Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2018/4161 E. , 2022/3083 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2018/4161
Karar No:2022/3083
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Petrol Ofisi Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansına sahip olan davacı şirketin, sözleşmeli bayisi olan 21 adet akaryakıt istasyonunda stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmaması nedeniyle, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 7. maddesinin 6. fıkrası ile ... sayılı Kurul Kararı'nın mülga 4.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine ve 5. maddesinin dokuzuncu ve onuncu bendine ve yürürlükteki 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine ve 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bendine aykırı hareket ettiğinden bahisle, 5015 sayılı Kanun'un fiil tarihinde yürürlükte olan hâliyle 19. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca, her bir bayi için 739.666,00-TL olmak üzere 21 bayi için toplam 15.532.986,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:...,K:... sayılı kararda; davacı şirket tarafından, idari para cezasına konu olan 21 adet bayi istasyonunda otomasyon sisteminin kurulması için verilen sürenin son günü olan 30/06/2011 tarihi itibarıyla bir kısmında otomasyon sisteminin kurulduğu, bir kısmında bayilik ilişkisinin bulunmadığı, bir kısmının ise gayri faal olduğu ileri sürülmüş ise de, dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden, otomasyon sisteminin kurulduğu belirtilen istasyonların ilk verilerinin 30/06/2011 tarihinden sonra alındığı, bayilik sözleşmeleri feshedilen ihtarnamelerin yine 30/06/2011 tarihinden sonra düzenlendiği, tadilatta ve gayri faal olduğu belirtilen istasyonlara ilişkin olarak da mevzuatı uyarınca sunulması gereken bilgi ve belgelerin sunulmadığı, bu hususun ispat edilemediği, dolayısıyla otomasyon sisteminin kurulması gereken tarihin son günü olan 30/06/2011 tarihi itibarıyla bayisi olan 21 adet akaryakıt istasyonunda otomasyon sisteminin kurulmadığı;
Öte yandan, dava konusu işlem, idari yargı yerlerince verilen karar üzerine tesis edildiğinden, davacı şirketin idari para cezası verilebilmesi için 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 20. maddesinde belirtilen soruşturma zamanaşımı süresinin geçtiğine ilişkin iddiasına itibar edilmediği; bu itibarla, 21 adet akaryakıt istasyonunda 30/06/2011 tarihi itibarıyla otomasyon sistemini kurmadığı sabit olan davacı şirkete her bir bayi için 739.666,00-TL olmak üzere 21 bayi için toplam 15.532.986,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, her bir bayi için ayrı ayrı yaptırım uygulanmasının hukuka aykırı olduğu, tek bir fiil bulunduğu, soruşturma zamanaşımı süresi dolduktan sonra dava konusu Kurul kararının tesis edildiği, ön araştırma ve soruşturma prosedürünün yasa ve yönetmeliğe uygun biçimde yerine getirilmediği, soruşturma açılmaksızın soruşturma kararı verildiği, otomasyon sistemi kurulmadığı iddia edilen 21 adet bayi istasyonunun bir kısmında bayilik ilişkisinin bulunmadığı, bir kısmında kurulduğu ve bir kısmının da gayri faal olduğu, şahsileştirilmeyen, ölçülülük ilkesine aykırı olan cezanın Anayasa'ya aykırı olduğu ve Anayasa Mahkemesi nezdinde itiraz yoluna gidilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen reddi ve kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
Davacının Anayasa'ya aykırılık itirazı ciddi bulunmayarak esasın incelenmesine geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY:
Dağıtıcı lisansına sahip davacı şirketin, sözleşmeli bayisi olan 21 adet akaryakıt istasyonunda, stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığından bahisle doğrudan soruşturma açılmış ve ... tarih ve ... sayılı soruşturma raporu düzenlenerek davacı şirketten yazılı savunma istenilmiştir.
Akabinde, davacının savunmasında belirttiği hususlar haklı görülmemiş, dava konusu Kurul kararıyla her bir bayi için 739.666,00-TL olmak üzere 21 bayi için toplam 15.532.986,00-TL idari para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine, bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun ''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, ''Bu Kanunun amacı; yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamaktır.''; ''Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri'' başlıklı 4. maddesinde, ''Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir. Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır. Piyasa faaliyetinde bulunanlar, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuracak her türlü işlemden özenle kaçınmak, bunların oluşumunun engellenmesi için her türlü tedbiri almak ile istenmeyen durumları en kısa sürede gidermek zorundadır.''; fiil tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 7. maddesinde, ''...Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür."; yine fiil tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 19. maddesinde ise, ''... Bu Kanuna göre; a) Aşağıdaki hâllerde, sorumlulara altıyüzbin Türk Lirası idarî para cezası verilir:...4) 5, 6, 7, 8, 16, 17 ve 18 inci maddelerin ihlali.'' kuralına yer verilmiştir.
Petrol Piyasası Kanununun 19. Maddesi Uyarınca 2011 Yılında Uygulanacak Para Cezaları Hakkında Tebliğ gereğince 5015 sayılı Kanun'un 19. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca verilecek idarî para cezaları yeniden değerleme oranında artırılarak 739.666,00-TL olarak belirlenmiştir.
06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kararın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Dağıtıcı lisansı sahibi:... Akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar. Kayıt dışı ikmal ve satış tespit edilmesi hâlinde Kurumu derhal bilgilendirir.''; 5. maddesinde, "Bu Kararın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (ı) bendi 30/06/2011, (c) bendi 01/10/2011, diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dairemizin 23/11/2021 ve 29/06/2022 tarihli ara kararları ile; uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için davalı idareden ve Gelir İdaresi Başkanlığından, dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin, bayilerindeki stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemlerini kurma yükümlülüğünün son günü olan 30/06/2011 tarihinden, sonra faaliyetlerinin bulunup bulunmadığının ve sisteme ilk veri akışının hangi tarihte olduğunun sorulmasına; davacıdan ise, tadilat nedeniyle otomasyon sistemi kurulmadığı belirtilen bayilere yönelik olarak söz konusu tadilatın tevsikine dair ilgili bayilerce yetkili resmi mercilerden alınmış olan ve 30/06/2011 tarihini kapsayan izin, ruhsat vb. bilgi ve belgelerin Dairemize gönderilmesinin istenilmesine karar verilmiştir.
Dairemizce yapılan ara kararlarına verilen cevapların değerlendirilmesi neticesinde, temyizen incelenen kararın;
1- Davacıya, sözleşmeli bayisi olarak faaliyet gösteren ... Petrol Ürünleri Turizm Ticaret ve Sanayi A.Ş., ... , ... Petrol Tekstil Tarım İnşaat Mühendisilik Nakliye Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., ..., ...-... Petrol, ... Petrol Ürünleri Taşımacılık İnşaat Gıda Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., ... Petrol İşletmeleri Ltd. Şti., ... Akaryakıt Madencilik Unlu Mamuller İnşaat Nakliyat Turizm Gıda Sanayi Ticaret Ltd.Şti., ... Liman ve Turizm İşletmeleri Ticaret A.Ş., ... Petrol Otomotiv İnşaat Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., ... Petrol Gıda ve Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., ... , ... Petrol Gıda Nalburiye Kimyevi Boya Sanayi Dış Ticaret Ltd. Şti., ... Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti., ... Yapı Sanayi ve Petrol Ürünleri Dağıtım Ltd. Şti., ... Akaryakıt Satış İstasyonu Petrol Ürünleri Gıda Nakliye Bilgisayar İnşaat Taahhüt Madencilik Otomotiv İthalat İhracat Ticaret Sanayi Ltd. Şti. unvanlı şirketlere ait akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım-satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığından bahisle her bir bayi için ayrı ayrı 739.666,00-TL olmak üzere toplam 11.834.656,00-TL-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin kısım bakımından davanın reddi yolundaki Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmında usule ve hukuka uygun olup, davacı tarafından bu kısım yönünden ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
2- Davacıya, sözleşmeli bayisi ... Petrol Nakliye Gıda İnşaat ve Malzemeleri Pazarlama İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (...), ...-... Petrol, ..., ... Akaryakıt Nakliyat İnşaat Turizm Servis Hizmetleri ve Ticaret Ltd. Şti. (... ), ... Petrol Turizm ve Madencilik Ticaret Ltd. Şti.'ne (...) ait akaryakıt istasyonunda stok hareketleri ve akaryakıt alım-satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığından bahisle her bir bayi için ayrı ayrı 739.666,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin Kurul kararına yönelik kısmına gelince;
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerine göre, lisans sahiplerinin, lisans sahibi olmasından dolayı her türlü yükümlülüğe uymak zorunda oldukları, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmanın ve uygulamanın da dağıtıcı lisansı sahiplerinin uymak zorunda olduğu yükümlülüklerden biri olduğu, dağıtıcı lisansı sahiplerinin bu yükümlülüğü yerine getirmeleri için belirlenen sürenin son gününün ise 30/06/2011 olduğunun Kurul kararı ile belirlendiği anlaşılmaktadır.
Dairemizin 29/06/2022 tarihli ara kararı ile; uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan, 30/06/2011-04/07/2011 tarihleri arasında, ekli listede bilgileri yer alan ve dava konusu Kurul karar kapsamında bulunan 7 (yedi) bayiye ve davacının akaryakıt satışı yapıp yapmadığının ve buna ilişkin satış faturası düzenleyip düzenlemediğinin sorulmasına; yine anılan bayilerce belirtilen tarihler arasında akaryakıt satışı yapılıp yapılmadığının ve satış faturası düzenlenip düzenlenmediğinin sorulmasına, bu hususa ilişkin tüm bilgi ve belgelerin Dairemize gönderilmesinin istenilmesine karar verilmiştir.
Dairemizce yapılan söz konusu ara kararına cevaben verilen Gelir İdaresi Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısından; ..., ...-... Petrol, ..., ... ve ... unvanlı 5 (beş) bayiye ait akaryakıt istasyonunda akaryakıt satışı yapılmadığı anlaşılmıştır.
Dairemizin anılan ara kararı kapsamında akaryakıt satışı yapılmadığı anlaşılan ..., .. -... Petrol, ... Değirmencioğlu, ... ve ... unvanlı bayiler ile davacı şirket arasındaki bayilik sözleşmesinin davacı şirket tarafından, Beyoğlu 42. Noterliği tarafından düzenlenen ... tarih ve ..., ... , ..., ..., ... sayılı ihbarnamelerle feshedildiği, feshin bayilere 04/07/2011 tarihinde tebliğ edildiği ve fesih işleminin davacı şirket tarafından 10/08/2011 tarihli yazı ile Kurum'a bildirildiği görülmüştür.
Dağıtım şirketlerinin bayilerinde otomasyon sistemi kurmaları gereken son tarih olan 30/06/2011 ile davacı dağıtım şirketinin yukarıda adı geçen şirketlerle bayilik sözleşmesini feshettiği 04/07/2011 tarihi arasında, bayilere akaryakıt sevkiyatı yaptığı ve bayilerce akaryakıt satışı yapıldığı somut olarak ortaya konulamadığından, dağıtım lisansı sahibi davacıdan bayilik ilişkisini devam ettirmek istemediği adı geçen bayisine ait akaryakıt istasyonlarında otomasyon sistemi kurmasının beklenemeyeceği açıktır.
Bu itibarla, davacı şirketin sözleşmeli bayileri olarak faaliyet gösteren ..., ... -... Petrol, ... , ... ve ...'a ait akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım-satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesine yönelik otomasyon sistemini kurmadığından bahisle, 3.698.330,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise bu kısım yönünden hukukî isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kısmen reddine;
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... , K:... sayılı temyize konu kararının davacıya, 16 bayi için toplam ...-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ONANMASINA;
3. Temyiz isteminin kısmen kabulüne;
4. Temyize konu kararın davacıya ..., ...-... Petrol, ..., ... ve ... unvanlı beş adet bayisi için toplam ...-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair kısmının 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA;
5. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 13/09/2022 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.