T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/6147
Karar No : 2024/72
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Valiliği (...Başkanlığı)
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...Yem Besicilik San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...gün ve E:..., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından; Urla İlçesi, ...Köyü, ...mevkiinde kullanılmakta olan kuyularına taksir, intibak ve işletme ruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin İzmir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı'nın ...tarih ve ...sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararında; 167 sayılı Kanun yer altındaki kaynak sularını, 5686 sayılı Kanun ise jeotermal kaynaklar ile doğal mineralli suları kapsadığından her iki kanunun düzenleme alanları birbirinden farklı olduğu, 5686 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinde de hangi kanun döneminden gelen hakların eski haklar olduğunun tek tek sayıldığı ve bunlar arasında 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun uyarınca verilen yeraltı suyu kullanım belgesinin 5686 sayılı Kanun kapsamına alınmamış olması nedeniyle 167 sayılı Kanun kapsamında yürütülen faaliyetlerin 5686 sayılı Kanuna intibak ettirilmesi gerekmediği sonucuna varıldığı, öte yandan; işletme ruhsatı talebinin ise, işletme ruhsatı alınması için önce arama ruhsatı alınması gerekliliğine istisna getiren ve doğrudan işletme ruhsatı verilmesine cevaz veren 5686 sayılı Kanunun 6. maddesinin 6. fıkrası kapsamında olduğu, zira davacı tarafından 167 sayılı Kanun kapsamında işletilen mevcut bir su kaynağının bulunduğu ve işletme ruhsatının da bu kapsamda anılan su kaynağı için talep edildiği tartışmasız olduğundan, 167 sayılı yeraltı suyu kullanma belgesine sahip 2 adet kuyu yönünden işletme ruhsat başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık, yeraltı kullanma belgesine sahip olmayan diğer kuyu yönünden ise hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin, yeraltı suyu kullanma belgesine sahip iki adet kuyu yönünden iptaline, yeraltı kullanma belgesine sahip olmayan diğer kuyu yönünden ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, iki adet kuyuya ilişkin yeraltısuyu kullanma belgelerinin DSİ tarafından iptal edildiği, başkasına ait ruhsat sahasında nokta bazlı olarak üçüncü kişilere ruhsat verilmesinin hukuken mümkün olmadığı, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacılar tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacılar tarafından; Urla İlçesi, ...Köyü, ...mevkiinde kullanılmakta olan kuyularına taksir, intibak ve işletme ruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin İzmir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
23/12/1960 tarih ve 10688 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanunun 1. maddesinde; ''Yeraltı suları umumi sular meyanında olup Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bu suların her türlü araştırılması, kullanılması, korunması ve tescili bu kanun hükümlerine tabidir.'' hükmü, 4. maddesinin 3. fıkrasında ise; ''Kuyu açan kimse, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmaya yetkilidir. Bu miktarı aşan sular ile sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal haliyle içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları, Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak suları (mazbut vakıflara ait sular hariç), 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verilir. Tahsil edilen kira gelirinden; yer altı veya kaynak suyunun çıktığı yer, köy sınırları içinde ise o yerdeki köy tüzel kişiliğine %15, belediye sınırları içinde ise ilgili belediyeye % 25 oranında pay verilir.'' hükmü yer almıştır.
13/06/2007 tarih ve 26551 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanununun; ''Amaç'' başlıklı 1. maddesinde; ''Bu Kanunun amacı, jeotermal ve doğal mineralli su kaynaklarının etkin bir şekilde aranması, araştırılması, geliştirilmesi, üretilmesi, korunması, bu kaynaklar üzerinde hak sahibi olunması ve hakların devredilmesi, çevre ile uyumlu olarak ekonomik şekilde değerlendirilmesi ve terk edilmesi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemektir.'' hükmüne, ''Arama ruhsatı'' başlıklı 5. maddesinde; ''(1) Arama ruhsatı müracaatları, talep sahibi tarafından 1/25000 ölçekli pafta adı ve koordinatları belirtilerek beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesi ile birlikte idareye yapılır. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. Aynı yer için aynı anda birden fazla talep olması halinde, projeler incelenerek en hızlı ve en fazla yatırımı teklif eden proje sahibinin talebi tercih edilir.
(2) İdare, müracaat alanı hakkında bilgileri MİGEM’e bildirir. Arama için başvurulan saha, önceki diğer başvurular ile çakışıyorsa, MİGEM çakışan kısımları çıkararak kalan saha için "arama ruhsatı" verilebileceğini idareye bildirir. İdare, verilen ruhsatı koordinatları ile birlikte kayıtlara alınmak üzere MİGEM’e bildirir.
(3) Arama ruhsat süresi üç yıldır. Faaliyetlerin olumlu gelişmesi ve ilave etütlere ihtiyaç duyulması halinde revize proje verildikten sonra idarece uygun bulunması halinde bir yıl uzatılır ve uzatma MİGEM’e bildirilir. Arama ruhsatı süre uzatım talebi, ruhsat süresi bitiminden önce idareye yapılır.
(4) Arama ruhsatı döneminde idarenin bilgisi dahilinde, çevrenin kirletilmemesi kaydı ile sadece test amaçlı üretim yapılabilir.
(5) Birden fazla ili içine alan arama ve işletme faaliyetlerinde başvurular alanın büyük olduğu il idaresine yapılır ve işlemler alanın küçük olduğu il idaresine bildirilir.'' kuralına, ''İşletme ruhsatı'' başlıklı 6. maddesinde; '' (1) Arama ruhsatı sahibinin, arama ruhsat süresinin son günü akşamına kadar işletme projesi ile idareye işletme ruhsatı başvurusunda bulunması halinde "işletme ruhsatı" verilir ve varsa tespit edilen bloke alanıyla birlikte MİGEM’e bildirilir.
(2) İşletme ruhsatı sahipleri, işletme faaliyetine geçmek için ilgili kurumlardan gerekli izinleri almakla yükümlüdür.
(3) İşletme ruhsatı sahibi, projesinde belirtilen süre içinde işletmeye geçmez veya herhangi bir sebeple işletme ruhsatının iptal edilmesi durumunda teminat irat kaydedilir ve saha idare tarafından ihaleye çıkarılır. İşletme projeleri ile ihaleye katılan isteklilerden idareye en fazla geliri teklif eden istekliye işletme ruhsatı verilir ve MİGEM’e bildirilir.
(4) İdareden izin alınmaksızın, projede yer alan herhangi bir kuyunun yenilenmesi, sayısının ve kapasitesinin artırılması, enjeksiyon, reenjeksiyon, üretim amaçlı tüm sondaj faaliyetleri ile diğer proje değişiklikleri ve revizyonları yapılamaz. İdare, gerekli görülen hallerde, bedelini ödemek kaydıyla, MTA’dan değerlendirme isteyebilir.
(5) İşletme ruhsatı süresi otuz yıldır. Süre sonunda ruhsat sahibinin talep etmesi durumunda onar yıllık dönemler halinde uzatılır. Süre uzatımları MİGEM’e bildirilir.
(6) Doğal çıkış halindeki jeotermal ve doğal mineralli sular için, kaptajı yapılarak doğrudan işletme talepleri de İdarece bu Kanun hükümlerine göre işletme ruhsatına bağlanır ve MİGEM’e bildirilir. '' düzenlemesine yer verilmiştir.
Aynı Kanunun Geçici 1. maddesinde de; ''(1) Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce, 26/3/1322 tarihli Mülga Maadin Nizamnamesi, 17/6/1942 tarihli ve 4268 sayılı Mülga Madenlerin Aranma ve İşletilmesi Hakkında Kanun, 19/2/1985 tarihli ve 3154 sayılı Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun, 26/5/2004 tarihli ve 5177 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun, 927 ve 2634 sayılı kanunlar ile 83/6568 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca 3/3/1954 tarihli ve 6309 sayılı Mülga Maden Kanunu kapsamında verilmiş ruhsat ve haklar aşağıdaki şekilde intibak ettirilir.
a) İl Özel İdarelerinin işlettiği veya kiraya verdiği kaynaklar il özel idarelerine,
b) İl Özel İdarelerinin işletme ruhsatı verdiği kaynaklar ruhsat sahiplerine,
c) Vilayetçe rüsum ve temettü hisseleri devredilen kaynaklar devir alan belediye veya köy tüzel kişiliği adına,
d) Belediyelerin işlettiği ve/veya kiraya verdiği kaynaklar belediye tüzel kişiliği adına,
e) Belediye ve il özel idarelerinin ortağı olduğu şirketlerin işlettiği kaynaklar şirket adına,
f) MTA tarafından bu Kanunun yayımı tarihinden önce kamu veya özel tüzel kişiler, belediye ve özel idare ile yapılan sözleşme ve protokollerle verilen işletme hakları, alanı MTA tarafından belirlenerek ilgili hak sahibi adına,
g) 5177 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesine göre temdit talebinde bulunulan ve süresi uzatılan içmece, maden suları, ılıca ve kaplıcalar ilgili hak sahibi adına,
h) Elektrik Üretim A.Ş. tarafından işletilen kaynak, alanı MTA tarafından belirlenerek Elektrik Üretim A.Ş. adına,
idare tarafından alan bazında intibak ettirilir. Elektrik Üretim A.Ş. veya Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından bu sahanın üçüncü kişilere ihale edilmesi halinde, ihale bedelinin %50’si MTA’ya öz kaynak olarak aktarılır. İntibaklarda sözleşme ve işletme şartları ile üçüncü kişilerin müktesep hakları sicile işlenir.
(2) İşletme imtiyazlı ruhsatlarda ise hak sahibinin geçmişte kullandığı süre dikkate alınarak toplam süre doksandokuz yılı geçemez.
(3) İntibakı yapılan ruhsatlar MİGEM’e bildirilir.
(4) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle 927 sayılı Kanuna göre süresi içinde temdit talebinde bulunulmuş ruhsatlar ile 5177 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesine göre ruhsat almak üzere yapılan yeni müracaatlar, il özel idarelerince müracaat tarihinde yürürlükte olan 5177 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi ve 927 sayılı Kanuna göre sonuçlandırılarak uygun görülenler ruhsatlandırılarak bu Kanuna intibakı yapılır.'', hükmüne, Geçici 2. maddesinde ise; "(1) Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce kazanılmış hakların sahipleri, bu haklarına konu olan kaynağa ait mevcut bilgi ve belgeler ile sahadaki mevcut tesislere ait bilgi ve projeleri, hak sahibi olduğunu gösterir ruhsat, izin, imtiyaz, sözleşme, sicil ve benzeri belgeleri varsa işletme projesi ve teminat makbuzları ile birlikte altı ay içerisinde idareye müracaat ederek intibak yaptırmakla yükümlüdür.
(2) Altı ay içinde intibak talebinde bulunulmayan haklar için teminat iki katına çıkarılarak altı ay ek süre verilir. Bu süre içerisinde de intibak talebinde bulunulmayan haklara ilişkin faaliyetler durdurulur.
(3) Kanunun yürürlük tarihi itibariyle bir yıl boyunca müracaat kabul edilmez. Bu süre sonunda ilk hafta yapılan müracaatlar aynı anda yapılmış kabul edilir ve öncelik sırası kura ile belirlenir. İlk hafta içinde yapılan müracaatlardan asgarî teminat miktarı kadar müracaat bedeli alınır.
(4) İdare, il sınırları içerisindeki kaynak ruhsatlarını ve ruhsat verilmesi MİGEM’ce uygun bulunan müracaatları, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde; hak sahibi, kaynak ve alan sınır koordinatları, kaynağın cinsi, süresi, mülkiyet durumu ve diğer gerekli olan tüm bilgileri MİGEM’e bildirmek zorundadır.'' kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasının incelenmesinden; davacılardan İlhan Eygi'nin maliki bulunduğu Urla İlçesi, Zetineli Köyü, Yalı-Karayer mevkiinde bulunan taşınmaza bağlı "Branda Örtülü Toprak Havuz ve Polyester Havuzlarda Çipura-Levrek Yetiştiriciliği Projesi'nin Çamlı Yem Besicilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralındığı, İlhan Eygi tarafından alınmış "Yeraltı Suyu Kullanma Belgesi" kapsamında tarımsal üretim ve kullanma suyu temini amaçlı olarak kuyu sularının kullanıldığı, tesisin bulunduğu bölgede ...Enerji A.Ş firmasına ait ve 5686 sayılı Kanun kapsamında verilen "arama ruhsatı"nın bulunduğu, ...Enerji A.Ş. tarafından üzerine söz konusu kuyuların jeotermal su niteliği taşıdığı ancak 5686 sayılı Yasa kapsamında alınması gereken ruhsatın alınmadığı gerekçeleri ile şikayette bulunulması üzerine, söz konusu kuyular hakkında İzmir Valiliği'nin ...tarin ve ...sayılı kararıyla faaliyetin durdurulmasına karar verildiği, bu işlemin iptali istemiyle açılan davada ...İdare Mahkemesi'nin E:..., K:...sayılı kararıyla faaliyetin 5686 sayılı Yasa kapsamında izinsiz ve ruhsatsız olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, bu karar üzerine davalı idareye başvurularak anılan kuyular hakkında taksir intibak ve işletme ruhsatı talebinde bulunulduğu, anılan başvurunun ...tarih ve ...sayılı işlemle reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
5686 sayılı Yasayla birlikte jeotermal kaynak ve doğal mineralli sular için özel bir düzenleme getirildiği, söz konusu Yasada jeotermal kaynak ve doğal mineralli sudan ne anlaşılması gerektiği, bir başka ifadeyle özelliklerinin açıkça düzenlendiği, bu Yasanın yürürlüğe girmesinden önce yürürlükte bulunan çeşitli özel Yasa hükümlerine göre kaynak sularının işletimi konusunda ruhsat alanların ne şekilde ve hangi tarihe kadar intibak yaptırılacağının düzenlendiği, intibak dışında yapılan müracaatlarda değerlendirmenin ne şekilde yapılacağı açıkça düzenlenmiştir.
Dosya içeriğinde bulunan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 2. Bölge Müdürlüğü'nün "Yeraltısuyu Belgesi" konulu ...tarih ve ...sayılı yazısından, davacılardan ...adına düzenlenen ...2005 tarih ve ...belge nolu yeraltısuyu kullanma belgesi ile ...tarih ve ...belge nolu yeraltısuyu kullanma belgelerinin, kuyularda üretilen suyun büyük oranda deniz suyundan oluşması nedeniyle, kullanılan suyun Kurumun yetki ve sorumluluk alanına girmediği, kuyulardan Kurumla ilgisi olmayan deniz suyunun kullanılması nedeniyle, kuyular için ...adına düzenlenen yeraltısuyu kullanma belgelerinin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacılar tarafından Urla İlçesi, ...Köyü, ...mevkiinde kullanılmakta olan kuyularına taksir, intibak ve işletme ruhsatı verilmesi talebinin, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun geçici 1. ve 2. maddesi kapsamında bulunmadığı gibi aynı Kanunun 6. maddesinin 6. fıkrası kapsamına da girmediği anlaşıldığından, davanın reddine karar verilmesi gerekirken dava konusu işlemin, yeraltı suyu kullanma belgesine sahip iki adet kuyu yönünden iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik istinaf isteminin reddinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ...gün ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 17/01/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.