Danıştay 7. Daire Başkanlığı 2018/5087 E. , 2021/5150 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/5087
Karar No : 2021/5150
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı adına
… Gümrük Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem: Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğünden yurda girişi yapılan … seri nolu TIR karnesi muhteviyatı eşyanın davalı idarece antrepoya alınmasından sonra, mahrece iadesi amacıyla … seri nolu TIR karnesi kapsamında Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğüne sevk edilen eşyanın yurt dışı edilmediği ve davacının söz konusu fiile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 183. maddesi uyarınca iştirak ettiğinden bahisle yurtta bırakılan eşyaya isabet eden gümrük, özel tüketim ve katma değer vergilerinin istenilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla; gümrük vergileri aranılan eşyaların … seri numaralı TIR karnesi muhteviyatı "72 kapta telefon aparatları, uzaktan konuşma aparatları ve parçası, 44 kapta taşlama dilimi, konuşma aparatları, boyalama aletleri, cilt bakım ürünü, peynir, salam, printer ve baskı aleti, dijital fotoğraf makinesi, fırın asistemi, görüntü sunucu, fırın paleti, külah paleti, dondurma ile iki kapta karıştırma makinesi" cinsi eşya olarak Almanya'dan Türkiye'ye davacı şirkete ait … -… plakalı çekici-dorse ile getirildiği, davacı her ne kadar eşyayı 29/06/2009 tarihinde … seri numaralı TIR karnesi muhteviyatına uygun olarak Halkalı Gümrük Müdürlüğü denetimindeki … Antrepo'ya boşalttığını iddia etmekteyse de; yükün antrepoya gelişine ilişkin teslim ve tesellüm tutanağında 08/07/2009 tarihinin yer aldığı, yine antrepo kayıtlarında eşyanın, kap ve kilogram olarak uygun olsa da, … seri numaralı TIR karnesi muhteviyatına aykırı olarak kaydedilmesi, davacının eşyayı boşaltma sırasında ilgili mevzuat uyarınca var olan yükümlülüklerini yerine getirmemesi, eşyayı tam ve hasarsız olarak teslim ettiğine ilişkin ispatlayıcı belgesinin bulunmaması, 08/07/2009 tarihinde … -… plakalı çekici-dorse ile araç sürücüsünün yurt dışında bulunmasının eşyanın bu tarihten önce gümrük gözetiminden çıkarıldığını ispatlar nitelikte bulunduğu, 08/07/2009 tarihinde … Antrepo'ya … seri numaralı TIR karnesi muhteviyatı eşyayı boşaltan aracın davacının aracından farklı olması, teslim ve tesellüm tutanağı düzenlenirken davacının itirazının bulunmaması ve dava dosyasında yer verilen diğer tespitlerin, davacının, anılan TIR karnesi kapsamı eşyayı gümrük vergileri ödenmeksizin gümrük gözetiminden çıkarılmasına ilişkin eyleme iştirak ettiğini gösterdiğinden, davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Almanya'dan Türkiye'ye eşyaları taşıyan … /… plakalı tır aracının Halkalı/İstanbul'a gitmek üzere 28/06/2009 tarihinde Kapıkule Gümrük Kapısı'ndan giriş yaptığı, aynı gün Halkalı'ya varıp, 29/06/2009 tarihinde 118 kap eşyayı … Antrepo'ya boşalttığı, buna ilişkin şoförlerin CMR taşıma senedini alıcı firmanın gümrükçüsüne imzalattığı, ancak teslim ve tesellüm tutanağının sonradan düzenlenip gönderileceğinin söylendiği için teslim ve tesellüm belgesi alınmadan aracın antrepodan ayrıldığı, yükü eksiksiz ve hasarsız teslim etmekle sorumluluğunun sona erdiği ve tır karnesinin kapatıldığı, sonradan düzenlendiği için teslim ve tesellüm belgesinde 08/07/2009 tarihinin yer aldığının farkedilmediği ve şoförün imzasının da bulunmadığı, 08/07/2009 olarak gösterilen tarihte hem şoförlerinin hem de araçlarının yurt dışında olduğu, dosya içerisinde yer alan tırın arıza yaptığına ilişkin belgelerin de sahte olarak oluşturulduğunun tespit edildiği, aracının arıza nedeniyle geç ulaşma durumunun gerçekleşmediği, tahakkukun dayanağı olarak gösterilen … sayılı TIR karnesinin ve ilgili tırın şirkete ait olmadığı, eşyalara ilişkin sonradan oluşan farklılıklardan sorumlu tutulamayacağı, … Antrepo'ya boşaltılan eşyaların … nolu TIR karnesi muhteviyatına uygun olduğu, fiili kimin gerçekleştirdiği araştırılmadan 4458 sayılı Kanun'un 183. madde uyarınca müteselsil sorumlu tutulmasının hukuka aykırı olduğu ve yetkisiz Gümrük Müdürlüğünce işlem tesis edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'NUN DÜŞÜNCESİ : Olayda, ithal edilen eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine giriş işlemlerini gerçekleştirerek anılan rejime tabi tutan idarenin Kapıkule Gümrük Müdürlüğü olması hasebiyle söz konusu eşyayla ilgili olarak işlem tesis edilmesine anılan Müdürlüğün yetkili olduğu anlaşıldığından, eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimi işlemlerinin yapılması amacıyla sevk edildiği Halkalı Gümrük Müdürlüğünce işlem tesis edilmesinde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığından, kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğünden yurda girişi yapılan … seri nolu TIR karnesi muhteviyatı eşyanın davalı idarece antrepoya alınmasından sonra, mahrece iadesi amacıyla … seri nolu TIR karnesi kapsamında Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğüne sevk edilen eşyanın yurt dışı edilmediği ve davacının söz konusu fiile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 183. maddesi uyarınca iştirak ettiğinden bahisle yurtta bırakılan eşyaya isabet eden gümrük, özel tüketim ve katma değer vergilerinin istenilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 3. maddesinin 2. fıkrasının olay tarihinde yürürlükte bulunan şeklinde; "Gümrük İdaresi veya İdareleri" deyiminin, gümrük mevzuatında belirtilen işlemlerin kısmen veya tamamen yerine getirildiği merkez veya taşra teşkilatındaki hiyerarşik yönetim birimlerinin tamamını, 12. fıkrasında, "Gümrük gözetimi" deyiminin, gümrük mevzuatına ve gereken hallerde gümrük gözetimi altındaki eşyaya uygulanacak diğer hükümlere uyulmasını sağlamak üzere Gümrük İdareleri tarafından genel olarak uygulanan işlemleri; 13. fıkrasının olay tarihinde yürürlükte bulunan şeklinde, “Gümrük kontrolü” deyimi, Türkiye Gümrük Bölgesi ile diğer ülkeler arasında taşınan eşyanın giriş, çıkış, transit, nakil ve nihai kullanımını ve serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın durumunu düzenleyen gümrük mevzuatı ve diğer mevzuatın doğru uygulanmasını sağlamak için gümrük idareleri tarafından yürütülen; eşyanın muayenesi, beyanname verileri ile elektronik veya yazılı belgelerin varlığının ve gerçekliğinin doğrulanması, işletmelerin hesap ve diğer kayıtlarının incelenmesi, taşıma araçlarının kontrolü, bagajların ve kişilerin yanlarında ya da üstlerinde taşıdıkları diğer eşyanın kontrolü ile resmi araştırmalar ve benzeri diğer işlemlerin yapılması gibi özel işlemlerin yerine getirilmesini ifade edeceği, Kanun'un 36. maddesinde, Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşyanın girişinden itibaren gümrük gözetimine tabi olduğu, bunların yürürlükteki hükümlere uygun olarak gümrük idareleri tarafından denetleneceği, söz konusu eşyanın gümrük statüleri belirleninceye, serbest dolaşımda olmayan eşyanın ise 77. maddenin 1. fıkrası hükmü saklı kalmak üzere, gümrük statüleri değişinceye ya da serbest bölgeye girinceye yahut 163 ve 164. maddeler gereğince yeniden ihraç veya imha edilinceye kadar gümrüğün gözetimi altında kalacağı, 84. maddesinin 1. fıkrasının olay tarihindeki şekliyle; ithalat vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmayan serbest dolaşıma girmemiş eşya ile ihracatla ilgili gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın, gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içinde bir noktadan diğerine taşınmasının, transit rejimi hükümlerinin uygulanacağı, 2. fıkrasında; gümrük idarelerinin, transit rejimine tabi tutulan eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi içinde; yabancı bir ülkeden yabancı bir ülkeye, yabancı bir ülkeden Türkiye'ye, Türkiye'den yabancı bir ülkeye, bir iç gümrük idaresinden diğer bir iç gümrük idaresine taşınmasına izin verecekleri, 86. maddesinin olay tarihindeki şekliyle; asıl sorumlunun eşyayı öngörülen süre içerisinde ve gümrük idareleri tarafından eşyanın ayniyetinin tespiti amacıyla alınan önlemlere uymak suretiyle, varış gümrük idaresine sağlam ve noksansız olarak sunmak ve transit rejimine ilişkin hükümlere uymakla yükümlü olduğu, asıl sorumlunun yükümlülükleri saklı kalmak üzere, transit rejimine göre taşındığını bilerek eşyayı kabul eden taşıyıcı veya alıcının da, eşyayı öngörülen süre içerisinde ve gümrük idareleri tarafından eşyanın ayniyetinin tespiti amacıyla alınan tedbirlere uymak suretiyle, varış yeri gümrük idaresine sağlam ve noksansız olarak sunmakla yükümlü oldukları kurala bağlanmış, 183. maddesinin 1. fıkrasında ise; gümrük gözetimi altındaki ithalat vergilerine tabi eşyanın, kanuna aykırı olarak gümrük gözetimi dışına çıkarılması halinde gümrük yükümlülüğünün doğacağı öngörülmüştür.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Olayda, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, transit rejim kapsamında antrepoya konulan ve antrepo rejimine tabi tutulmadan önce yurt içinde bırakılan eşyaya ilişkin olarak 4458 sayılı Kanun uyarınca gözetim ve denetime ve işlem tesis etmeye yetkili gümrük idaresinin, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine giriş işlemlerini gerçekleştirerek transit rejime tabi tutan gümrük idaresi olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Dosyanın ve Dairemizin E:2018/3056 sayılı dosyasında yer alan bilgilerin bir arada değerlendirilmesinden; … no'lu TIR karnesi kapsamındaki eşyanın yurda giriş işlemlerini yapan gümrük idaresinin Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğü; anılan TIR karnesinin varış işlemlerini yapan varış gümrük idaresinin Halkalı Gümrük Müdürlüğü ve mahrece iade için düzenlenen … no'lu TIR karnesi kapsamındaki bahse konu eşyanın araç içerisinde bulunmadığının tespitini yapan gümrük idaresinin ise Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğü olduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda, antrepoya konulan eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine giriş işlemlerini gerçekleştirerek transit rejime tabi tutan idarenin Kapıkule Gümrük Müdürlüğü olması nedeniyle söz konusu eşyayla ilgili olarak işlem tesis edilmesine anılan Müdürlüğün yetkili olduğu anlaşıldığından, eşyanın antrepo rejimine tabi tutulması amacıyla sevk edildiği Halkalı Gümrük Müdürlüğünce tesis edilen işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından, işin esası incelenmek suretiyle davanın reddi yolunda verilen mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair kararın bozulması gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2.… Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
4. Yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 23/11/2021 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) - KARŞI OY :
Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğünden yurda girişi yapılan … seri nolu TIR karnesi muhteviyatı eşyanın mahrece iadesi amacıyla … seri nolu TIR karnesi kapsamında Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğüne sevk edilen eşyanın yurt dışı edilmediği ve davacının söz konusu fiile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 183. maddesi uyarınca iştirak ettiğinden bahisle yurtta bırakılan eşyaya isabet eden gümrük, özel tüketim ve katma değer vergilerinin istenilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın esastan incelenmek suretiyle verilen davanın reddine karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik temyiz istemi hakkında Dairemizce işlemin yetkisiz Gümrük Müdürlüğü tarafından tesis edildiği gerekçesiyle bozma kararı verilmiştir.
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun tanımlar başlıklı 3. maddesinin 2. fıkrası ;
2. a) “Gümrük idaresi veya idareleri” deyimi, gümrük mevzuatında belirtilen işlemlerin kısmen veya tamamen yerine getirildiği merkez veya taşra teşkilatındaki hiyerarşik yönetim birimlerinin tamamını;
b) “Giriş gümrük idaresi” deyimi, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine getirildiği ve risk analizine dayalı giriş kontrolüne tabi tutularak geciktirilmeksizin sevk işlemlerinin yapıldığı gümrük idaresini;
c) “Çıkış gümrük idaresi” deyimi, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesini terk etmeden önce sunulmasının gerekli olduğu ve çıkış işlemlerinin tamamlanması ile ilgili gümrük kontrolleri ve risk analizine dayalı kontrollere tabi tutulduğu gümrük idaresini;
12. bendi; “Gümrük gözetimi" deyimi, gümrük mevzuatına ve gereken hallerde gümrük gözetimi altındaki eşyaya uygulanacak diğer hükümlere uyulmasını sağlamak üzere gümrük idareleri tarafından genel olarak uygulanan işlemler olarak tanımlanmıştır.
4458 sayılı Kanun'un 36. maddesinde Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşyanın, girişinden itibaren gümrük gözetimine tabi olduğu, bunların, yürürlükteki hükümlere uygun olarak gümrük idareleri tarafından denetleneceği, Kanun'un 84. madde ve devamında transit rejim hükümleri düzenlenmekle, Genel Hükümler başlıklı 84. maddesinin 4. bend a) “Transit rejimine tabi tutulan eşya ve gerekli belgeler, rejimi düzenleyen hükümlere uygun olarak varış gümrük idaresine sunulduğunda, transit rejimi sona ereceği, b) bendinde Hareket gümrük idaresindeki bilgi ve belgeler ile varış gümrük idaresindeki bilgi ve belgelerin karşılaştırılması sonucunda, transit rejiminin usulüne uygun olarak sonlandırıldığının belirlenmesi halinde rejimin ibra edileceği,” Gümrük gözetim boyunca yetkili ve görevli idarelerin ayrıca belirleneceğine dair Kanun'un 91. Maddesi; “Türkiye Gümrük Bölgesinde karayolu ile transit eşya taşıyan taşıtların transit süreleri, izleyecekleri yollar, kontrol noktaları ve konaklama yerleri ile ilgili olarak düzenlemeler yapmaya Müsteşarlığın yetkili olduğu, 87 .maddesinde Transit rejiminin işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile istisnaların yönetmelikle belirleneceği, düzenlemeleri ile sürecin işleyişini kurala bağlamış, maddi olayın oluş şekil ve durumuna göre yetkili ve görevli idarenin değişken olabileceğını kabul etmiştir. yönetmelik hükümlerinin maddi olayın özelliğine göre ilgili idarelerin görev ve yetkilerinin belirlenmiş olduğu görülmekle, görev ve yetki birbirini var eden düzenlemeler olup, idarelere verilen görevler aynı zamanda yetkili idareyi de belirlemektedir. Kanunun ve yönetmeliğin bütününe bakıldığında genel olarak yetkili idareyi giriş veya çıkış gümrük idaresi olarak belirlemediği aksine yönetmeliğin 244. maddede tahsilat işlemlerinin ilgili idare tarafından yapılacağını düzenlemekle gümrük gözetimi altında olan rejimin ihlalini tespit eden idare olacağı anlaşılmaktadır. Kanun'un 183. maddesi vergiyi doğuran olayın gümrük yükümlülüğünün rejimi ihlal eden olayın tesbiti ile başlayacağı kanunun açık hükmü gereği olmakla, kanun ve yönetmelik hükümlerinin değerlendirilmesinden yetkili idarenin coğrafi sınırlar ile belirlenmediği görülmekle çıkış gümrük idaresinin yetkisiz idare olduğuna karar verilemeyecektir.
Doktrinde; “idare hukuku ilkelerine göre yönetimin ve kamu görevlilerinin yetkileri önceden yasalarla belirtilmiştir. Kamu hukukunda yetki özel hukuktakinin tersine bir yükümlülük ifade eder görev niteliği de taşır. bu nedenle yetki daima yasal bir dayanağa önceden yayınlanmış bir hukuk kuralına gerek gösterir kamu düzeni ile ilgili olan yetki kuralları genişletici biçimde yorumlanıp uygulanamaz." ( İdari Yargılama Usulü Ş, Gözübüyük) olarak değerlendirilmektedir.
Dosya kapsamında giriş gümrük idaresinin gümrük vergilerini tahsil görevi olduğuna dair açık bir düzenleme bulunmadığı gibi aksine ihlal ile başlayan gümrük yükümlülüğü tespit eden idarinin görev ve sorumluluğunda olacağı tabii olmakla İdarenin bütünlüğü" ilkesi, gereğince aynı teşkilat ve yapılanma içinde bulunan gümrük müdürlüklerinin maddi olay ve tespitlerini somut olarak ortaya koymak kaydıyla kanun ve yönetmelik hükümleri doğrultusunda işlem tesis etmeleri görev ve yetkileri gereği olduğu izahtan varestedir. İdarenin bütünlüğü ilkesi Anayasada belirlenmiş olmakla bütünlüğü sağlayan müesseselerden biri merkezi denetim olup, idarenin bütünlüğü merkezin denetimi ve gözetimiyle yaşama geçirilmektedir. Genel yönetimin taşra örgütlenmesi üzerindeki denetimi "hiyerarşik" denetim yolu ile sağlanmaktadır. 4458 sayılı kanunun tanımlar başlığı ile gümrük idarelerinin tanımı da merkez veya taşra teşkilatındaki hiyerarşik yönetim birimlerinin tamamını kapsadığını belirtmiş olmakla işlemin esasının incelenmesi gerektiği oyu ile Dairemiz kararına katılmıyorum.