden, Kurumlarının, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Avrupa Komisyonu Arasında Katılım Öncesi Yardım Aracı Altında Tarım ve Kırsal Kalkınma Politika Alanı (IPARD) Kapsamında Türkiye Cumhuriyetine Yapılacak Olan Birlik Mali Yardımının Yönetimi ve Uygulanmasına İlişkin Hükümleri Tesis Eden Sektörel Anlaşma'nın 11. maddesi ile Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun Akreditasyonu ve Akreditasyon Kriterlerinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesi gereğince oluşturulan, Hazine Müsteşarlığınca onaylanan ve Avrupa Komisyonu tarafından akredite edilen prosedürlere göre iş ve işlemleri yürüttüğü, bu kapsamda projelerin sıralama ve seçim işlemlerinin nasıl yapılacağının kurum içi prosedürlere göre belirlendiği, destek bütçesinin bitmesi halinde nihai sıralamaya girilse bile destekleme verilemeyebileceği, davacı şirketin toplam puanının 40 olduğu ve bütçe yetersizliği nedeni ile 50 puanın altındaki başvuruların reddedileceğine ilişkin resmi yazıya istinaden başvurunun reddedildiği, Kurum prosedürlerinin Avrupa Komisyonu tarafından akredite edildiği ve katı bir şekilde uygulandığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; davacı Şirket tarafından desteklenmek üzere seçilen projesinin puanlama kriterine 13.4.2017 tarihinde yapılan itirazın reddine ilişkin Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Proje Hizmetleri Genel Koordinatörlüğünün … gün ve … sayılı işlemi ile bu işleme dayanak olarak alınan ve 18/12/2015 tarihli Birinci Başvuru Çağrı İlanı ile duyurulan Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar Başvuru Çağrı Rehberinde yer alan "IPARD Sıralama kriterlerinden “Başvuru sahibi, gerçek kişi ise kendisi veya tüzelkişi ise tüzel kişiliği temsil ve ilzama yetkili kişi(ler) yatırımın yapıldığı ilçede ikamet ediyorsa" kriterinin doğrulanması başvuru sahibinin, başvuru çağrı ilanı tarihi itibarı ile en az 1 yıl veya daha uzun süre yatırımın yapıldığı ilçede ikamet etmesi şeklinde kontrol edilecektir." şeklindeki düzenlemenin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı İdare tarafından, davacı Şirket adına tesis edilen Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Proje Hizmetleri Genel Koordinatörlüğünün … gün ve … sayılı işlemine karşı açılan davanın idare mahkemelerinde görülmesi gerektiği ileri sürülmekte ise de; olayda davacı Şirket tarafından yapılan itiraz başvurusunun reddi üzerine, altmış günlük süre içerisinde bireysel işlemin dayanağı olan düzenleyici işleme karşı dava açıldığı anlaşıldığından, söz konusu iddia da isabet görülmemiştir.
Ulusal kalkınma plan, program ve stratejilerinde öngörülen ilke ve hedefler çerçevesinde, Avrupa Birliği ve uluslararası kuruluşlardan sağlanan kaynakları da kapsayacak şekilde, kırsal kalkınma programlarının uygulanmasına yönelik faaliyetleri gerçekleştirmek üzere Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usûl ve esasları düzenlemek amacıyla yürürlüğe giren 5648 sayılı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 16'ncı maddesinde, Avrupa Birliği tarafından kırsal kalkınma için sağlanan malî kaynakların programlanması, kullanılması ve malî yönetimine ilişkin usûl ve esaslar ile Kurumun yetki ve sorumluluklarının Avrupa Birliği ile imzalanan anlaşmalar çerçevesinde belirleneceği, bu anlaşmalara göre yetkili kılınan ulusal makam ve kurumlar tarafından fonların kullanımı konusunda Kurumun ulusal akreditasyonunun sağlanacağı ve izleneceği, program çerçevesinde Avrupa Birliğinden sağlanan fonların malî yönetimi, Kurumun ulusal düzeyde akreditasyonunun sağlanması ve akreditasyonu ile ilgili kuralların uygulanmasının takibi ile ilgili çalışmaların ulusal yetkilendirme görevlisi olarak belirlenen merci tarafından yapılacağı, Kurumun yönetim ve kontrol sistemlerinin raporlanması ve Kurum hesaplarının yıllık olarak incelenmesi ile ilgili çalışmaların, kamu ya da özel sektör kuruluşları arasından belirlenecek olan bir denetim kurumu tarafından yapılacağı;18'inci maddesinde de, Kurumun, ilgili mevzuat, Avrupa Birliği müktesebatı ve anlaşmalar çerçevesinde uygulamanın etkin, etkili ve doğru bir şekilde gerçekleştirilmesi, ödemelerin zamanında ve uygun bir şekilde yapılması, desteklenen proje ve faaliyetlerin sözleşme hükümlerine uygun bir şekilde yürütülmesinin sağlanması, buna ilişkin kontrol ve izlemenin gerçekleştirilmesi, ilgili kurum ve makamlara görevleri ile ilgili bilgi, belge ve raporların tam ve zamanında intikali ile görevli ve sorumlu olduğu; 20'nci maddesinin 1'inci fıkrasında ise, kurumun insan kaynakları ve personel seçimine, Komisyon ve il koordinatörlüklerinin çalışmasına, Avrupa Birliğinden sağlanan malî yardımlar kapsamındaki diğer malî konular ile akreditasyon kriterlerinin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasların çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği, hükümlerine yer verilmiş olup; söz konusu hükme dayanılarak hazırlanan Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun Akreditasyonu ve Akreditasyon Kriterlerinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 8.1.2011 gün ve 27809 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak uygulamaya konulmuştur.
Öte yandan, aday ve potansiyel aday ülkelerin yer aldığı IPA Çerçeve Tüzüğüne dayalı olarak Türkiye'nin de dahil olduğu Akit Taraflar arasında imzalanan anlaşmalar kapsamındaki "Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Avrupa Komisyonu Arasında Türkiye Cumhuriyeti'ne Yönelik AB Mali Yardımına İlişkin İşbirliği ve Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) Beşinci Bileşeni - Kırsal Kalkınma Bileşeni - (IPARD) Kapsamındaki Yardımın Uygulanması İçin Kurallar Hakkında Anlaşma"nın (Sektörel Anlaşma) 14'üncü maddesinde; bu maddede sayılan görev ve sorumlulukların yanısıra uygulama ve ödeme görevlerinin bulunduğu, bu görevler arasında ise, "(c) Projelerin onaylanması için yapılan başvuruların, ilgili hüküm ve uygunluk koşulları uyarınca ve gerekli hallerde kamu alımlarına ilişkin hükümler de dahil olmak üzere Anlaşmalara uygunluğunu kontrol etme;", (g) Başvuru şartlarına uygunluğun belirlenmesi amacıyla proje kabulünden önce ve sonra yerinde denetimler gerçekleştirme;", görevleri sayılmış ve 18'inci maddesinde; "Genel Kontrol İlkeleri" başlığı altında uygunluk kriterlerinin teyidi için tüm başvuruların idari ve yerinde kontrollerini kapsayan prosedürlerin bulunduğu, yine bu maddenin 3'üncü fıkrasında; desteğin amaçlarıyla bağdaşmayacak bir avantaj elde etmek üzere bu tür ödemeler için gereken koşulları gerçeğe aykırı biçimde oluşturduğu belirlenen talep sahibi veya vekillerine hiçbir ödeme yapılmayacağı, bir proje için yapılan nihai ödeme sonrasında dahi kontrollerin gerçekleştirileceği, 19. maddesinin 1. fıkrasında; onay başvuruları üzerindeki idari kontrollerin bir takım doğrulamaları gerektirdiği, bunlar arasında özellikle; "(b) IPARD Programında düzenlenen seçim kriterine uygunluk;", "(c) destek talep edilen operasyonların, özellikle ve uygun durumlarda, ulusal mevzuat tarafından veya IPARD Programında belirlenen kamu alımı, devlet yardımı ve diğer uygun zorunlu standartlar hakkındaki ilgili ulusal kurallara ve Avrupa Birliği kurallarına uygunluğu;", kuralı ile 49. maddesinde; Türkiye'nin Avrupa Birliğinin mali çıkarlarının etkili biçimde korunması, usulsüzlüklerin önlenmesi, takibi, usulsüzlük veya ihmal sonucu kaybedilen tutarların geri alınmasını sağlamak, IPARD Programı desteğinin Avrupa Birliği mevzuatına uygun yönetimi ve kontrolü için gerekli tüm önlemleri almak zorunda olduğu, bu Anlaşma metninin eklerine bakıldığında; Ek-1 Akreditasyon Kriterleri içinde "3. Kontrol Faaliyetleri" başlığıyla "Başvuru ve Taleplerin Onaylanması Usulleri" içinde proje onayı, talep, fatura ve destek belgeler ve kontrol raporları için başvuruların alınması, kaydedilmesi ve işlemden geçirilmesi için kullanılacak tüm belgelerin bir listesini de içeren projenin denetimi için tüm belgelerin bulunduğu bir proje dosyasının tutulması sağlanarak ödeme izninin de yine doğrulanma sağlandıktan sonra verileceği, buna göre her aşamada tedbirlere uygunluğu sağlayacak nitelikte yönetim ve kontrol mekanizmasının çalışacağı kuralı belirlenmiştir.
IPARD Programı, bu kapsamda yer alan “Tarımsal İşletmelerin Yeniden Yapılandırılması ve Topluluk Standartlarına Ulaştırılmasına Yönelik Yatırımlar” tedbiri kapsamında; et ve süt üreten tarımsal işletmelerin, Programın uygulandığı illerde desteklenmesi, sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak ve bu bağlamda kapasite oluşturmayı hedeflemek, işletmeleri Avrupa Birliği standartlarına yükseltmeyi amaçlamak için 42 ilde uygulamaya konulmuş bir destek projesidir.
Bu kapsamda, faydalanıcılara uygun harcamalar karşılığında sağlanacak olan mali desteğin kaynağı, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti Eş-finansmanından oluşturulan IPARD Programı Fonu olup; bir diğer ifadeyle, verilen kamu katkısı, program çerçevesinde gerçekleşmiş yatırımlar için geri ödemesiz olarak kullandırılacak olup; Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından Katılım Öncesi Yardım Aracı Kırsal Kalkınma Programı (IPARD) proje sahiplerinin süreçle ilgili bilgilendirilmelerini sağlamak için hazırlanan Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar Başvuru Çağrı Rehberinin 67. sayfa 8.4 kısmında, proje seçimine ilişkin sıralama kriterlerinin belirlenmesinde, başvuru sahiplerinin bu Kurumlar tarafından yapılacak kontrollerde de rehberde belirtilen gerekli şartları sağlamak zorunda oldukları belirtilmektedir.
Başvuru Çağrı Rehberinin 8.3 IPARD Proğramı sıralama kriterlerine göre puanlama başlıklı bölümünde, “Başvuru sahibi, gerçek kişi ise kendisi veya tüzel kişi ise tüzel kişiliği temsil ve ilzama yetkili kişi(ler) yatırımın yapıldığı ilçede ikamet ediyorsa “ kriterinin doğrulanması başvuru sahibinin,başvuru çağrı ilanı tarihi itibarı ile en az 1 yıl veya daha uzun süre yatırımın yapıldığı ilçede ikamet etmesi şeklinde kontrol edilecektir." kuralına yer verilmiştir.
Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanması hukuk devleti ilkesinin yerine getirilmesi zorunlu koşullardandır. Yapılan düzenlemelerde istikrar, belirlilik ve öngörülebilirlik göz önünde bulundurularak hukuki güvenlik sağlanır. Bireyin insan olarak varlığının korunmasını amaçlayan hukuk devletinde vatandaşların hukuk güvenliğinin sağlanması zorunludur. Devlet açık ve belirgin hukuk kurallarını yürürlüğe koyarak bunları uyguladığı zaman hukuk güvenliği sağlanır.
Olayda da, IPARD (Kırsal Kalkınma İçin Katılım Öncesi Yatırım Aracı) Programı kapsamında kırmızı et üreten tarımsal işletmelere ilişkin olarak yapılacak yardımdan yararlanacak bu kapsamdaki işletmelerin desteklenmesi ve projenin sürdürülebilirliğinin esas olduğu dikkate alındığında, bu programın uygulanması esnasında gerek başvuru sahibinin, gerekse yukarıda alıntısına yer verilen Anlaşmaya taraf olan ülkemizin sorumluluğunun her aşamada devam ettiği, dolayısıyla üst hukuk normlarıyla desteklendiği görülen tedbirler kapsamındaki kurallara uyulmasının zorunlu olduğu kuşkusuzdur.
Bu durumda, gerek iç hukuk, gerekse uluslararası düzeyde Anlaşmalarla kabul edilen ve desteklenen IPARD Programının, kırsal kalkınmayı desteklemeyi ve bu sektörde yer alan girişimcilere yardım sağlamayı, yardımın gerçek ve sürdürülebilir düzeyde olmasını sağlamaya yönelik tedbirleri ve yaptırımları da beraberinde getirdiği, bu tedbir ve yaptırımların uygulanmasının ise projenin her aşamasında kontrol ve yönetimi gerekli kıldığı, bu bağlamda Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun kontrol ve reddetme, hatta sözleşme yapılıp muhatabına ödeme gerçekleşmiş olsa bile bunu geri alma yetkisinin olduğunun anlaşılması karşısında dava konusu desteklenmek üzere seçilen projenin puanlama kriterine yapılan itirazın reddine dair işlemde ve bu işleme dayanak alnan Başvuru Çağrı Rehberinde yer alan düzenlemede ilgili mevzuata, hukuk güvenliği ilkesine ve hukuka aykırı bir husus görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi yönünde karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, davacı şirket tarafından, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu'nun … tarih ve … sayılı işlemi ile bu işleme dayanak olarak alınan ve 18/12/2015 tarihli Birinci Başvuru Çağrı İlanı ile duyurulan Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar Başvuru Çağrı Rehberinde yer alan "IPARD Sıralama kriterlerinden 'Başvuru sahibi, gerçek kişi ise kendisi veya tüzelkişi ise tüzel kişiliği temsil ve ilzama yetkili kişi(ler) yatırımın yapıldığı ilçede ikamet ediyorsa' kriterinin doğrulanması başvuru sahibinin, başvuru çağrı ilanı tarihi itibarı ile en az 1 yıl veya daha uzun süre yatırımın yapıldığı ilçede ikamet etmesi şeklinde kontrol edilecektir." şeklindeki düzenlemenin iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu tarafından, dava konusu bireysel işlemin iptali isteminin Danıştay tarafından ilk derece görülecek uyuşmazlıklar kapsamında yer almadığı, bu itibarla davanın bu kısım yönünden görev nedeniyle reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun "İlk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görülecek davalar" başlıklı 24. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılacak davalar, ilk derece mahkemesi olarak Danıştay tarafından karara bağlanacak davalar arasında sayılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrasında, "Her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık yada sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabilir." kuralına; 7. maddesinin 4. fıkrasında ise, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin ilan tarihini izleyen günden başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her iki işlem aleyhine birden dava açabileceği kuralına yer verilmiştir.
Bu itibarla, davacı hakkında tesis edilen bireysel işlemle birlikte, bireysel işlemin dayanağı olan ve ülke çapında uygulanacak bir düzenleyici işlem niteliği taşıyan Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar Başvuru Çağrı Rehberi'nin ilgili hükmünün de dava konusu edildiği görüldüğünden, uyuşmazlığın ilk derece olarak Danıştay tarafından karar bağlanması gerektiği sonucuna varıldığından, davalı idarenin usule yönelik itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Ulusal kalkınma plan, program ve stratejilerinde öngörülen ilke ve hedefler çerçevesinde, Avrupa Birliği ve uluslararası kuruluşlardan sağlanan kaynakları da kapsayacak şekilde, kırsal kalkınma programlarının uygulanmasına yönelik faaliyetleri gerçekleştirmek üzere Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usûl ve esasları düzenlemek amacıyla yürürlüğe giren 5648 sayılı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 4. maddesinde, proje ve faaliyet başvurularını almak, bunların ön incelemeleri ile yerinde kontrollerini yapmak, proje ve faaliyetleri başvuru şartları, değerlendirme ve seçim kriterlerine göre değerlendirmek; desteklenecek proje ve faaliyetleri belirlemek, uygulama sözleşmelerini hazırlamak ve başvurusu uygun görülen faydalanıcılarla sözleşme imzalamak, uygun bulunmayan başvurularla ilgili işlemleri yapmak; Kurumun faaliyetleri ile ilgili idarî düzenlemeleri yapmak, Kurumun görev ve yetkileri arasında sayılmış; "Avrupa Birliği Kırsal Kalkınma Program ve Destekleri" başlıklı beşinci bölümünün "Genel hükümler" başlıklı 16. maddesinde, "(1) Avrupa Birliği tarafından kırsal kalkınma için sağlanan malî kaynakların programlanması, kullanılması ve malî yönetimine ilişkin usûl ve esaslar ile Kurumun yetki ve sorumlulukları Avrupa Birliği ile imzalanan anlaşmalar çerçevesinde belirlenir. Bu anlaşmalara göre yetkili kılınan ulusal makam ve kurumlar tarafından fonların kullanımı konusunda Kurumun ulusal akreditasyonu sağlanır ve izlenir.
(2) Program çerçevesinde Avrupa Birliğinden sağlanan fonların malî yönetimi, Kurumun ulusal düzeyde akreditasyonunun sağlanması ve akreditasyonu ile ilgili kuralların uygulanmasının takibi ile ilgili çalışmalar ulusal yetkilendirme görevlisi olarak belirlenen merci tarafından yapılır.
(3) Kurumun yönetim ve kontrol sistemlerinin raporlanması ve Kurum hesaplarının yıllık olarak incelenmesi ile ilgili çalışmalar, kamu ya da özel sektör kuruluşları arasından belirlenecek olan bir denetim kurumu tarafından yapılır." kuralına; dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 18. maddesinde, Kurumun, ilgili mevzuat, Avrupa Birliği müktesebatı ve anlaşmalar çerçevesinde uygulamanın etkin, etkili ve doğru bir şekilde gerçekleştirilmesi, ödemelerin zamanında ve uygun bir şekilde yapılması, desteklenen proje ve faaliyetlerin sözleşme hükümlerine uygun bir şekilde yürütülmesinin sağlanması, buna ilişkin kontrol ve izlemenin gerçekleştirilmesi, ilgili kurum ve makamlara görevleri ile ilgili bilgi, belge ve raporların tam ve zamanında intikali ile görevli ve sorumlu olduğu; yine dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 20. maddesinin 1. fıkrasında ise, Kurumun insan kaynakları ve personel seçimine, Komisyon ve il koordinatörlüklerinin çalışmasına, Avrupa Birliğinden sağlanan malî yardımlar kapsamındaki diğer malî konular ile akreditasyon kriterlerinin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasların çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği, hükümlerine yer verilmiş olup; söz konusu hükme dayanılarak hazırlanan Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun Akreditasyonu ve Akreditasyon Kriterlerinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 08/01/2011 tarihli ve 27809 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak uygulamaya konulmuştur.
Aday ve potansiyel aday ülkelerin yer aldığı IPA Çerçeve Tüzüğüne dayalı olarak Türkiye'nin de dahil olduğu Akit Taraflar arasında imzalanan anlaşmalar kapsamındaki Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Avrupa Komisyonu Arasında Türkiye Cumhuriyeti'ne Yönelik AB Mali Yardımına İlişkin İşbirliği ve Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) Beşinci Bileşeni - Kırsal Kalkınma Bileşeni - (IPARD) Kapsamındaki Yardımın Uygulanması İçin Kurallar Hakkında Anlaşma'nın 14. maddesinde, Tarım ve Kırsal Kakınmayı Destekleme Kurumunun, Ek-1'de sayılan görev ve sorumlulukların yanı sıra uygulama ve ödeme görevlerini de yerine getireceği belirtilmiş; bu görevler arasında, "(c) Projelerin onaylanması için yapılan başvuruların, ilgili hüküm ve uygunluk koşulları uyarınca ve gerekli hallerde kamu alımlarına ilişkin hükümler de dahil olmak üzere Anlaşmalara uygunluğunu kontrol etme", "(g) Başvuru şartlarına uygunluğun belirlenmesi amacıyla proje kabulünden önce ve sonra yerinde denetimler gerçekleştirme" görevleri sayılmış; 18. maddesinde, "Genel Kontrol İlkeleri" başlığı altında uygunluk kriterlerinin teyidi için tüm başvuruların idari kontroller ile yerinde kontrollerini kapsayan prosedürlerin bulunduğu; desteğin amaçlarıyla bağdaşmayacak bir avantaj elde etmek üzere ödemeler için gereken koşulları gerçeğe aykırı biçimde oluşturduğu belirlenen talep sahibine hiçbir ödeme yapılmayacağı, bir proje için yapılan nihai ödeme sonrasında dahi kontrollerin gerçekleştirileceği kurallarına yer verilmiş; 19. maddesinin 1. fıkrasında, onay başvuruları üzerindeki idari kontrollerin bir takım doğrulamaları gerektirdiği belirtilmiş, bunlar arasında özellikle; "(b) IPARD Programında düzenlenen seçim kriterine uygunluk", "(c) destek talep edilen operasyonların, özellikle ve uygun durumlarda, ulusal mevzuat tarafından veya IPARD Programında belirlenen kamu alımı, devlet yardımı ve diğer uygun zorunlu standartlar hakkındaki ilgili ulusal kurallara ve Avrupa Birliği kurallarına uygunluğu" hususları sıralanmış; 49. maddesinde, Türkiye'nin, Avrupa Birliğinin mali çıkarlarının etkili biçimde korunması, usulsüzlüklerin önlenmesi, takibi, usulsüzlük veya ihmal sonucu kaybedilen tutarların geri alınmasını sağlamak, IPARD Programı desteğinin Avrupa Birliği mevzuatına uygun yönetimi ve kontrolü için gerekli tüm önlemleri almak zorunda olduğu öngörülmüş; Anlaşma metninin eklerine bakıldığında; Ek-1 Akreditasyon Kriterleri altında "3. Kontrol Faaliyetleri" başlığıyla "Başvuru ve Taleplerin Onaylanması Usulleri" kapsamında proje onayı, talep, fatura ve destek belgeler ve kontrol raporları için başvuruların alınması, kaydedilmesi ve işlemden geçirilmesi için kullanılacak tüm belgelerin bir listesini de içeren ayrıntılı yazılı usullerin belirleneceği ise, bu usullerin projenin denetimi için tüm belgelerin bulunduğu bir proje dosyasının tutulmasını sağlayacağı, ödeme izninin de yine doğrulanma sağlandıktan sonra verileceği, buna göre her aşamada tedbirlere uygunluğu sağlayacak nitelikte yönetim ve kontrol mekanizmasının çalışacağı kuralına yer verilmiştir.
Dava Konusu Düzenleyici İşlemin İncelenmesi:
Avrupa Birliği (AB) tarafından aday ve potansiyel aday ülkelere destek olmak amacıyla oluşturulan, Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA)'nın Kırsal Kalkınma bileşeni olarak adlandırılan IPARD, Avrupa Birliği’nin Ortak Tarım Politikası, Kırsal Kalkınma Politikası ve ilgili politikalarının uygulanması ve yönetimi için uyum hazırlıklarını ve bu kapsamda politika geliştirilmesini desteklemeyi amaçlamaktadır. Davalı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun da 30/08/2011 tarihinde Avrupa Birliği Komisyonundan bu kapsamda yetki devri alarak akredite olarak, Avrupa Birliği tarafından tahsis edilen kırsal kalkınma fonlarının ve ulusal bütçe kaynaklarının uygun projelerde kullandırılmasından sorumlu olduğu ve bu kapsamda desteklenen projelerin tamamının Hazine Kontrolörler Kurulu denetçileri ve Avrupa Komisyonu denetçileri tarafından detaylı bir şekilde denetlendiği anlaşılmaktadır.
IPARD Programı kapsamında yatırım yapmak isteyen işletmeler tarafından destek almak üzere yapılacak başvurulara ilişkin kurallar, Sektörel Anlaşma kapsamında Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu tarafından belirlenmekle beraber, bu belirlemelerin de Avrupa Komisyonu tarafından onaylandıktan sonra Başvuru Çağrı Rehberi haline getirilerek ilan edildiği görülmektedir.
Dava konusu düzenleme ile, çağrı rehberinde yer alan "Başvuru sahibi, gerçek kişi ise kendisi veya tüzelkişi ise tüzel kişiliği temsil ve ilzama yetkili kişi(ler) yatırımın yapıldığı ilçede ikamet ediyorsa" kriterinin doğrulanmasının, başvuru sahibinin, başvuru çağrı ilanı tarihi itibarı ile en az 1 yıl veya daha uzun süre yatırımın yapıldığı ilçede ikamet etmesi şeklinde kontrol edileceği düzenlenmiştir.
Başvuru Çağrı Rehberine eklenen bu kuralın, gerçek anlamda yerel ve kırsal kalkınmayı desteklemek, bu kapsamda en doğru projeyi seçmek amacıyla getirildiği ve IPARD programının, akılcı, sürdürülebilir ve kapsayıcı bir büyümeyi teminen, ekonomik, sosyal ve bölgesel kalkınmayı destekleme ve kaynakların verimli kullanılması amaçlarına uygun olduğu görüldüğünden, dava konusu düzenlemede kamu yararına ve üst hukuk normlarına aykırılık görülmemiştir.
Dava Konusu Bireysel İşlemin İncelenmesi:
Dava dosyasının incelenmesinden, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu tarafından 2014-2020 IPARD Programı (IPARD II Dönemi)'na ilişkin olarak 18/12/2015 tarihinde Birinci Başvuru İlanına çıkıldığı ve desteklemeye ilişkin bilgilerin Birinci Başvuru Çağrı İlanı ile davalı idarenin resmi internet adresinde yayımlandığı, davacı şirket tarafından, çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve iş geliştirmeye yönelik yatırımlar kapsamında süresi içerisinde başvuruda bulunulduğu, proje sunan başvuru sahipleri için IPARD sıralama kriterleri uygulanarak başvuruların alabileceği en yüksek puanların 19/12/2016 tarihinde davalı idarenin internet adresinde yayımlandığı ve anılan duyuruda puanlamada hata olduğunu düşünen başvuru sahiplerinin 30/12/2016 tarihine kadar puanlama kriterlerine ilişkin destekleyici bilgiler ile İl Koordinatörlüğüne başvurmaları gerektiğinin, bu tarihe kadar itiraz edilmemesi halinde ilan edilen puanın maksimum puan olduğunun başvuru sahibince de kabul edilmiş olacağının bildirildiği, davacı tarafından bu aşamada itiraz edilmediği, yapılan itirazlara ilişkin sonuçların ise 26/01/2017 tarihinde yine davalı Kurumun internet adresinde yayımlandığı, puanların kesinleşmesi üzerine de Proje Değerlendirme ve Seçim Komisyonu (PDSK) tarafından desteklenmek üzere seçilen başvurular listesinin 30/03/2017 tarihi itibariyle onaylandığı görülmektedir.
Davacı tarafından, 13/04/2017 tarihli dilekçe ile puanlama kriterleri ve yapılan değerlendirmenin hatalı olduğu ileri sürülerek Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Manisa İl Koordinatörlüğüne itiraz edildiği, bu başvurunun … tarihli ve … sayılı işlemle reddedilmesi üzerine de bu işleme karşı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu nezdinde itirazda bulunulduğu ve Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu'nun dava konusu … tarih ve … sayılı işlemi ile itirazının reddedilmesi neticesinde de görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu'nun dava konusu … tarih ve … sayılı işlemi incelendiğinde ise, Proje Değerlendirme ve Seçim Komisyonu (PDSK) tarafından desteklenmek üzere seçilen başvurular listesinin 30/03/2017 tarihi itibariyle onaylandığı ve ilgili kriterler ile ilgili geçmişe dönük olarak yapılan iş ve işlemlerin bu aşamada dikkate alınmasının mümkün olmadığı belirtilerek davacının itirazının reddedildiği görülmektedir.
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu tarafından 2014-2020 IPARD Programı (IPARD II Dönemi)'na ilişkin olarak yayımlanan Birinci Başvuru Çağrı İlanı'nda "13.2 İtirazlar" başlığı altında, "Başvuru sahibi/faydalanıcılar TKDK’nın projeleri üzerinde yapmış olduğu iş ve işlemlere itiraz edebilirler. İtiraz, projelerin değerlendirilmesi ve seçimi, sözleşme işlemleri, ödemeler ve yerinde kontrol sonuçları gibi işlemlere karşı yapılabilir. Başvuru sahibi/faydalanıcı itiraza konu olacak doküman eline ulaştıktan sonra 10 gün içinde itiraz edebilir. İtirazlar, iadeli taahhütlü posta veya APS ile TKDK Merkezine gönderilmeli ve 10. günün sonuna kadar postaya verilmiş olmalıdır. TKDK, değerlendirmesini yaparak sonucu başvuru sahibi/faydalanıcıya yazılı olarak bildirir." düzenlemesine; 2014-2020 IPARD Programı (IPARD II Dönemi)'na ilişkin olarak yayımlanan Başvuru Çağrı İlanı'nın "Başvurular ile İlgili Bilgiler" başlığı altında ise "Ayrıca, bu başvuru çağrı döneminde Kurumumuz tarafından yapılacak ilave duyuru ve bilgilendirmeler de bu çağrı ilanı kapsamında dikkate alınmalı ve söz konusu duyuru ve bilgilendirmeler, kurumumuzun resmi internet adresinden (www.tkdk.gov.tr) takip edilmelidir." düzenlemesine yer verildiği görülmektedir.
Anılan düzenlemelerin incelenmesinden, başvuruya ilişkin duyuruların davalı idarenin gösterdiği internet adresinden yapılacağı, başvuru sahiplerinin ise bu duyuruları takip ederek yayımlanan duyurulara karşı 10 gün içerisinde itiraz etmeleri gerektiği anlaşılmaktadır.
Nitekim, proje sunan başvuru sahipleri için IPARD sıralama kriterleri uygulanarak başvuruların alabileceği en yüksek puanların 19/12/2016 tarihinde davalı idarenin internet adresinde yayımlandığı ve puanlamada hata olduğunu düşünen başvuru sahiplerine itiraz için 10 günlük bir süre verildiği görülmektedir.
Bütün bu anlatılanlar çerçevesinde, davacı tarafından yapılan itiraz başvurusunun, itiraz için öngörülen süreden ve hatta itirazların incelenmesinden ve Proje Değerlendirme ve Seçim Komisyonu (PDSK) tarafından desteklenmek üzere seçilen başvurular listesinin yayımlandığı tarihten sonra yapıldığı ve anılan itirazın davalı idarece bu aşamada değerlendirilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu nedenle, davacı tarafından yapılan itirazın, itiraz için öngörülen süreden ve desteklenmek üzere seçilen projelerin ilan edilerek kesinleştirilmesinden sonra yapılması ve Kurum prosedürlerinin Avrupa Birliği Komisyonu tarafından akredite edilerek çok katı bir şekilde uygulanıyor olması karşısında, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 16/11/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.