Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2018/3959 E. , 2019/2211 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2018/3959
Karar No:2019/2211
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
VEKİLİ : Av….
İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, uzaktan erişim sistemini Kuruma açma yükümlülüğünü yerine getirmediğinden bahisle piyasa faaliyetlerinin 30 gün süreyle geçici olarak durdurulmasına ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun (Kurul) … tarih ve …sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisans Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kurul Kararı'nda uzaktan erişim sistemlerinin davalı idarenin erişimine açılması hususuna yer verildiği, bu düzenleme gereğince akaryakıt hareketlerinin izlenmesini sağlayacak uzaktan erişim sisteminin otomasyon sistemi kılavuzunda yer alan hükümlere göre oluşturulmasının gerektiği, yapılan incelemede ise davacı şirketten ait UE kodlu tablolara erişilemediğinin tespit edilmesi üzerine davacı şirketten 09/11/2016 tarih ve 53645 sayılı yazıyla 15 gün içinde uzaktan erişim sistemine ait yükümlülüklerin yerine getirilmesi ile konuyla ilgili personele ait iletişim bilgilerinin davalı idareye gönderilmesi ve uzaktan erişim sisteminin 1240 sayılı Kurul Kararında belirtildiği şekilde yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin istendiği, davacı tarafından bu yükümlülüğün yerine getirilmesi yolunda uyarıldığı 05.10.2017 tarih ve 41649 sayılı sayılı Kurul Kararıyla doğrudan soruşturmaya başlanıldığı, 16.10.2017 tarih ve 1188 sayılı Soruşturma Raporu düzenlenerek savunma verilmesi ve uzaktan erişim sisteminin davalı idarenin kullanımına açılması hususunun davacı şirketten talep edildiği, verilen bu süre içerisinde de davacı şirketin uzaktan erişim sistemlerini davalı idarenin erişimine açmadığı, bu durumda, davacı şirketin, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 7. maddesinin altıncı fıkrası ve 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 1240 sayılı Kurul Kararı'nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi hükümlerine aykırı olarak uzaktan erişim sistemini Kuruma açma yükümlülüğünü yerine getirmediği ve 5015 sayılı Kanun'un davacı şirketin kendisine tanınan 15 günlük süre içinde söz konusu sistemi Kuruma tam olarak açmayarak ilgili mevzuata aykırılığı gidermediği anlaşıldığından, 5015 sayılı Kanunun 20. maddesinin birinci fıkrası ile Petrol Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 21. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca piyasa faaliyetinin 30 gün süreyle geçici olarak durdurulmasına ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, uzaktan erişim sistemine dair yükümlülükleri yerine getirme konusunda 25/11/2016 tarihinde …Ltd. Şti ile sözleşme yapıldığı, üç yıllık her türlü veriye erişilebildiği, davalı idarenin hangi tarihte hangi bilgiye erişemediğini açıklamadığı ve 7164 sayılı Kanun'un lehe getirilen düzenlemelerinin dikkate alınması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiğini savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ :
Ceza hukukunda kanunilik ilkesinin bir istisnası olarak kabul edilen lehe kanunların geriye yürümesi ilkesine göre, yeni çıkan bir Kanun failin veya fiilin lehine ise anılan Kanun geriye yürür. Suçun işlendiği tarihten sonra kabul edilen lehe kanun hükmünün geriye yürümesini AİHS'nin güvence altına almadığı yönündeki içtihadını değiştiren AİHM, eğer suçun işlendiği tarihte yürürlükte olan ceza kuralı ile kesin bir hükmün verilmesinden önce kabul edilen bir ceza kuralı farklı ise, hâkimin, sanığın lehine olan ceza kuralını uygulaması gerektiğini belirtmiştir (AYM. B. No: 2012/731, 15/10/2014). Diğer yandan uluslararası hukukta lehe kanun uygulamasının suçta ve cezada kanunilik ilkesinin bir unsuru olarak görüldüğü konusunda tereddüt bulunmamaktadır.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "İdari yaptırımlar" başlıklı 20. maddesinde, "Lisans sahibi kişiler hakkında, bu Kanuna, bu Kanuna göre yürürlüğe konulmuş yönetmeliklere, Kurumun yazılı talimatlarına veya lisanslarına kayıtlı hususların herhangi birine riayet edilmediği takdirde, Kurum tarafından ön araştırma veya soruşturma başlatılır. Ayrıca, ilgiliye onbeş gün içerisinde aykırılıkların giderilmesi, aksi hâlde bahse konu piyasa faaliyetlerinin geçici bir süre için durdurulabileceği veya doğrudan doğruya iptal yaptırımının uygulanacağı ihbar edilir. Bu ihbara rağmen onbeş günlük sürenin bitiminde aykırılıklar giderilmezse, Kurum, piyasa faaliyetini otuz günden az yüzseksen günden çok olmamak üzere geçici olarak durdurur. Geçici durdurma süresince, tehlikeli eylemin veya kötüniyetin veya ürünlerde zarar oluşmasının önlenmesi ile faaliyetin durdurulmasına neden olan durumun ortadan kaldırılmasına ilişkin faaliyetler dışında hiçbir piyasa faaliyeti yapılamaz. Lisans iptalleri Kurumca yapılacak soruşturma neticesine göre karara bağlanır..." kuralına yer verilmiştir.
7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 33. maddesi ile, 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesi, "İdari yaptırımlar; tedbirler, lisans iptalleri ve idari para cezalarından oluşur. Bu Kanuna göre idari para cezaları, tedbirler ve lisans iptallerinin uygulanması bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz.
Bu Kanuna göre verilen idari para cezaları, alınan tedbirler ve lisans iptalleri diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri engellemez. Bu Kanuna göre idari yaptırımlar aşağıdaki usulde yürütülür:
a) Lisans sahibi kişiler hakkında bu Kanuna, ikincil mevzuata veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına aykırı davranılması hâlinde; Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller için ilgilisine Kurum veya Kurumca yetkilendirilen kuruluşlar tarafından, otuz gün içerisinde aykırılığın giderilmesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceği ihtar edilir. Verilen ihtar süresi sonunda mevzuata aykırı durumu devam ettirenlerin ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur. Niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiilin tespit tarihinden itibaren iki yıl içerisinde tekrar edilmesi hâlinde ise ihtar işlemi uygulanmaksızın ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur. Geçici durdurma süresince, tehlikeli eylemin veya kötüniyetin veya ürünlerde zarar oluşmasının önlenmesi ile faaliyetin durdurulmasına neden olan durumun ortadan kaldırılmasına ilişkin faaliyetler dışında hiçbir piyasa faaliyeti yapılamaz. Geçici durdurma süresi sonunda da tespit edilen aykırılıklar giderilmezse, faaliyetin durdurulmasına devam edilerek soruşturma başlatılır ve gerekli idari yaptırımlar uygulanır. Lisans iptalleri Kurumca yapılacak soruşturma neticesine göre karara bağlanır. Yapılan geçici durdurma sonrasında mevzuata aykırı durumun ortadan kalkması hâlinde geçici durdurma hâli sona erdirilir..." şeklinde değiştirilmiştir.
Öte yandan Kurul tarafından alınan 14/03/2019 tarih ve 8487-3 sayılı kararda, düzeltme imkanı olan fiiler liste halinde belirlenmiş ve davacının piyasa faaliyetinin geçici olarak durdurulmasına sebep olan "Uzaktan erişim sistemine ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmemesi", dağıtıcı lisans sahipleri için düzeltme imkanı olan fiiler arasında sayılmıştır.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat" deyiminin, Kanun'un karşılığında İdarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlamına geldiği; 3. maddesinde, bu Kanun'un, İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin, İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı; "Zaman Bakımından Uygulama" başlıklı 5. maddesinde, 26/09/2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen İdarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından ise derhâl uygulama kuralının geçerli olduğu; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağı kurala bağlanmıştır.
5252 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanun'un “Lehe olan hükümlerin uygulanmasında usul” başlıklı 9. maddesinin üçüncü fıkrasında ise; “Lehe olan hüküm, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması suretiyle belirlenir.” hükmüne yer verilmiştir. Bu maddeyle, bir kanunun yürürlükten kaldırılıp yerine başka bir kanunun yürürlüğe girmesinden sonra lehe olan kanunun tespiti bakımından, sabit kabul edilen olaya, suçtan önceki ve sonraki kanunların ilgili tüm hükümlerinin birbirine karıştırılmaksızın bir bütün hâlinde uygulanıp ayrı ayrı sonuçlar belirlenmesi ve bunların karşılaştırılması gerektiği yönünde özel bir düzenleme yapılmıştır. Bu sebeple 7164 sayılı Kanun'la, faaliyetin geçici durdurulması ve lisans iptali için 20. maddede yapılan değişikliklerin lehe olup olmadığı, eski Kanun ve yeni Kanun bir bütün olarak değerlendirilmek suretiyle objektif olarak belirlenmelidir. Zira, mevzuatın lehe olduğu suçlananın sübjektif durumuna veya kendisinin şahsi tercihine göre değil, objektif kıstaslara göre belirlenmelidir (Ali ULUSOY, İdari Yaptırımlar, İstanbul-2013, s.82).
Bu bağlamda, 7164 sayılı Kanun değişikliğinden önce, 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinde lisans iptali ve geçici durdurma yaptırımı için aykırılığın giderilmesi bakımından ilgililere tanınan süre 15 gün olmasına karşılık, 7164 sayılı Kanun'la bu sürenin 30 güne çıkarıldığı görülmektedir. Anılan değişikliğinin idari yaptırıma muhatap olan ilgililere aykırılığı giderme bakımından yeni ve daha uzun süreli bir hak sağladığı, bu sebeple değişikliğin davacı bakımından bu yönüyle lehe kanun niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan 7164 sayılı Kanun değişikliğinden önce aykırılıkların giderilmemesi halinde geçici durdurma süresi idarenin takdir yetkisi çerçevesinde yüzseksen güne kadar uzayabilecekken, 7164 sayılı Kanun bu süreyi idareye takdir yetkisi bırakmaksızın altmış günle sınırlandırmıştır. Geçici durdurma süresini belirli kılması ve idareye takdir yetkisi bırakmaması yönünden bu değişikliğin de lehe olduğu görülmektedir.
Bu itibarla, 7164 sayılı Kanun'la lehe düzenleme yapılması yoluyla ortaya çıkan yeni hukukî durumun dikkate alınması ve temyiz isteminin kabul edilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın … İdare Mahkemesine gönderilmesine, 24/06/2019 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.