Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2018/4843 E. , 2021/5506 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2018/4843
Karar No : 2021/5506
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1) ...'a velayeten,
kendisine asaleten ...
2) ...
3) ...
4) ...
5) ...
6) ...
VEKİLLERİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1) ... Bakanlığı
VEKİLİ : ...
2) ... Genel Müdürlüğü
(... Bakanlığı)
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından; Manisa ili, Soma ilçesi, ... Maden Ocağı'nda 13/05/2014 tarihinde meydana gelen kazada yakınları ...'ın hayatını kaybetmesinde idarelerin hizmet kusuru olduğu ileri sürülerek 13/05/2015 tarihinde davalı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına) yapılan başvurularının zımnen reddi, 13/05/2015 tarihinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılan başvurularının idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle açıkça reddi üzerine, davacılardan eş ... için 1.000,00 TL maddi, 100.000,00 TL manevi, çocuklar ... için 1.000,00 TL maddi, 75.000,00 TL manevi, ... için 1.000,00 TL maddi, 75.000,00 TL manevi, ... için 75.000,00 TL manevi, anne ... ve baba ... için ayrı ayrı 1.000,00 TL maddi, 75.000,00 TL manevi, kardeş ... için 75.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 5.000,00 TL maddi, 550.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, olayda davalı idarelerin ağır hizmet kusuru bulunduğu, bununla birlikte davacılardan ..., ... ve ...'ın maddi zararlarının tamamının ... İş Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla ödenmesine hükmedilmesi nedeniyle teselsül ilkesi doğrultusunda, diğer davacılar ... ve ...'ın ise tazmini gereken maddi zararlarının bulunmaması karşısında davanın maddi tazminat istemine ilişkin kısmının reddi gerektiği, davacıların murisinin gerçekleşen olayda kusurunun bulunmayışı, davalı idarelerin kusuru, olayın oluş şekli, zararın niteliği ve davacıların yakınlarını kaybettikleri dikkate alınarak dosyada mevcut bilirkişi raporuna göre olayda davalı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı) %10, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı %5 oranında kusurlu olduğundan davalı idarelerin kusurları oranında paylaştırılmak üzere müteveffanın eşi için 27.000,00 TL, çocukları için ayrı ayrı 22.500,00 TL, annesi ve babası için ayrı ayrı 15.000,00 TL, kardeşi için 9.000,00 TL olmak üzere toplam 133.500,00 TL manevi tazminatın ilk başvurunun yapıldığı 13/05/2015 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerce ödenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, istinaf başvurularına konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN
DAVACILARIN İDDİALARI : Davacılar tarafından, dava konusu olayda hem ilk derece mahkemesi tarafından hem de bölge idare mahkemesi tarafından davalı idarelerin hizmet kusurunun bulunduğu kabul edildiği halde yaşanan olay karşısında idarelerin kusur oranları dikkate alınarak hükmedilen manevi tazminat miktarının yetersiz kaldığı, davacılara ödenmesi gereken destekten yoksun kalma tazminatından davalı idarelerin de müşterek ve müteselsilen sorumlu olduğu ve maddi tazminat isteminin reddi yolunda verilen kararın hukuka aykırı olduğu ve temyizen incelenerek bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN
DAVALILARIN İDDİALARI : Davalı idareler tarafından, idarelerine husumet yöneltilemeyeceği, dava konusu olayın %100 işverenin kusurundan kaynaklandığı, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporlarının bakılmakta olan dosya kapsamında kendilerine tebliğ edilmediği, hükmedilen manevi tazminat tutarlarının yüksek olduğu ve temyizen incelenerek bozulması gerektiği öne sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idareler tarafından, davacıların temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ: Davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının davacılardan müteveffanın annesi ... ve babası ....'ın manevi tazminat istemlerinin kısmen reddine ilişkin kısmının bozulması, diğer kısımlarının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Davacıların yakınları ...'ın Soma ... Maden Ocağı'nda 13/05/2014 tarihinde meydana gelen kazada hayatını kaybetmesinde idarelerin hizmet kusuru olduğu iddiasıyla fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere müteveffanın eşi ... için 1.000,00 TL maddi, 100.000,00 TL manevi, çocukları ... için 1.000,00 TL maddi, 75.000,00 TL manevi, ... için 1.000,00 TL maddi, 75.000,00 TL manevi, ... için 75.000,00 TL manevi, annesi ... ve babası ... için ayrı ayrı 1.000,00 TL maddi, 75.000,00 TL manevi, kardeşi ... için 75.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 5.000,00 TL maddi, 550.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
Dava konusu maden kazası sonrasında ilgililer hakkında yürütülen ceza yargılaması sırasında alınan bilirkişi raporu, Manisa Soma Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılan olay yeri incelemesi, keşif tutanağı ve bilirkişi ön inceleme raporu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanan iç denetim ve soruşturma raporları, alınmış ifadeler, Kamu Denetçiliği Kurumunun hazırladığı rapor içeriği ile aynı nedenle kazanın yaşandığı madenin işletmecilerine yönelik olarak açılan davada ... İş Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında yapılan bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan bilirkişi raporuna göre davalı idarelerin denetim hizmetlerini kusurlu işlettiğinin kabulü gerektiği, anılan İş Mahkemesi tarafından yapılan keşif sonrası hazırlanan bilirkişi raporunu hazırlayan bilirkişi kurulunun çoğunluk görüşü ile madenin ruhsat sahibi T.K.İ. Genel Müdürlüğünün %15, işveren ... Kömür İşletmeleri A.Ş.'nin % 70, davalı Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığının Maden İşleri Genel Müdürlüğünün % 10, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ise % 5 oranında kusurlu bulunduğu belirlenmiştir.
... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla anılan bilirkişi raporu, davalıların kusur durumu ve oranının belirlenmesi için karara esas alınabilecek nitelikte kabul edilerek idarelerin hizmet kusurunun ağırlığı, yaşanan kazanın toplumsal sonuçları, ölenlerin kusurunun bulunmaması, ölümlerin nedeni ve gerçekleşme biçimleri ve davacıların yaşadığı acı ve üzüntü ile manevi tazminatın niteliği gözönünde bulundurularak müteveffanın eşi için 27.000,00 TL, çocukları için ayrı ayrı 22.500,00 TL, anne ve babası için ayrı ayrı 15.000,00 TL ve kardeşi için 9.000,00 TL olmak üzere toplam 133.500,00 TL manevi tazminatın ödenmesi gerektiği gerekçesiyle manevi tazminat isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi ile tazminine karar verilen toplam 133.500,00 TL manevi tazminatın davalı idarelere ilk başvuru olan 13/05/2015 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davalı idarelerce davacılara ödenmesine hükmedilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A) İdare Mahkemesi Kararının; Davacılardan ... ve ...'ın Maddi Tazminat İstemlerinin Reddi, Manevi Tazminat İstemlerinin Kısmen Kabulü, Davacılardan ..., ..., ...'ın Maddi Tazminat İstemelerinin Reddi, Manevi Tazminat İstemlerinin Kısmen Kabulü, Kısmen Reddi ile Davacılar ... ve ...'ın Manevi Tazminat İstemlerinin Kısmen Kabulü, Kısmen Reddine İlişkin Kısımının İncelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın; davacılardan ... ve ...'ın maddi tazminat istemlerinin reddi, manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulü, davacılardan ..., ..., ...'ın maddi tazminat istemlerinin reddi, manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulü, kısmen reddi ile davacılar ... ve ...'ın manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin kısımı usul ve hukuka uygun olup, taraflarca ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemektedir.
B) İdare Mahkemesi Kararının; Davacılardan ... ve ...'ın Manevi Tazminat İstemlerinin Kısmen Reddine İlişkin Kısımının İncelenmesi:
Manevi tazminat, kişinin malvarlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlar. Belirtilen niteliği gereği manevi tazminatın, zenginleşmeye yol açmayacak şekilde belirlenmesi gerekmekte ise de, tam yargı davalarının niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri olayların bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı bir miktarda olması gerekmektedir.
Dairemizin 29/06/2020 tarih ve E:2018/4839, K:2020/2350 sayılı kararıyla onanan mahkeme kararı ile dava konusu maden kazası nedeniyle açıldıktan sonra Dairemiz temyiz incelemesinden geçerek kesinleşen birçok davada hayatını kaybeden maden işçilerinin anne ve babaları için daha yüksek bir tutarda manevi tazminata hükmedilmiş olup, hakkaniyet gereği aynı nitelikteki olay sebebiyle İdare Mahkemesince anne ... ve baba ... için ayrı ayrı takdir edilen 15.000,00 TL manevi tazminatın yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz istemlerinin kısmen KABULÜNE, kısmen REDDİNE,
2. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin REDDİNE,
3. Davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; davacılardan ... ve ...'ın maddi tazminat istemlerinin reddi, manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulü, davacılardan ..., ..., ...'ın maddi tazminat istemlerinin reddi, manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulü, kısmen reddi ile davacılar ... ve ...'ın manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin kısımının ONANMASINA, davacılardan ... ve ... 'ın manevi tazminat istemlerinin kısmen reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesine gönderilmesine,15/11/2021 tarihinde oy birliğiyle KESİN OLARAK karar verildi.