T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2018/4190
Karar No:2023/4760
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Kurumu
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Ürünleri Ticaret A.Ş.
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı kapsamında faaliyet gösteren davacı şirket hakkında, lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç 6 (altı) ay içerisinde bayilik teşkilatını oluşturmadığından bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile Petrol Piyasası Yönetmeliği'nin 34. maddesinin birinci fıkrasının (r) bendine aykırılık sebebiyle 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca 84.575,00-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun (Kurul) … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; idari para cezalarının kanunda alt ve üst sınır belirtilmek suretiyle belirlendiği durumlarda, idari para cezası vermeye yetkili makamın, 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrasında belirtilen idari para cezası yaptırımı konusundaki takdir yetkisini kullanırken, Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinde yer alan kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusur ve ekonomik durumunu göz önünde bulundurması ve hangi nedenle idari para cezasını üst sınırdan verdiğinin yargısal denetime imkân verecek şekilde somut olarak ortaya koyması gerektiği, dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç 6 (altı) ay içerisinde bayilik teşkilatını oluşturması ile ilgili olarak yapılan soruşturma neticesinde hazırlanan soruşturma raporundaki tespitler doğrultusunda idari para cezası uygulanmasına karar verildiği, mevzuat hükümleri ve olayın birlikte değerlendirilmesinden; davacı şirketin, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile Petrol Piyasası Yönetmeliği'nin 34. maddesinin birinci fıkrasının (r) bendine aykırı olarak 6 (altı) ay içerisinde bayilik teşkilatının oluşturulmadığı hususu açık ise de, davalı idare tarafından idari para cezasının hangi nedenle üst sınırdan verildiğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya koyulmadığı, ayrıca bu konuda herhangi bir açıklama da getirilmediği görülmüş olup, herhangi bir kriter gözetilmeksizin salt takdir yetkisinden hareketle Kanun'da öngörülen üst sınırdan idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği kapsamında dağıtıcı lisansı sahiplerinin lisanslarının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde bayilik teşkilatı oluşturulması ile yükümlü kılındığı, söz konusu yükümlülüğü ihlâl eden dağıtıcı lisansı sahiplerinin üst yazıyla gönderildiği, yazının eki incelendiğinde davacının da adının yer aldığı dolayısıyla davacı şirketin lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç altı ay içerisinde bayilik teşkilatını oluşturma yükümlülüğünü ihlâl ettiğinden tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
… tarih ve … sayılı dağıtıcı lisansı kapsamında faaliyet gösteren davacı şirketin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 34. maddesinin birinci fıkrasının (r) bendi ve Geçici 17. maddesinde düzenlenen ve 28/11/2014 tarihinden itibaren uygulanan bayilik teşkilatı kurma yükümlülüğünü lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç 6 (altı) ay içerisinde yerine getirmediğinin tespit edilmesi nedeniyle Kurul kararıyla doğrudan soruşturma açılmasına karar verildiği; yapılan soruşturma sonucunda soruşturma raporunun tanzim edildiği; söz konusu raporun davacı şirkete tebliğ edilerek yazılı savunmasının istenildiği; verilen savunma yeterli görülmeyerek 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca 84.575,00-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Kurul kararının alındığı, bunun üzerine anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 2. maddesinin (9) numaralı bendinde, bayi, bayilik faaliyeti için gerekli donanıma sahip gerçek ve tüzel kişiler; (10) numaralı bendinde, bayilik, karşılıklı yükümlülüklerin ekinde fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemi; işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükteki hâliyle 3. maddesinde, "Petrol ile ilgili;
a) Rafinaj, işleme, madeni yağ üretimi, depolama, iletim, serbest kullanıcı ve ihrakiye faaliyetlerinin yapılması ve bu amaçla tesis kurulması ve/veya işletilmesi,
b) Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması,
İçin lisans alınması zorunludur. ...
Bu Kanuna göre; lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemler Kurumca yapılır. Lisansların verilmesinde pazara giriş açısından teknoloji, kalite, güvenlik, hizmet ve teşebbüsün sürdürülebilirliği dikkate alınır, bayi sayısı, depolama kapasitesi (işletme stok kapasitesi hariç) konularında sayısal büyüklüklerle sınırlama yapılmaz."... kuralına yer verilmiştir.
28/11/2014 tarih ve 29189 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 4. maddesinin birinci fıkrasına, "34. Bayilik teşkilatı: Bayilere akaryakıt satış ve ikmal faaliyeti gerçekleştirmek için dağıtıcılarca en az beş bayiden müteşekkil olmak üzere oluşturulan yapıyı" tanımı eklenmiş; 5. maddesi ile, aynı Yönetmeliğin "Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Yükümlülükleri" başlıklı 34. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (r) bendinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri piyasada; ... r) Lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç altı ay içerisinde bayilik teşkilatı oluşturulması, ile yükümlüdür." düzenlemesine yer verilmiş; 8. maddesi ile, aynı Yönetmeliğe eklenen Geçici 17. maddesinde ise, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte dağıtıcı lisansı sahibi olan kişiler en geç altı ay içerisinde bayilik teşkilatı oluşturmak ile yükümlüdür." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
28/11/2014 tarih ve 29189 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1., 3., 4., 7. ve 8. maddeleri ile 5. maddesiyle anılan Yönetmeliğin 34. maddesinin 1. fıkrasına eklenen (r) bendi ile 5352 sayılı Kurul kararının 1. ve 2. maddelerinin iptali istemiyle Dairemizin 2015/352 sayılı esasına kayden açılan davada verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine dair karara karşı yapılan itiraz üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 21/01/2016 tarih ve YD İtiraz No:2015/1277 sayılı kararıyla;
"Anayasa'nın 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği; 8. maddesinde, yürütme yetkisinin Anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılacağı vurgulanmış; 123. maddesinde, idarenin, kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hususuna yer verildikten sonra; 124. maddesinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği hükme bağlanmıştır.
5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 'Tanımlar ve Kısaltmalar' başlıklı 2. maddesinde, bayinin; bayilik faaliyeti için gerekli donanıma sahip gerçek ve tüzel kişileri; bayiliğin ise; karşılıklı yükümlülüklerin ekinde fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemi olarak tanımlanmış; 3. maddesinde, 'Petrol ile ilgili; a) Rafinaj, işleme, madeni yağ üretimi, depolama, iletim, serbest kullanıcı ve ihrakiye faaliyetlerinin yapılması ve bu amaçla tesis kurulması ve/veya işletilmesi, b) Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması için lisans alınması zorunludur... Bu Kanuna göre; lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemler Kurumca yapılır. Lisansların verilmesinde pazara giriş açısından teknoloji, kalite, güvenlik, hizmet ve teşebbüsün sürdürülebilirliği dikkate alınır, bayi sayısı, depolama kapasitesi (işletme stok kapasitesi hariç) konularında sayısal büyüklüklerle sınırlama yapılmaz.' kuralına yer verilmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin 1. maddesi ile, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına '34. Bayilik teşkilatı: Bayilere akaryakıt satış ve ikmal faaliyeti gerçekleştirmek için dağıtıcılarca en az beş bayiden müteşekkil olmak üzere oluşturulan yapıyı,' tanımının eklendiği anlaşılmaktadır.
Normlar hiyerarşisinde anayasal ve yasal düzenlemelerden sonra gelen idari düzenlemeler bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanır ve kanun hükümlerine açıklık getirilmesi suretiyle bu kanun hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanır. Diğer yandan, normlar hiyerarşisindeki düzenleme soyuttan somuta doğru kademeli bir sistem içermektedir. Anılan sistemde bir üst norm bir alt norma oranla daha genel ve soyut ifadeler taşımakta, bir alt norm ise daha özel ve somut ifadelerle bir üst normun ne amaçla getirildiğini somut olarak ortaya koymaktadır. Öğretide türevsel bir yetki olarak kabul edilen idarelerin düzenleme yetkisinin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak bir şekilde kullanılamayacağı da İdare Hukukunun en temel ilkelerindendir.
Bu itibarla, 5015 sayılı Yasa'da bayi sayısı konusunda sayısal sınırlama getirilemeyeceği kuralına yer verildiği dikkate alındığında, bu yasal düzenlemeyi aşar şekilde, bayilik teşkilatının en az beş bayiden oluşacağı yolundaki düzenlemede hukuka uyarlık bulunmamakta olup hukuka aykırı bulunan söz konusu düzenlemenin yürürlükte kalması telafisi güç zararlara neden olacak niteliktedir." gerekçesiyle Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Bayilik teşkilatı" tanımında geçen "en az beş bayiden" ibaresinin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 21/01/2016 tarih ve YD İtiraz No:2015/1277 sayılı kararı ile, bayilik teşkilatında bayi sayısının sınırlandırılabileceğine dair dayanak Kanun'da düzenleme yer almazken üst hukuk normu kanunu aşacak şekilde alt düzenleyici işlem olan Yönetmelikle sınırlama yapılamayacağı gerekçesiyle bayilik teşkilatının en az beş bayiden oluşacağı yolundaki düzenleme yönünden yürütmenin durdurulmasına karar verilmesi sonrasında Dairemizin 10/06/2020 tarih ve E:2015/352, K:2020/1305 sayılı kararıyla anılan düzenlemenin iptaline hükmedildiği, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 30/12/2021 tarih ve E:2020/2975, K:2021/3504 sayılı kararıyla da Dairemiz kararının anılan düzenlemenin iptaline ilişkin kısmının onanmasına karar verildiği görülmüştür.
Tüm bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun belirtilen kararıyla, dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinin 34 numaralı bendinde yer verilen bayilik teşkilatı tanımında geçen dağıtıcılara bayilik teşkilatının en az beş bayiden oluşmasına yönelik getirilen sınırlamanın yürütmesinin durdurulmasına, sonrasında Dairemizce iptaline karar verilmiş olması nedeniyle, yargı kararlarının bağlayıcılığı ilkesi gereğince uyuşmazlığın karara bağlanması gerektiğinden, hukuka aykırılığı yargı kararıyla ortaya konulan bir düzenlemeye dayalı olarak ilgililer hakkında işlem tesis edilemeyeceği, tesis edilse dahi hukuken dayanaksız hâle geleceği kuşkusuzdur.
Bu itibarla, dava konusu Kurul kararının iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Davalı idare harçtan muaf olduğundan, temyiz aşamasında yatırılan toplam …-TL harcın istemi hâlinde davalıya iadesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine,
6. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesini teminen dosyanın … İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine, 14/11/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.