Danıştay 12. Daire Başkanlığı 2018/6403 E. , 2021/6519 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/6403
Karar No : 2021/6519
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : …Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem : Eşi Türkiye Cumhuriyet Devlet Demiryolları'nda makinist olarak görev yapmakta iken 12/08/1996 tarihinde terör örgütü mensuplarınca yapılan silahlı saldırı sonucu vefat eden, kendisine 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu uyarıca vazife malulü aylığı bağlanan davacı tarafından, hak ettiği ek ödemenin (Tütün İkramiyesi), aylık bağlanmasına esas alınan tarih üzerinden faizi ile birlikte ödenmesine ilişkin başvurusuna yasal süre içerisinde cevap verilmeyerek zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile ek ödemelerin hakediş tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince: mevzuatımızda şehit veya şehitliğin tanımını yapan bağlayıcı bir düzenleme bulunmamakla birlikte bu konuda Türkiye Büyük Millet Meclisinin 927 sayılı yorum kararında, harpte veya eşkiya müsademesinde her nevi düşman silahının tesiri ile derhal vefat edenler ile harpte yaralanıp tedavi sırasında veya icra olunan cerrahi ameliyat neticesinde vefat edenlerin şehit sayılacağının belirtildiği; her ne kadar, kanunlarda ve daha alt hukuk kurallarında şehit kavramının tanımına yer verilmemiş, anılan kavramın içeriği ve sınırları belirlenmemiş ise de, görevin ifa edilmesi sırasında veya bunun sebep ve tesiriyle meydana gelmeyen ölümlerin şehit kavramı içinde değerlendirilme imkanının bulunmadığı; dava konusu olayda, davacının eşinin ölüm olayının, 3480 sayılı Maluller ile Şehit Dul ve Yetimlerine Tütün ve Alkol Ürünlerinin Satış Bedellerinden Pay Verilmesi Hakkındaki Kanunun 3. maddesinin (c) bendinde belirtilenlerden ve aynı bentte sayılan görevlerin ifa edilmesi sırasında veya sonucunda gerçekleşmemesi nedeniyle (c) ve (d) bentleri kapsamında değerlendirilemeyeceği; diğer taraftan, davacının eşinin ölümünün, terör örgütüne karşı güvenlik güçleri tarafından, güvenlik ve asayişi sağlamaya yönelik olarak yürütülen faaliyetlere tepki ve bu faaliyetleri etkisiz kılmak amacıyla demiryollarına yapılan terörist faaliyet sonucunda gerçekleştiği düşünülse de, doğrudan "güvenlik ve asayişin sağlanması" faaliyeti çerçevesinde gerçekleşmediği sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Eşinin şehit olduğu kabul edilerek kendisine 3713 sayılı Kanun kapsamında vazife malulü maaşı bağlandığı ve tüm ailesi de bu Kanun kapsamından faydalandırıldığı halde, Mahkeme kararında dayanılan gerekçenin hukuka aykırı olduğu; halbuki 3713 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlananlara Kanun gereği tütün ikramiyesi ödemesi yapılmakta olduğu ileri sürülerek İdare Mahkemesi kararının bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacının istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : TCDD Genel Müdürlüğü'nde makinist olan davacı eşinin, görevli olduğu trene teröristlerce yapılan saldırı sonucu şehit olduğunun tartışmasız olduğu, 3480 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, "Barışta olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı haller ile askeri harekatı gerektiren iç tedip hareketleri veya güvenlik veya asayişin sağlanmasında... bu görevlerin çeşitli sebep ve tesirleri ile ölenlerin dul ve yetimlerine" bu Kanun hükümlerine göre ödeme yapılacağının hükme bağlandığı, davacının eşinin de olağanüstü hal bölgesinde taşımacılık işiyle görevli iken asker ve sivil halka yönelik terör eylemi sonucu şehit düşmesi nedeniyle, bu madde kapsamında kabul edilerek, dul ve yetimlerine tütün ikramiyesi ödenmesi gerektiğinden, davacının temyiz isteminin kabulü, İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacının eşi, Türkiye Cumhuriyet Devlet Demiryolları'nda 5434 sayılı Kanuna tabi makinist olarak görev yapmakta iken, 12/08/1996 tarihinde terör örgütü mensuplarınca yapılan silahlı saldırı sonucu vefat etmiştir.
Davacıya 3713 sayılı Kanun uyarıca vazife malulü aylığı bağlanmış; ancak, tütün ikramiyesi tahakkuk ettirilmemiştir. Davacı, eşinin ölüm olayının 3713 sayılı Kanun kapsamında olduğunu ileri sürerek, 5434 sayılı Kanun'un 6495 sayılı Kanun'un 93. maddesi ile değişik Ek 79. maddesi uyarınca hak ettiğini iddia ettiği ek ödemenin (Tütün İkramiyesi) aylık bağlanmasına esas alınan tarih üzerinden faizi ile birlikte ödenmesini istemiş; ancak, dilekçesine yasal süre içerisinde idarece cevap verilmeyerek talebinin zımnen reddedilmesi üzerine, davalı idarenin söz konusu işleminin iptali ile ek ödemelerin hakediş tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle temyizen incelenen davayı açmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3480 sayılı Maluller ile Şehit Dul ve Yetimlerine Tütün ve Alkol Ürünlerinin Satış Bedellerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünce imal ve ithal edilen tütün mamulleri ile ağır alkollü içkilerin satış bedellerinden yüzde iki oranında alınacak payın, bu Kanun hükümlerine göre hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiş, "Faydalanacaklar" başlıklı 3. maddesinde, "2'nci maddede belirtilen hesapta toplanan paralardan;
a) Harp malullerine,
b) Şehit dul ve yetimlerine,
c) Barışta olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı haller ile talim, tatbikat veya manevra sırasında görevin veya çeşitli harp silah ve vasıtalarının sebep ve tesiri ile vazife malulü sayılan Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile askeri harekatı gerektiren iç tedip hareketleri veya güvenlik veya asayişin sağlanmasında Silahlı Kuvvetlerle birlikte veya ayrı olarak görevlendirilenlerden bu görevlerin çeşitli sebep ve tesirleri ile vazife malulü sayılan jandarma ve emniyet mensupları ile sivil görevlilere,
d) (c) bendinde belirtilen görevlerin ifası sırasında, bu görevlerin çeşitli sebep ve tesirleri ile ölenlerin dul ve yetimlerine, bu Kanun hükümlerin göre ödeme yapılır." kuralına yer verilmiştir.
16/10/1988 tarih ve 19961 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3480 sayılı Maluller ile Şehit Dul ve Yetimlerine Tütün ve Alkol Ürünlerinin Satış Bedellerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunla yapılan düzenleme ile Kanun'un 3. maddesinde sayılanlara tütün ikramiyesi ödenmesine başlanmış, anılan Yasa 5217 sayılı Yasa'nın 31. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış, aynı Kanun'un 4. maddesi ile 5434 sayılı Kanun'a eklenen Ek 79. madde ile aynı miktarda ödeme, ek ödeme adı altında yapılmaya başlanmıştır. Nitekim, 5434 sayılı Kanun'un Ek 79. maddesinde yapılan düzenleme ile ek ödemeden yararlanması öngörülen kişiler, 3480 sayılı Kanun'un 3. maddesinde sayılanlarla aynı kişilerdir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacının eşinin bir kamu görevlisi olarak "olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı..." bir bölgede, kamu görevlilerini sindirerek, kamu hizmetlerinin etkinliğini azaltmak, Devletin gücünü zayıflatmak, böylece belli bir bölgede hakimiyet kurmak amacına yönelik terör örgütü tarafından sistematik olarak yürütülen terör faaliyetine muhatap olarak, Devlet işletmesi olan demiryolları işletmesinde makinist olarak görevinin başında terör olayları nedeniyle vefat etmiş olduğu açıktır. Her ne kadar, ilgilinin ölümü doğrudan "güvenlik ve asayişin sağlanması" faaliyeti çerçevesinde kabul edilmemekte ise de, olayın gerçekleştiği bölgede terör örgütüne karşı güvenlik kuvvetleri tarafından yıllardan beri güvenlik ve asayişi sağlamaya yönelik olarak yürütülen faaliyetlere tepki ve bu faaliyetleri etkisiz kılmak amacıyla Devlet tekelinde işletilen demiryollarına yönelik gerçekleştirilen terör olayında hayatını kaybeden ilgilinin ölümünün, 3480 sayılı Kanun'un 3. maddesi (d) bendi kapsamında, "(c) bendinde belirtilen görevlerin ifası sırasında, bu görevlerin çeşitli sebep ve tesirleri ile" gerçekleştiğinin kabulü gerekmektedir.
Buna göre, "olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı" bir bölgede yaptığı kamu görevine bağlı olarak terör olayları sonucu ölen ilgilinin, ölümünün 3480 sayılı Kanun'un 3. maddesi (d) bendi kapsamında değerlendirilerek eşi ve çocuklarına tütün ikramiyesi ödenmesi gerekirken, bu yoldaki istemin reddine dair dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davayı reddeden İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 09/12/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.