T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/4277
Karar No : 2022/7454
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Turizm Taşımacılık ve Servis Tic. A. Ş.
VEKİLİ : Av…
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av…
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi .. İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: … tarih ve … sayılı UKOME kararı ve … tarih ve … sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi’nin Geçici 1. maddesinin 10. fıkrasında yer alan; “Mevcut Taşımacı kapsamındaki gerçek ve tüzel kişiler için.. Servis Taşımacılığı Kartı ve Güzergah Kullanım İzin Belgesi bedelleri İBB Meclisi tarafından belirlenecektir.” kuralı ile anılan kural uyarınca İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi'nin 22.07.2016 tarih ve 1342 sayılı kararıyla kabul edilen ''...mevcut taşımacılar adına düzenlenecek olan "servis taşımacılığı kartı" için, özmalı olan ilk 50 araç için bedel alınmaması, 51 araçtan 100 araca kadar ekli yönergenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası (e) bendinde yer alan bedelin her bir araç için yüzde yirmibeşinin alınması, 101 araçtan 200 araca kadar ekli yönergenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası (e) bendinde yer alan bedelin her bir araç için yüzde ellisinin alınması, 201 araçtan 300 araca kadar ekli yönergenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası (e) bendinde yer alan bedelin her bir araç için yüzde yetmişbeşinin alınması, 300 araçtan sonraki her bir araç için ekli yönergenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası (e) bendinde yer alan bedelin tamamının alınması kaydı ile araçlarını Servis Taşımacılığı Kartı’na kaydettirebilecektir." şeklindeki düzenlemenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… kararıyla; dava konusu düzenleme yürürlüğe girmeden önce, davacının geçerli güzergah izin belgesi olanların servis taşımacılığı yapma hakkına sahip olduğu görülmüşse de, davacının bir yıl süreyle geçerli olan güzergâh kullanım izin belgesine sahip olduğu, başkaca tamamlanmış bir hukuki durumun veya herhangi bir hakkın bulunmadığı; kaldı ki idarenin yapacağı genel düzenleyici işlemle davacının öznel hukuki durumun gelecekteki koşullarının değiştirebileceği dolayısıyla da davacının kazanılmış hakkının bulunduğundan bahsedilemeyeceği anlaşıldığından; davacının, mevcut taşımacılar bakımından yapılan düzenlemelerin kazanılmış hakkın ihlali niteliğinde olduğu ve düzenleyici işlemlerin geriye yürümezliği ilkesine aykırı olduğu iddiasına itibar edilmemiş olup, yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin verdiği görev ve yetki kapsamında yapılan düzenlemenin ve Belediye Meclisi kararının kamu yararına ve hukuka aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; kazanılmış haklarının ihlal edildiği, geriye etkili işlem yapıldığı, serbest piyasa ekonomisine aykırı düzenleme yapıldığı belirtilerek, temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen bozulmasına, kısmen gerekçeli onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı … Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından, 11.02.2016 tarihinde alınan karar ile karara ekli dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin kabulüne ve Yönerge içindeki ücret ve sürelere ilişkin bölümlerinin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisince karara bağlanmasını müteakip Yönergenin yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.
UKOME kararı ile kabul edilen dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nde servis taşımacılarının çalışma şekil şartlarının belirlendiği ve yaptırımların düzenlendiği; ayrıca ücrete ilişkin bölümlerinde ise, ücretlerin meclisçe belirleneceği kurala bağlanmıştır. Yönergenin "Yürürlük" başlığını taşıyan 13. maddesinde ise, "İşbu Yönerge, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından süre ve bedellerle ilgili maddeleri onaylandıktan sonra mahalli bir gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer." şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi uyarınca alınan ve bir diğer dava konusu işlem olan … tarih ve … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile de, Yönergenin çeşitli maddelerinde yer verilen, taşımacılık kartı bedeli, devir işlem bedeli, güzergah kullanım izin bedelinin miktarı ile ödeme şekilleri belirlenmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 Sayılı Belediye Kanunu'nun 18/m maddesinde; belediye tarafından çıkartılacak yönetmelikleri kabul etmek belediye meclisinin görevleri arasında sayılmış; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 12. maddesinin 3. fıkrasında, büyükşehir ilçe ve ilk kademe meclisleri ile bunların çalışma usul ve esaslarına ilişkin diğer hususlarda Belediye Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde ise; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer." hükmüne yer verilmiştir.
2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde, "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (...) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyiz istemine konu kararın, … tarih ve … sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi’nin Geçici 1. maddesinin 10. fıkrası yönünden incelenmesi:
Bakılan uyuşmazlıkta, dava konusu … tarih ve … sayılı UKOME kararı ile eki Öğrenci Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davada, … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E…., K… sayılı kararıyla, usulüne uygun oluşturulmayan komisyon ile alındığı gerekçesiyle UKOME kararının iptaline karar verildiği, bu karara karşı istinaf başvurusunda bulunulan … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karar ile, … tarih ve … sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin, 27.04.2016 tarih ve 2016/3-13 sayılı UKOME kararı ile revize edildiği ve Yönergenin 13. maddesinde yer alan "İşbu Yönerge İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından süre ve bedeller ile ilgili maddeleri onaylandıktan sonra mahalli bir gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer." hükmü uyarınca söz konusu süre ve bedeller ile ilgili maddelerin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanarak mahalli gazetede yayımı üzerine revize edilmiş haliyle Yönergenin 24.09.2016 tarihinde yürürlüğe girdiğinden bahisle dava açma tarihi (12.04.2016) itibariyle idari davaya konu kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem bulunmadığından, davanın esası hakkında karar verilmesinde hukuki isabet görülmediği'' gerekçesiyle kaldırılmıştır.
Bu kararın temyiz edilmesi üzerine ise, Dairemizin 16/09/2021 tarih ve E:2017/3792, K:2021/3875 sayılı kararıyla, ''..UKOME kararının yürürlük şartı olarak meclisten onay alınması gerektiği yönündeki kararlar UKOME'nin yetki, görev ve çalışma esaslarının belirlendiği, 5216 sayılı yasanın 9. maddesine aykırılık teşkil edeceğinden; başkan dışında başkaca bir makamın onayının alınması gerektiği gerekçesiyle; dava konusu kararın yürürlüğe girmediğinin kabulü ile verilen mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiş olup, yasal yürürlük şartının araştırılmadığı görüldüğünden kararın eksik incelemeye dayalı olduğu değerlendirilmiştir. Öte yandan, kararın başkanca onaylanıp onaylanmadığı anlaşılmamakla dava konusu kararın başkanca onaylanmamış olduğunun tespiti halinde kararın yürürlüğe girmediğinin kabulü gerekmekle birlikte onaylanmış olması halinde yürürlük şartını sağlayan işlemin esasının inceleneceği tabidir.'' gerekçesiyle … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:… K:… sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Anılan karar doğrultusunda … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince yapılan … tarih ve E:… sayılı ara kararına davalı idare vekili tarafından verilen cevapta, … tarih ve … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararında belediye başkanının imzası ve onayı bulunmadığı belirtildiğinden, söz konusu kararın tesis edildiği tarih itibariyle belediye başkanınca onaylanmadığının anlaşıldığı, bu durumda, dava konusu işlemin belediye başkanı tarafından onaylanmamış olması nedeniyle yürürlüğe girmediği, dolayısıyla mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığı sonucuna varıldığı; öte yandan, idarece onay işlemi tamamlanmayan dava konusu kararın uygulamaya konulması sonucu dava açılmasına sebebiyet verildiği anlaşıldığından, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı idareye yükletilmesine, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının kaldırılmasına, davanın incelenmeksizin reddine karar verildiği ve bu kararın yargılama gideri ile vekalet ücreti yönünden temyiz edilmesine karşın, esası yönünden temyiz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, 5216 sayılı Kanun hükmüne uygun şekilde belediye başkanınca onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmediği ve mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gereken idari işlem niteliğini kazanmadığı anlaşılan … tarih ve … sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi’nin Geçici 1. maddesinin 10. fıkrasının iptali istemiyle açılan davanın esasının incelenmesine yasal olanak bulunmamaktadır.
Bu itibarla, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun, … tarih ve … sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi’nin Geçici 1. maddesinin 10. fıkrası yönünden, yukarıda yer verilen gerekçe ile reddine karar verilmesi gerekmekte ise de, Bölge İdare Mahkemesi kararı sonucu itibariyle hukuka uygun bulunmuştur.
Temyiz istemine konu kararın, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi'nin 22.07.2016 tarih ve 1342 sayılı kararı yönünden incelenmesi:
Yukarıda yer verilen yargı kararları uyarınca, 5216 sayılı Kanun hükmüne uygun şekilde belediye başkanınca onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmediği ve mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gereken idari işlem niteliğini kazanmadığı anlaşılan 11.02.2016 tarih ve 2016/2-8 sayılı UKOME kararına dayanılarak tesis edilen ve dayanağı bulunmadığı anlaşılan dava konusu 22.07.2016 tarih ve 1342 sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararının, ''...mevcut taşımacılar adına düzenlenecek olan "servis taşımacılığı kartı" için, özmalı olan ilk 50 araç için bedel alınmaması, 51 araçtan 100 araca kadar ekli yönergenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası (e) bendinde yer alan bedelin her bir araç için yüzde yirmibeşinin alınması, 101 araçtan 200 araca kadar ekli yönergenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası (e) bendinde yer alan bedelin her bir araç için yüzde ellisinin alınması, 201 araçtan 300 araca kadar ekli yönergenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası (e) bendinde yer alan bedelin her bir araç için yüzde yetmişbeşinin alınması, 300 araçtan sonraki her bir araç için ekli yönergenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası (e) bendinde yer alan bedelin tamamının alınması kaydı ile araçlarını Servis Taşımacılığı Kartı’na kaydettirebilecektir." şeklinde düzenlenmesine ilişkin kısmında hukuka uyarlık, anılan kısım yönünden yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesi uyarınca temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının; 11.02.2016 tarih ve 2016/2-8 sayılı UKOME kararı ile Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi’nin Geçici 1. maddesinin 10. fıkrasına yönelik kısmının yukarıda yer verilen gerekçe ile ONANMASINA, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararına yönelik kısmının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan …-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 09/12/2022 tarihinde kesin olarak oybirliği ile karar verildi.