T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2018/3010
Karar No:2023/3493
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Bira ve Malt Sanayi A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirketin, "..." markalı ürüne elma şarabı bandrolü verilmesi talebinin reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Alkollü İçkiler Piyasası Daire Başkanlığı işlemi ile aynı ürüne yönelik elma şarabı bandrolü verilmesi taleplerinin daha önce kabul edilmesinden hareketle sipariş edilen ancak söz konusu işlem nedeniyle depoda ve limanda kalan toplam 2520 koli "..." markalı ürüne elma şarabı bandrolü verilmesi talebinin reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; uyuşmazlığın, "..." markalı ürünün, ithalâtı yasaklanan alkol kökenli karışım içkisi mi yoksa elma şarabı mı olduğundan kaynaklandığı, söz konusu ürünün üretim akış şeması ve ürün bileşimlerinin incelenmesinden, elma suyu konsantresinin fermantasyonunun tamamlanmasının ardından oluşan elma şarabı ürününe şeker ve elma konsantresi ilavesi yapıldığının tespit edildiği, ilgili mevzuat uyarınca üretimi tamamlanmış mamul yani ürün hâline getirilmiş şarabın yapımı aşamasında aroma katılan ürünün alkollü karışım içkisi olduğu, ithalâtının ve piyasaya arzının yasak olduğu, dolayısıyla başvurunun ithâli düşünülen ürünün karışım içkisi olduğundan bahisle reddedildiği anlaşıldığından, içim kolaylığı nedeniyle gençlerin alkol bağımlılığı kazanmasını kolaylaştıracağı da gözetilerek tesis edilen dava konusu işlemlerde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davacının haklı beklenti ilkesinin ihlâl edildiği yönündeki iddiasının incelenmesinden ise, basiretli tacir olarak davranma yükümlülüğü altında olan davacı şirketin Alkol ve Alkollu İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 6. maddesi uyarınca alkollü içki bildirimlerini, ürün Türkiye limanlarına geldiğinde değil ürünün ihracatçı ülkede çıkış işlemleri tamamlanmadan önce yapması gerektiğinden bu iddiası yönünden de tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdarî Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu işleme konu ürün için davalı idarece daha evvel 3 kez ithalât izni verildiği, bu izinler kapsamında ürünün yurt dışından sevkiyatının sorunsuz olarak gerçekleştirildiği, bu ürün için 4. kez ithâlat izni verildiği hâlde bandrol taleplerinin dava konusu işlemle reddedildiği, bu işlemin hukukun genel ilkelerine, ölçülülük ilkesine aykırı olduğu, haklı beklenti ilkesini ihlâl ettiği, yerleşik hâle gelmiş işbu uygulamanın birdenbire değiştirilmesi nedeniyle hem maddi kayıp yaşadıkları hem ticarî itibarlarının zedelendiği, "..." ürününün elma şarabı kategorisinde olduğu, fermantasyon yoluyla üretildiği, dışarıdan herhangi bir alkol katımı ile zenginleştirilen bir içki olmadığı, dosyaya sundukları uzman görüşünün de bu yönde olduğu, ayrıca davalı idarece daha evvel bu ürüne yönelik tesis edilen işlemlerle de söz konusu ürünün elma şarabı olduğunun sabit olduğu, davalı idarenin aynı ürünle ilgili değerlendirmelerinde, geçmişte yaptığı yorumlardan farklı bir yorum yapabilmesi için ya söz konusu ürünün özelliklerinde değişiklik olması ya da bu hususta mevzuat değişikliği olması gerektiği, somut olayda ise her iki durumun da söz konusu olmadığı, davalı idarece daha evvel üç kez verilen bandrol onayının bu kez reddedilmesinin herhangi bir maddi veya hukuki olguya dayanmadığı, İdare Mahkemesi'nce ürünün alkol kökenli karışım içkisi mi yoksa elma şarabı mı olduğuna ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin, içerdikleri şeker, aroma ve düşük alkol miktarı nedeniyle gençler tarafından kolay ve fazla miktarda tüketilen alkollü içki kökenli karışım içkilerin piyasaya arzının önlenmesi kapsamında tesis edildiği, Anayasa'nın 58. maddesi uyarınca gençlerin alkollü içki tüketimine özendirilmesinin önüne geçmenin idarelerinin görev ve yetki alanında olduğu, uyuşmazlığa konu ürüne ithalât izninin ithalâta ilişkin genel mevzuat uyarınca verildiği, alkollü içkilerin ithalâtında ise ayrıca Tütün, Tütün Mamülleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin İthalat Denetimi Tebliği'ne uygunluk arandığı ve anılan Tebliğ'de alkollü içki kökenli karışım içkilerinin yurt içi üretimi, ithalâtı ve piyasaya arzının yasaklandığı, söz konusu ürüne ilişkin daha evvel üç kez bandrol onayı düzenlenmiş ise de yapılan incelemelerde, hacmen %4,5 alkol miktarına sahip söz konusu ürünün üretiminde elma şarabının yanı sıra elma suyu konsantresi ve şeker de kullanıldığının tespit edildiği, meyve şarabı üretiminde şaraba şeker ve/veya meyve suyu katılması söz konusu olmadığından bu ürünün elma şarabı baz alınarak hazırlanmış fermente alkollü içki kökenli karışım içkisi olarak tanımlandığı, üründe veya mevzuatta bir değişiklik olmaksızın ürünün yetkili kurum/kurumlarca yeniden incelemeye tâbi tutulmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, ayrıca davacı şirket tarafından dava konusu işlemin tesisinden sonra idarelerince yapılan değerlendirmenin hatalı olduğuna ilişkin herhangi bir ek bilgi ve/veya belge sunulmadığı, analiz yapılması gibi başka bir tür inceleme talep edilmediği, Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te alkollü içki ithâl etmek isteyen kişilerin alkollü içki bildirimlerini ihracatçı ülkede çıkış işlemleri tamamlanmadan önce yapması gerektiği kurala bağlandığından, davacı şirketin alkollü içki bildirimini idarelerine iletmeden önce ihracata yönelik işlemlerini tamamlamasında idarelerinin herhangi bir yükümlülüğünün söz konusu olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Dağıtım Yetki Belgesi kapsamında alkollü içki ithalâtçısı olarak faaliyet gösteren davacı şirket, elma şarabı alt kategorisindeki "..." markalı alkollü içki için Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Alkollü İçkiler Piyasası Daire Başkanlığı'ndan bandrol talebinde bulunmuştur.
Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Alkollü İçkiler Piyasası Daire Başkanlığı'nca, "..." markalı alkollü içki ürününe ait Türkçe etiket bilgisi ve üretim proses aşamalarının belirtildiği belgelerin incelenmesinden, ürünün su ile seyreltilmiş elma suyu konsantresinden üretilen elma şarabına şeker ve elma konsantresi ilavesiyle üretildiği, bu nedenle söz konusu ürünün elma şarabından farklı bir kategoride değerlendirilmesi gerektiği, elma şarabı baz alınarak hazırlanan fermente alkollü içki kökenli karışım içkisi tanımlamasına uygun olduğu değerlendirilmiş ve söz konusu talep Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 5. maddesinin 4. fıkrası ve 13. maddesinin 11. maddesi uyarınca alkollü içki kökenli karışım içkilerin üretimi, ithalatı ve piyasaya arzı yasaklandığından bahisle … tarih ve … sayılı işlemle reddedilmiştir.
Bunun üzerine davacı şirket, en azından aynı ürüne yönelik elma şarabı bandrolü verilmesi taleplerinin daha önce kabul edilmesinden hareketle sipariş edilen ancak söz konusu işlem nedeniyle depoda ve limanda kalan toplam 2520 koli "..." markalı ürüne elma şarabı bandrolü verilmesi talebinde bulunmuş, söz konusu talep, elma şarabına şeker ve elma konsantresi ilavesiyle üretilen ve hacmen %4,5 alkol içeren, şeker ve meyve konsantresi ile tatlandırılmış içeceğin elma şarabı baz alınarak hazırlanan fermente alkollü içki kökenli karışım içkisi tanımlamasına uygun olduğu, bu tür içeceklerin özellikle gençlerde özendirici ve içim kolaylığı etkisi yapacağı ve alkollü içki kökenli karışım içkilerin üretimi, ithalatı ve piyasaya arzı yasaklandığından bahisle … tarih ve … sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile reddedilmiştir.
Anılan işlemlerin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Alkol Ve Alkollü İçkilerin İç Ve Dış Ticaretine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "... Alkollü karışım: Alkollü içki tanımı dışında kalan ve içinde hacmen % 60 ve daha fazla etil alkol içeren her türlü karışımı, ..."; "İthalat" başlıklı 5. maddesinin dördüncü fıkrasında, "İçeriği ekli listede (Ek-3) kayıtlı dökme alkollü içkiler, alkollü içki kökenli karışım içkileri, alkollü içki üretiminde kullanılabilecek tarımsal kökenli distilatlar ve su, gıda alkolü gibi hammadde veya katkı maddeleri ilavesiyle alkollü içki hazırlanmasında kullanılabilecek konsantre içkiler serbest dolaşıma konu edilemeyeceğinden ve nakliyesi yapılamayacağından bu ürünlere ilişkin ithal talepleri değerlendirmeye alınmaz."; "İthalata uygunluk belgesi başvurusu ve alkollü içki bildirimi" başlıklı 6. maddesinde, "Alkol ve metanol ithal etmek isteyen gerçek ve tüzel kişiler, uygunluk belgesi taleplerini, alkollü içki ithal etmek isteyen gerçek ve tüzel kişiler alkollü içki bildirimlerini, ihracatçı ülkede çıkış işlemleri tamamlanmadan önce, aşağıda belirtilen firma ve ilgili ürün bilgilerini belgeleyerek dilekçe ile şahsen veya yetkili temsilcisi vasıtasıyla Kuruma intikal ettirirler.
...
b) Piyasaya arz ambalajında ithal edilecek alkol ve metanol için marka bazında düzenlenmiş ürün bilgileri:
1) Üretiminde uygulanan menşe ülke standardı veya teknik düzenlemesi (metanol hariç) ve üretim prosesi hakkında açıklama,
2) Ürünün varsa marka, etiket, şişe, kapak tescil belgelerinin birer örneği ile üreten, ambalajlayan firmaların isim ve adresleri,
3) Türk Gıda Kodeksi ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uyarınca Türkçe etikette bulunması gereken bilgilere ek olarak ürünün Türkçe kategorisi, ürünün temel girdilerini ve karakteristik özelliklerini ifade eden bilgilerin ve alkol ve metanolün üretildiği ülke, ürün farklı bir ülkede ambalajlanmışsa, ambalajlamanın yapıldığı ülke isimlerinin yer aldığı Türkçe etiket örneği.
c) İthal edilecek dökme gıda alkolü, sanayi tipi etil alkol, alkollü karışımlar ve metanol için ürün bilgileri:
...
d) Piyasaya arz ambalajında ithal edilecek alkollü içki için marka bazında düzenlenmiş ürün bilgileri:
1) Tarım ve Köyişleri Bakanlığı evrak giriş kaydından geçmiş dilekçesi ve dilekçeyle onayı istenen kontrol belgesi örneği ve kontrol belgesine esas bilgi ve belgeler,
2) Üretiminde uygulanan menşe ülke standardı veya teknik düzenlemesi ve üretim prosesi hakkında açıklama,
3) Ürünün varsa coğrafi işaret, marka, etiket, şişe, kapak tescil belgelerinin birer örneği ile üreten, harmanlayan, ambalajlayan firmaların isim ve adresleri,
4) Türk Gıda Kodeksi ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uyarınca Türkçe etikette bulunması gereken bilgilere ek olarak ürünün Türkçe kategorisi, alkollü içkinin üretim prosesinin doğru tanımlanmasını sağlayan, ürünün temel girdilerini ve karakteristik özelliklerini ifade eden bilgilerin ve alkollü içkinin üretildiği ülke, ürün farklı bir ülkede ambalajlanmışsa, ambalajlamanın yapıldığı ülke isimlerinin yer aldığı Türkçe etiket örneği. ..."; "Piyasaya Arz" başlıklı 13. maddesinin on birinci fıkrasında, "Dökme alkollü içkiler, alkollü içki kökenli karışım içkileri, alkollü içki üretiminde kullanılabilecek tarımsal kökenli distilatlar, su, gıda alkolü gibi hammadde veya katkı maddelerinin ilavesi ile alkollü içki hazırlanmasında kullanılabilecek konsantre içkiler piyasaya arz edilemez." kurallarına yar verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlık, bandrol talebine konu içkinin "alkollü içki kökenli karışım içkisi" mi yoksa "elma şarabı" mı olduğu hususundan kaynaklanmaktadır.
İdare Mahkemesi'nce, bandrol talebine konu içkinin hangi yöntemle üretildiği ve üretim prosesine ilişkin araştırma yapılmadığı, içkinin üretiminde kullanılan hammaddelerin neler olduğunun tespit edilmediği, içkinin "alkollü içki kökenli karışım içkisi" mi yoksa "elma şarabı" mı olduğu noktasında herhangi bir inceleme ve analiz yaptırılmadığı, salt davalı idarenin tespitlerine dayanıldığı görülmüştür.
Bu durumda, bandrol talebine konu içkinin "alkollü içki kökenli karışım içkisi" mi yoksa "elma şarabı" mı olduğunun tespiti bakımından; Türk Gıda Kodeksi ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uyarınca içkinin üretiminde uygulanan menşe ülke standardı veya teknik düzenlemesi ve üretim prosesi ile alkollü içkinin üretim prosesinin doğru tanımlanmasını sağlayan, ürünün temel girdilerini ve karakteristik özelliklerini ifade eden bilgilerin incelenmesi, Türk Gıda Kodeksi'ne göre bandrol talebine konu içkinin hazırlanmasında kullanılmasına izin verilen hammaddeleri içerip içermediğinin tespit edilmesi ve gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle alınacak rapor sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme neticesinde karar verildiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 12/09/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.