T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/4532
Karar No : 2022/1334
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
(Mülga … Bakanlığı)
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU : Kalkınma Bakanlığında … olarak görev yapan davacı tarafından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 77. maddesi uyarınca İslam Kalkınma Bankasında çalışmak üzere ücretsiz izin verilmesi istemiyle 16/02/2015 tarihinde yaptığı başvurunun cevap verilmemek suretiyle reddine ilişkin işlem ile bunun sonucunda görevden çekilmiş sayılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin ve 08/08/2012 tarih ve 28378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "uluslararası kuruluşlarda görev alabilmek için izin talebinde bulunan personelin, mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen veya mali olarak ifa etmiş olması" düzenlemesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Kalkınma Bakanlığı … Dairesinde, … olarak çalıştığı, İslam Kalkınma Bankasında 16/03/2015'ten itibaren kıdemli yatırım uzmanı olarak çalışma olanağı elde ettiği, idarece çalışmasına izin verilmesinin Yönetmeliğin ilgili maddesiyle ön koşula bağlandığı, Devlet Memurları Kanunu'nun 77. maddesinde ön koşul olmadığı, Danıştay 5. Dairesinin konuya ilişkin yürütmeyi durdurma kararına rağmen ücretsiz izin talebine cevap verilmediği, davalı idaredeki görevinden ayrılarak İslam Kalkınma Bankasındaki görevine başladığı için müstafi sayılmasına karar verildiği, idari işlemlerin ve dayanak düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Öncelikle, usule ilişkin olarak, idarenin cevap verme süresi dolmadan bireysel işlemin iptali istemiyle … İdare Mahkemesinde E:… sayılı dava açıldığı, bireysel işleme ayrı dava açıldığından, müstafi sayılma işleminin dayanağı olmayan düzenleme işlemine karşı açılan davanın süre aşımından reddi gerektiği, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan dava görülmekte iken ikinci davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenemeyeceği, esas yönünden ise; davacının 23/08/2010 - 25/05/2012 tarihleri arasındaki 1 yıl, 9 ay, 2 gün yurt dışı eğitimi nedeniyle 3 yıl, 6 ay, 4 gün mecburi hizmet yükümlülüğü bulunduğu, eşinin doğum yapması nedeniyle 05/02/2013 tarihinden 24 ay ücretsiz izin verildiği, eğitimden döndükten sonra 1 yıl, 9 ay, 25 gün çalıştığı, 1 yıl, 8 ay, 9 gün mecburi hizmet yükümlülüğü bulunduğu, Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde aranan, mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen veya mali olarak ifa etme şartını sağlamadığı, anılan maddenin iptali istemiyle Danıştayda açılan davadan feragat edildiği, kurumların önceliğinin iyi yetişmiş personel ihtiyacını karşılamak olduğu, bunun için mecburi hizmet yükümlülüğü getirildiği, ayrıca davacıya aylıksız izin verilmesi hususunda idarenin takdir yetkisinin bulunduğu, takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceği ileri sürülerek, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ : Kalkınma Bakanlığında … olarak görev yapan davacı tarafından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 77. maddesi uyarınca İslam Kalkınma Bankasında çalışmak üzere ücretsiz izin verilmesi istemiyle yapılan başvurunun cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlem ile bunun sonucunda müstafi sayılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin ve 08/08/2012 tarih ve 28378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Yabancı bir memleket veya uluslararası kuruluşta hizmet alma" başlıklı 77. maddesinin birinci fıkrasında, "Yabancı memleketlerin resmi kurumları veya uluslararası kuruluşlarda kurumlarının muvafakati ile görev alacak memurlara, ilgili Bakanın onayı ile (her üç yılda bir Bakan onayı yenilenmek kaydıyla) memuriyeti süresince yabancı memleketlerin resmi kurumlarında on yıla, uluslararası kuruluşlarda yirmibir yıla kadar aylıksız izin verilebilir." hükmüne; "Bilgilerini artırmak üzere dış memleketlere gönderilme" başlıklı 78. maddesinde, "Mesleklerine ait öğrenimini bitirerek Devlet memurluğuna alınmış ve asli memur olarak atanmış olanlardan mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere dış memleketlere: a) Kurumlarınca açılacak seçme veya yarışma sınavlarında başarı gösterenlere, b) Dış burslara dayanılarak gönderilenlere, iki yıla kadar ayrılma müsaadesi verilebilir. Gerekirse bu süre en çok bir kat uzatılabilir." 80. maddesinin ikinci fıkrasında da, "78 ve 79 uncu maddelerde yazılı olanların ayırma ve seçilme usul ve şartları, çalışmalarının nasıl izleyip denetleneceği, haklarındaki disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ve geri çağrılmalarını gerektirecek haller, bu Kanunun 2 nci maddesi gereğince bir yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Davaya konu Yönetmeliğin dayanaklarından biri olan ve 01/02/1974 tarih ve 14786 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Yetiştirilmek Amacıyla Yurt Dışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmeliğin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj, öğrenim veya ihtisas yaptırılmak üzere yurt dışına gönderilecek Devlet Memurları hakkında; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 80. maddesi gereğince hazırlanmış olan bu yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüş, "Mecburi Hizmet" başlıklı 20. maddesinde ise, "Bu Yönetmelik hükümlerine göre yurtdışına gönderilenler yurtdışında kaldıkları sürenin iki katı kadar, kurumlarına mecburi hizmet görmekle yükümlüdürler. Evvelce yüklendiği mecburi hizmeti tamamlamadan, Yönetmeliğe göre yurtdışına gönderilenlerin, eski yükümlülüklerinin artan kısmı yenisine eklenir. Mecburi hizmetlerini tamamlamadan görevlerinden ayrılanlar veya bir ceza nedeniyle memurluktan çıkarılmış olanlar, hizmetlerinin eksik kalan kısmına ait giderleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun mecburi hizmetle ilgili bölümünde belirtilen esaslara göre öderler. Askerlikte geçen süreler mecburi hizmetten sayılmaz." şeklinde düzenleme yapılmıştır.
641 sayılı Kalkınma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Yurtdışına gönderilecek personel" başlıklı 40. maddesinde, "Bakanlık personeli, mesleki bilgi ve tecrübelerini geliştirmek ve ihtisas yapmak üzere yurtdışına gönderilebilir." hükmüne yer verilmiştir.
Davaya konu Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmelik, 03/06/2011 tarih ve 641 sayılı Kalkınma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 40. maddesine ve 21/01/1974 tarih ve 7/7756 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Yetiştirilmek Amacıyla Yurtdışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanmış, Yönetmeliğin 1. maddesinde, amacı, mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgileri artırılmak, staj, öğrenim veya ihtisas yaptırılmak üzere yurt dışında eğitim ve araştırma kuruluşlarına, hizmetle ilgili yabancı kurum ve kuruluşlara ve uluslararası resmi veya özel kuruluşlara gönderilecek Kalkınma Bakanlığı personelinin seçilmesine ve bu personelin söz konusu programlar süresince tabi olacakları hak ve yükümlülüklerin belirlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğu belirtilmiş, "Uluslararası kuruluşlarda görev alma veya şahsen özel burs için aylıksız izin verilmesinin şartları"başlıklı 15. maddesinde, "Uluslararası kuruluşlarda görev alma ile kendi imkânları veya bizzat sağlanan burslar kapsamında yüksek lisans, doktora veya başka bir eğitim programı için kısa dönem hariç ücretsiz izin talebinde bulunan personelin;
a) Yurt dışı eğitimin resmen başlayacağı tarih itibarıyla Bakanlıkta fiilen adaylık dâhil asgari 4 yıl süre ile çalışmış olması,
b) Varsa mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen veya mali olarak ifa etmiş olması,
c) Şahsen özel burs sağlayanlar için, aynı seviyede yurt dışında eğitim almamış olması, şartları aranır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyasının incelenmesinden, davalı idare bünyesinde planlama uzmanı olarak görev yapan davacının, 657 sayılı Kanun'un 78. maddesi uyarınca, 23/08/2010-25/05/2012 tarihleri arasında 1 yıl 9 ay 2 gün süreyle davalı idarece yurtdışı eğitimine gönderildiği, bu nedenle de davacının, 657 sayılı Kanun uyarınca iki katı süreyle (3 yıl 6 ay 4 gün) mecburi hizmet yükümlülüğünün doğduğu; yurtdışı eğitiminden döndükten sonra davacının 1 yıl 9 ay 25 gün çalıştığı ve geriye 1 yıl 8 ay 9 gün mecburi hizmet yükümlülüğünün kaldığı, yurt dışı eğitimden dönen davacı tarafından 16/02/2015 tarihinde davalı idareye başvurularak, 657 sayılı Kanun'un 77. maddesi hükümleri uyarınca … Bankasında kıdemli yatırım uzmanı olarak çalışmak üzere 16/03/2015 tarihinden itibaren ücretsiz izin verilmesinin istenildiği, bu isteme yanıt verilmediği, davacının 10/04/2015-24/04/2015 tarihleri arasında kesintisiz, mazeretsiz ve izinsiz olarak 15 gün görevine gelmediğinin tutanaklarla tespit edilmesi üzerine 13/05/2015 tarihinde 657 sayılı Kanun'un 94. maddesinin birinci fıkrası uyarınca uyarınca görevinden çekilmiş sayılmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
657 sayılı Kanun'un 77. maddesinde, uluslararası kuruluşlarda görev alacak memurlara, izin verilmesi hususunda idareye takdir yetkisi tanınmakla birlikte, bu izin talebi ile ilgili olarak herhangi bir ön şart öngörülmediği gibi Yetiştirilmek Amacıyla Yurt Dışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmelik'te de daha önce yüklendiği mecburi hizmeti tamamlamadan, yurtdışına gönderilenlerin, eski yükümlülüklerinin artan kısmının yenisine ekleneceği belirtilmesine karşın davaya konu Yönetmeliğin 15. maddesinin birinci fıkrasının iptali istenilen (b) bendinde, uluslararası kuruluşlarda görev alacak personelin izin talebinde bulunabilmesi için varsa mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen veya mali olarak ifa etmiş olması ön koşulu aranmıştır.
Bu durumda, 657 sayılı Kanun'un anılan maddesinde, uluslararası kuruluşlarda görev alacak personelin mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen veya mali olarak ifa etmiş olması gibi bir şarta bağlanmadan tanınmış olan izin hakkını, bu haktan yararlanılabilmesi için yeni bir koşul getirmek suretiyle daraltan dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık görülmemiştir.
Davanın, ücretsiz izin verilmesi istemiyle yapılan başvurunun cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlem ile bunun sonucunda müstafi sayılmasına ilişkin 13/05/2015 tarih ve 2073 sayılı işlemlerin iptali istemine gelince;
Bu davaya konu Yönetmelik maddesinin iptali istemiyle daha önce açılan başka bir davada, Danıştay 5. Dairesince E:2014/973 sayılı dosyada söz konusu düzenlemenin hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle 04/11/2011 tarihinde verilen yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, yürütmenin durdurulması kararının, yargı kararlarına uymak zorunda olan idarece dosyanın devredildiği Danıştay 16. Dairesince feragat nedeniyle dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin E:2015/15546, K:2015/1457 sayılı kararın verildiği 07/04/2015 tarihine kadar yapılan işlemlerde dikkate alınması gerekirken, davacı tarafından yürütmenin durdurulması kararı yürürlükte iken 16/02/2015 tarihinde yapılan ücretsiz izin başvurusunun değerlendirilmesinde, yürütmenin durdurulması kararı gözardı edilerek bu istemin zımnen reddedilmesinde ve bu işlemle sebep sonuç ilişkisi bulunduğu sonucuna varılan davacının müstafi sayılmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Belirtilen nedenlerle, davanın Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesi birinci fıkrasının (b) bendindeki düzenleme ile bu düzenlemeye dayanılarak ücretsiz izin verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde ve buna bağlı olarak tesis edilen müstafi sayılma işleminin iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince;13 sayılı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 1. maddesi uyarınca, Cumhurbaşkanlığına bağlı Strateji ve Bütçe Başkanlığı kurulduğundan ve 09/07/2018 günlü, 30743 (3. mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin Geçici 1. maddesinin 19. bendi uyarınca kapatılan Kalkınma Bakanlığının iş ve işlemleriyle ilgili olarak açılmış olan davalarda Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının taraf sıfatını kazanacağı kurala bağlandığından, (Mülga) Kalkınma Bakanlığı yerine Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı hasım mevkiine alınarak, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlenip, dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Davalı idarede planlama uzmanı olarak görev yapan davacının, 657 sayılı Devlet Memurları Kanun'un 78. maddesi uyarınca, 23/08/2010-25/05/2012 tarihleri arasında 1 yıl, 9 ay, 2 gün süreyle davalı idarece yurtdışı eğitimine gönderildiği, bu nedenle 657 sayılı Kanun uyarınca iki katı süreyle (3 yıl, 6 ay, 4 gün) mecburi hizmet yükümlülüğünün doğduğu; yurtdışı eğitiminden döndükten sonra 1 yıl, 9 ay, 25 gün çalıştığı ve geriye 1 yıl, 8 ay, 9 gün mecburi hizmet yükümlülüğünün kaldığı; davacı tarafından 16/02/2015 tarihinde davalı idareye başvurularak, "657 sayılı Kanunun 77. maddesi hükümleri uyarınca İslam Kalkınma Bankasında kıdemli yatırım uzmanı olarak çalışmak üzere 16/03/2015 tarihinden itibaren ücretsiz izin verilmesinin" istenildiği, davalı idare tarafından bu talebe cevap verilmediği, davacının izin talebinin, mecburi hizmet yükümlülüğünün bulunması nedeniyle kabul edilmediği; ayrıca, davacının 10/04/2015-24/04/2015 tarihleri arasında görevine gelmediğinin tespit edilmesi üzerine 657 sayılı Kanun'un 94. maddesi uyarınca görevinden çekilmiş sayılmasına karar verildiği; davacı tarafından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 77. maddesi uyarınca … Bankasında çalışmak üzere ücretsiz izin verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun cevap verilmemek suretiyle reddine ilişkin işlem ile bunun sonucunda görevden çekilmiş sayılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin ve 08/08/2012 tarih ve 28378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Yabancı bir memleket veya uluslararası kuruluşta hizmet alma" başlıklı 77. maddesinin 6111 sayılı Kanun'un 102. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, "Yabancı memleketlerin resmi kurumları veya uluslararası kuruluşlarda kurumlarının muvafakati ile görev alacak memurlara, ilgili Bakanın onayı ile (her üç yılda bir Bakan onayı yenilenmek kaydıyla) memuriyeti süresince yabancı memleketlerin resmi kurumlarında on yıla, uluslararası kuruluşlarda yirmibir yıla kadar aylıksız izin verilebilir.", "Bilgilerini artırmak üzere dış memleketlere gönderilme" başlıklı 78. maddesinde, "Mesleklerine ait öğrenimini bitirerek Devlet memurluğuna alınmış ve asli memur olarak atanmış olanlardan mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere dış memleketlere:
a) Kurumlarınca açılacak seçme veya yarışma sınavlarında başarı gösterenlere,
b) Dış burslara dayanılarak gönderilenlere, İki yıla kadar ayrılma müsaadesi verilebilir. Gerekirse bu süre en çok bir kat uzatılabilir." hükmüne yer verilmiştir. Aynı Kanun'un 79. maddesinde, bilgilerini artırmak için yabancı memlekete gönderilenlerin hak ve yükümlülükleri, 80. maddesinde ise, bilgilerini artırmak üzere dış memleketlere gönderilme esasları düzenlenmiş, Kanun'un "Mecburi hizmet" başlıklı 224. maddesinin ikinci fıkrasında, "Yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere 3 ay ve daha fazla süre ile dış memleketlere gönderilen memurlara gönderilme şekillerine bakılmaksızın yurtdışında kaldıkları sürenin iki katı kadar mecburi hizmet yüklenir."; Ek 34. maddesinde ise, "İlgili kanunlarına göre; öğrenim yapmak, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle, üç ay veya daha fazla süre ile yurtdışına gönderilen kamu personeli yurtdışında bulundukları sürenin iki katı kadar mecburi hizmetle yükümlüdürler. Bu şekilde yurt dışına gönderilecek personelden, örneği Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanmış "Yüklenme Senedi ile Muteber İmzalı Müteselsil Kefalet Senedi" alınır.
Anılan personelin mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden veya tamamlamadan görevinden ayrılması, müstafi sayılması ya da bir ceza ile görevine son verilmesi halinde, kendileri için kurumlarınca fiilen döviz olarak yapılmış olan her türlü masraflar aynı döviz cins ve miktarı üzerinden borçlandırılır. Döviz borcu toplamından mecburi hizmetin tamamlanan kısmı için hesaplanan miktar indirilir. Hesaplanan borç miktarı, ilgilinin durumu ve ödettirilecek meblağ dikkate alınarak azami beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Borç miktarı ilgili tarafından Türk Lirası ile ödenir ve yapılan ödeme miktarı tahsil tarihindeki T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilan edilen efektif satış kuru üzerinden dövize çevrilerek yukarıda belirlenen şekilde hesaplanan döviz borcundan mahsup edilir." hükmüne yer verilmiştir.
657 sayılı Kanun'un 80. maddesinin ikinci fıkrasında, "78 ve 79 uncu maddelerde yazılı olanların ayırma ve seçilme usul ve şartları, çalışmalarının nasıl izleyip denetleneceği, haklarındaki disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ve geri çağrılmalarını gerektirecek haller, bu Kanunun 2 nci maddesi gereğince bir yönetmelikle düzenlenir." hükmü yer almıştır,
Anılan hüküm uyarınca hazırlanan ve 01/02/1974 tarih ve 14786 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan, Yetiştirilmek Amacıyla Yurt Dışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmeliğin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj, öğrenim veya ihtisas yaptırılmak üzere yurt dışına gönderilecek Devlet memurları hakkında; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 80. maddesi gereğince hazırlanmış olan bu yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüş; "Mecburi Hizmet" başlıklı 20. maddesinde ise, "Bu Yönetmelik hükümlerine göre yurtdışına gönderilenler yurtdışında kaldıkları sürenin iki katı kadar, kurumlarına mecburi hizmet görmekle yükümlüdürler. Evvelce yüklendiği mecburi hizmeti tamamlamadan, Yönetmeliğe göre yurtdışına gönderilenlerin, eski yükümlülüklerinin artan kısmı yenisine eklenir. Mecburi hizmetlerini tamamlamadan görevlerinden ayrılanlar veya bir ceza nedeniyle memurluktan çıkarılmış olanlar, hizmetlerinin eksik kalan kısmına ait giderleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun mecburi hizmetle ilgili bölümünde belirtilen esaslara göre öderler. Askerlikte geçen süreler mecburi hizmetten sayılmaz." hükmüne yer verilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 94. maddesinde ise; "Devlet memuru bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat etmek suretiyle memurluktan çekilme isteğinde bulunabilir. Mezuniyetsiz veya kurumlarınca kabul edilen mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi halinde, yazılı müracaat şartı aranmaksızın, çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır." düzenlemesi bulunmaktadır.
641 sayılı Kalkınma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin "Bakanlık personeli, mesleki bilgi ve tecrübelerini geliştirmek ve ihtisas yapmak üzere yurtdışına gönderilebilir." şeklindeki 40. maddesi ile Yetiştirilmek Amacıyla Yurtdışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanan ve 08/08/2012 tarih ve 28378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmeliğin "Uluslararası kuruluşlarda görev alma veya şahsen özel burs için aylıksız izin verilmesinin şartları" başlıklı 15. maddesinde, "Uluslararası kuruluşlarda görev alma ile kendi imkânları veya bizzat sağlanan burslar kapsamında yüksek lisans, doktora veya başka bir eğitim programı için kısa dönem hariç ücretsiz izin talebinde bulunan personelin;
a) Yurt dışı eğitimin resmen başlayacağı tarih itibarıyla Bakanlıkta fiilen adaylık dâhil asgari 4 yıl süre ile çalışmış olması,
b) Varsa mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen veya mali olarak ifa etmiş olması,
c) Şahsen özel burs sağlayanlar için, aynı seviyede yurt dışında eğitim almamış olması, şartları aranır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Öte yandan; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava şartları" başlıklı 114. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması" dava şartları arasında sayılmış; "Dava şartlarının incelenmesi" başlıklı 115. maddesinde, "Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler. Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder."; "Hüküm, hükmün verilmesi ve tefhimi" başlıklı 294. maddesinin birinci fıkrasında, "Mahkeme, usule veya esasa ilişkin bir nihaî kararla davayı sona erdirir. Yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihaî karar, hükümdür."; "Kesin hüküm" başlıklı 303. maddesinde ise, "Bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir." düzenlemeleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava, davacının, ücretsiz izin verilmesi istemiyle 16/02/2015 tarihinde yaptığı başvurunun cevap verilmemek suretiyle reddine ilişkin işlem yönünden incelendiğinde:
Davacı tarafından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 77. maddesi uyarınca … Bankasında çalışmak üzere ücretsiz izin verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun cevap verilmemek suretiyle reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle … İdare Mahkemesinde de dava açılmış, … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla "davanın reddine" karar verilmiş, anılan karar, temyiz incelemesi sonucu Danıştay Onbirinci Dairesinin 24/10/2017 tarih ve E: 2017/900, K:2017/5675 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "kesin hüküm" müessesesi düzenlenmemiş olmakla birlikte, uyuşmazlığın esasını hükme bağlayan nihaî yargı kararlarının, kimse tarafından değiştirilememesini ve daha sonra açılan dava bakımından bağlayıcı olmasını; diğer bir anlatımla, taraflar arasındaki uyuşmazlığın bir daha dava konusu edilememesini ifade eden ve hukuki istikrar ve güvenliği sağlama amacı taşıyan kesin hüküm müessesesinin idari yargı düzenindeki yargılamalarda da dikkate alınması gerekmektedir.
Buna göre, bir kararın maddi anlamda kesin hüküm niteliği taşıması hâlinde; tarafları, sebebi ve konusu aynı olan yeni bir dava açılması hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Bakılan davadaki uyuşmazlığın, ücretsiz izin verilmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemi kısmı yönünden, davanın tarafları, konusu ve sebepleri bakımından, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararına konu uyuşmazlıkla aynı olduğu anlaşılmış olup, hakkında kesin hüküm bulunan uyuşmazlığın bu kısmına ilişkin, dava şartı yokluğu sebebiyle esastan inceleme yapılarak sonuçlandırılması olanağının bulunmadığı görülmüştür.
Bu durumda; tarafları, konusu ve sebebi aynı olan ve aynı hukuki çekişmeyi içeren davadaki istem hakkında, daha önce verilmiş kesin hüküm nedeniyle davanın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığından, davanın bu kısmının incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Dava, 08/08/2012 tarih ve 28378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "Uluslararası kuruluşlarda görev alabilmek için izin talebinde bulunan personelin, mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen veya mali olarak ifa etmiş olması" düzenlemesinin iptali istemi yönünden incelendiğinde:
Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmelik, mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgileri artırılmak, staj, öğrenim veya ihtisas yaptırılmak üzere yurt dışında eğitim ve araştırma kuruluşlarına, hizmetle ilgili yabancı kurum ve kuruluşlara ve uluslararası resmi veya özel kuruluşlara gönderilecek Kalkınma Bakanlığı personelinin seçilmesine ve bu personelin söz konusu programlar süresince tabi olacakları hak ve yükümlülüklerin belirlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.
657 sayılı Kanun'un 77. maddesi, yabancı memleketlerin resmî kurumları veya uluslararası kuruluşlarda, kurumlarının muvafakati ile görev alacak memurlara aylıksız izin verilmesi konusunda idarelere takdir yetkisi vermiştir.
Davacı; davalı idare tarafından, 657 sayılı Kanun'un 78. maddesi uyarınca, hizmetine duyulan ihtiyaca istinaden, mesleğine ilişkin hizmetlerde yetiştirilmek ve eğitilmek amacıyla yurtdışı eğitimine gönderilen ve bu eğitim dönüşünde aynı Kanun'un 224. maddesi uyarınca mecburi hizmet yükümlülüğü bulunan kişi statüsündedir.
Öte yandan, 657 sayılı Kanun'un "Yurtdışı Eğitim Masraflarının Tahsili" başlıklı Ek 34. maddesinde, ilgili kanunlarına göre; öğrenim yapmak, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle yurtdışına gönderilen kamu personelinin, mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden veya tamamlamadan görevinden ayrılması, müstafi sayılması ya da bir ceza ile görevine son verilmesi halinde, kendileri için kurumlarınca fiilen döviz olarak yapılmış olan her türlü masraflar aynı döviz cins ve miktarı üzerinden borçlandırılacağı hüküm altına alınmış olup; mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen yerine getiremeyen kamu personelinin, kendileri için kurumlarınca yapılmış olan her türlü masrafı aynı döviz cins ve miktarı üzerinden ödeyerek, mali olarak da yükümlülüğünü yerine getirme imkanı sağlanmıştır.
Mecburi hizmet yükümlülüğü bulunan kamu personeline, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 77. maddesi kapsamında yabancı memleketlerin resmî kurumları veya uluslararası kuruluşlarda görev alabilmek amacıyla aylıksız izin verilebilmesi için, öncelikle mecburi hizmetin fiilen yapılması veya mali olarak yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerekmektedir.
Aksi halde, mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen yapmayanların mali yükümlülüklerini de yerine getirmemesine neden olunacağı açık olduğundan, 657 sayılı Kanun'un ek 34. maddesi hükmü uygulanamayarak, maddenin düzenleniş amacına aykırı bir durum ortaya çıkacağı da açıktır.
Buna göre, mecburi hizmet yükümlülüğünün tamamını çalışarak veya mali olarak yerine getirmediği sürece davacıya, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 77. maddesi kapsamında yabancı memleketlerin resmî kurumları veya uluslararası kuruluşlarda görev alabilmek amacıyla hazırlanarak yürürlüğe konulan aylıksız izin verilebilmesi mümkün bulunmadığından, mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilebilmesi amacıyla hazırlanarak yürürlüğe konulan dava konusu Yönetmelik hükmünde hukuka ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.
Dava, davacının görevden çekilmiş sayılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlem yönünden incelendiğinde;
Davacının, kurumlarınca kabul edilen mazereti olmaksızın görevini terk ettiği ve bu terkin kesintisiz 10 günden fazla devam etttiği hususu sabit olduğundan, mevzuata uygun olarak, yazılı müracaat şartı aranmaksızın, davacının çekilme isteğinde bulunulmuş sayılmasına ilişkin dava konusu işlem yönünden de hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının ücretsiz izin verilmesi istemiyle 16/02/2015 tarihinde yaptığı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem yönünden DAVANIN İNCELENMEKSİZİN REDDİNE,
2. Davacının müstafi sayılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlem ve 08/08/2012 tarih ve 28378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kalkınma Bakanlığı Personelinin Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt Dışına Gönderilmesi Hakkında Yönetmelik în 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "uluslararası kuruluşlarda görev alabilmek için izin talebinde bulunan personelin, mecburi hizmet yükümlülüğünü fiilen veya mali olarak ifa etmiş olması" düzenlemesi yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen … TL vekâlet ücretinin davacı tarafından davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın, kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 22/03/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.