T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/6489
Karar No : 2023/6125
DAVACI : … Seyahat Acentası A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVALI YANINDA MÜDAHİL : … Birliği
VEKİLLERİ : Av. … - Av. …
DAVANIN KONUSU :
03.06.2018 tarih ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin
1."Amaç" başlıklı 1. maddesinde yer alan "teşkilat yapısını düzenlemek" ifadesinin,
2."Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (a), (ç) ve (j) bentlerinin,
3."Birliğin görevleri" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), ve (m) bentlerinin,
4."Genel kurul ve görevleri" başlıklı 7. maddesinin 6. fıkrasının (ğ) bendinin,
5."Yönetim kurulu ve görevleri" başlıklı 8. maddesinin 3. fıkrasındaki "uygun görülecek sayıda" ifadesinin, aynı maddenin 7. fıkrasının (g) bendinin,
6."Birliğin yerel birimleri" başlıklı 13. maddesinin,
7."Yöre temsil kurulu ve bölge başkanlığı seçimleri" başlıklı 14. maddesinin,
iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Türkiye Seyahat Acentaları Birliği 'nin (TÜRSAB) teşkilat yapısı 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun 32. ve 34. maddeleri ile düzenlenmiş olduğu halde, dava konusu Yönetmeliğin amaçları arasında "teşkilat yapısını düzenlemek" ibaresine yer vermek suretiyle Kanunda Birliğin organları arasında sayılmayan yeni yapılanmaların oluşturulduğu, gerekli yasal değişiklik yapılmadan ve TÜRSAB Genel Kurulu'ndan taşra örgütlenmesine dair karar alınmadan doğrudan dava konusu Yönetmelik ile bu konuda doğrudan TÜRSAB Yönetim Kurulu'na yetki verilmesinin hukuka aykırı olduğu, davaya konu Yönetmelik ile Birliğe haksız rekabetin önlenmesi konusunda görev verilmiş ise de, düzenlemede haksız rekabete konu eylemler karşılığında öngörülmüş herhangi bir yaptırımın bulunmadığı, tüketicilere seyahat acentalarının sicillerine erişim imkanı sağlanarak TÜRSAB üyesi seyahat acentalarının tüm mesleki ve ticari sırlarının açığa çıkarılmasına ortam hazırlandığı, Birliğe, seyahat acentalarının turizm müesseselerinde yaptırdıkları rezervasyonların mevzuata uygunluğunu tetkik etme görevi verilerek, yasal dayanağı bulunmayan bir konuda düzenleme yapıldığı, öte yandan, onaylanacak belgeler ve verilecek hizmetlerin ücretlerini tespit için Yönetim Kurulu'na yetki verme konusunda Birlik görevlendirilmiş ise de, onaylanacak belgeler konusunda Yönetmelikte açıklık bulunmadığı ileri sürülmüştür.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASI :
Öncelikle usule ilişkin olarak, dava konusu Yönetmeliğin, Birliğin iç işleyişine ilişkin düzenlemeleri kapsadığı, üyelerin kendi menfaatlerini, faaliyetlerini, iç işleyişlerini etkilemediği, dolayısıyla yönetmeliğin iptalini isteyebilecek tek menfaat sahibinin Birliğin kendisi olduğundan davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği; esasa ilişkin olarak, TÜRSAB'ın kamu kurumu niteliğinde meslek örgütü olarak yapılanması, ülke turizmine yerinde ve etkili şekilde katkıda bulunması ve yıllar içinde üye sayısında meydana gelen artış nedeniyle ülke genelinde örgütlenmesinin yeniden düzenlenmesine yönelik hazırlanmış olmasında kamu yararının bulunduğu, 1618 sayılı Kanun'un Seyahat Acentaları Birliğinin kuruluş amacının belirtildiği 32. maddesi ile aynı Kanun'un 34. maddesi bir arada değerlendirildiğinde, davaya konu Yönetmeliğin iptali istenen maddelerinin 1618 sayılı Kanuna aykırılık teşkil etmediği gibi Anayasada belirtilen hükümler çerçevesinde düzenlendiği ileri sürülerek hukuki dayanaktan yoksun olarak açılan davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI YANINDA MÜDAHİL … BİRLİĞİ'NİN (…) BEYANI : Usul bakımından; davaya konu Yönetmeliğin, TÜRSAB’ın görev, faaliyet ile teşkilat yapısını düzenlemesi ve içişleyişe ilişkin olması nedeniyle davacı bakımından menfaat ihlali koşulunun gerçekleşmediği; esas bakımından, Bakanlığın düzenleme yetkisinin 1618 sayılı Kanun'un 33. maddesine dayandığı, hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : 03.06.2018 tarih ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin dava konusu maddelerinin iptal edilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava: 03/06/2018 gün ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliğinin 1. maddesinde yer alan "teşkilat yapısını düzenlemek" ibaresinin, 3. maddesinin (a), (ç) ve (j) bentlerinin, 5. maddesinin (ç), (ğ) ve (m) bentlerinin, 7. maddesinin 6. fıkrasının (ğ) bendinin, 8. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "uygun görülecek sayıda" ibaresinin, 8. maddesinin 7. fıkrasının (g) bendinin, 13. ve 14. maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
1618 sayılı Seyahat Acentaları Ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun "Amaç ve Kuruluş" başlıklı 32. maddesinde, "Seyahat acentaları, seyahat acentalığı mesleğinin yurt ekonomisi ve turizmine uygun surette gelişmesini sağlayıcı tedbirleri almak ve mesleki ahlak ve tesanüdü korumak amaciyle Seyahat Acentaları Birliği adı altında tüzel kişiliği haiz bir birlik kurarlar. Seyahat acentalarının bu birliğe üye olmaları zorunludur.
Seyahat Acentaları Birliğinin merkezi İstanbul'dadır. (Ek cümleler: 31/7/2008-5800/4 md.) Birlik gerekli görülen yerlerde merkeze bağlı şubeler açabilir. Yönetim Kurulu, merkeze bağlı şube bürosunun kadroları ile şube müdürünü tespit ve tayin eder."; "Birliğin görevleri" başlıklı 33. Maddesinde, "Seyahat Acentaları Birliğinin görevi, pazar araştırmaları ve seyahat acentalığı konusunda incelemeler yapmak, birlik üyeleri arasındaki haksız rekabetin önlenmesi hususunda gerekli tedbirler almak, seyahat acentaları personelinin yetiştirilmesi için kurslar ve seminerler düzenlemek, Bakanlıkça istendiğinde görüş bildirmek, uluslararası kuruluşlarda seyahat acentalarını temsil etmek, bu kanunda ve 34 üncü maddenin son fıkrasında bahsedilen yönetmelikte belirtilen diğer görevleri ifa etmektir...."; "Birliğin organları" başlıklı 34. Maddesinde, " Birliğin,
A) Genel Kurul,
B) Yönetim Kurulu,
C) Denetim Kurulu,
D) Disiplin Kurulu olmak üzere 4 organı vardır. Bunlar aşağıda belirtildiği şekilde kurulup faaliyete geçerler.....
A) Genel Kurul, ....
Genel Kurulun görevleri:
a).....
h) (Ek: 28/12/2006-5571/10 md.) Birlikçe onaylanacak belgeler ve verilecek hizmetlerin ücretini tespit için Yönetim Kuruluna yetki vermek.
ı) (Ek: 28/12/2006-5571/10 md.) Genel Kurul yetkisi dahilindeki konularda Yönetim Kuruluna yetki vermek.
B) Yönetim Kurulu, Genel Kurulun kendi üyeleri arasından seçeceği 9 kişiden teşekkül eder. ...Ayrıca Yönetim Kuruluna 9 yedek üye de seçilir. Yönetim Kurulu ayda en az iki defa, ihtiyaca göre ve başkanın çağrısiyle de her zaman toplanabilir.
Yönetim Kurulunun görevleri;
,,,
h) Bu maddenin son fıkrasında bahsedilen yönetmelikte belirtilen diğer görevleri ifa etmektir.....
Bakanlıkça, Seyahat Acentaları Birliğinin ve organlarının görev ve yetkilerine ilişkin bir yönetmelik hazırlanır...." hükmü getirilmiştir.
Davacı tarafından, bahse konu Yönetmeliğin iptalini istediği 1. maddesindeki ibare, 3. Maddenin a.ç,j bentleri ile 8. Maddesinin 3. Fıkrası ve 7.fıkrasının g bendi ile 13. Ve 14 maddelerine yönelik olarak "Yasa ile düzenlenmesi gereken hususların Yönetmelik ile düzenlendiği, yasadaki düzenlemeye aykırı yeni organlar oluşturulduğu" şeklinde ortak iddialar olduğundan ve iptali istenilen hükümlerin bir kısmında 23.11.2018 tarihli ve 30604 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Yönetmellik ile değişiklik yapılmış ise de; bu değişikliklerin kurul adı ve oluşumuna yönelik olduğu, davacının ise iddiasının ise adı ne olursa olsun bu kurulların
Yönetmelikle belirlenemeyeceğine yönelik olduğundan; işin esasına girmek gerekmiş olup, bu maddeler birlikte incelenmiştir.
15/6/1973 tarihli ve 14565 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliğini yürürlükten kaldıran ve 03.06.2018 tarih ve 30440 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliğinin 1. Maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; Birliğin görev, faaliyet ve teşkilat yapısını düzenlemek, seyahat ... düzenlemektir." hükmü; "tanımlar" başlıklı 3. Maddesinin (a) bendinde, "Alan temsilcisi: Birlik Yönetim Kurulu tarafından gerekli görülen yerlerde Yöre Temsil Kuruluna bağlı olarak Birlik faaliyetlerinin organizasyonu ile ilgili çalışmaları yürütmek üzere, Bölge Başkanlığı tarafından önerilen üye isimleri arasından Yönetim Kurulunca seçilecek temsilciyi,"; (ç) bendinde, "Bölge Başkanlığı: Birlik Yönetim Kurulunun vereceği görevleri ifa etmek ve yetki alanındaki bölgede Birlik faaliyetlerinin gerçekleşmesini sağlamak amacıyla seçimle oluşturulan başkanlığı,"; (j) bendinde, "Yöre Temsil Kurulu: Birlik Yönetim Kurulunun vereceği görevleri ifa etmek ve yetki alanındaki bölgede Birlik faaliyetlerinin gerçekleşmesini sağlamak üzere seçimle oluşturulan ve ilgili Bölge Başkanlığının alt birimi olarak faaliyet gösteren kurulu ifade eder." hükmü getirilmiş iken 23.11.2018 tarihli ve 30604 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile, "a) Alan temsilcisi: ... (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölge Temsil Kuruluna bağlı olarak ..., (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölgelerarası İşbirliği Kurulu--- temsilciyi,
ç)(Değişik:RG-23/11/2018-30604)(1) Bölge Temsil Kurulu:... Bölgelerarası İşbirliği Kurulu kaynaklarını kullanan kurulu, şeklinde değiştirilmiş; böylece; 3. Maddenin (/j) bendinde yer alan Yöre temsil Kurulu kaldırılmış, (ç) bendindeki "Bölge Başkanlığı", Bölge Temsil Kurulu olarak değiştirilmiş ve yeni bir bent ile "bölgelerarası İşbirliği Kurulu" adında yeni bir kurul oluşturulmuş ve (a) bendinde de bu değişiklikliklere paralel olarak değişiklik yapılmıştır.
Yönetmeliğin "Yönetim Kurulu ve görevleri" başlıklı 8. Maddesinin 3. Fıkrasında yer alan , "Yönetim Kurulu kendi üyeleri arasından oylama ile görev dağılımı yapar. Yönetim kurulunca yapılacak görev dağılımında uygun görülecek sayıda başkan yardımcısı ile mali işler sorumlusu, örgütlenme ve idari işler sorumlusu, tanıtım ve medya sorumlusu belirlenir..." hükümdeki "uygun görülecek sayıda" ibaresi dava konusu edilmiştir.
Yine bahse konu 8. Maddenin 7 fıkrasının dava konusu (g) bendi, "Bölge Başkanlıkları ile Yöre Temsil Kurullarının yetki alanlarını belirlemek, seçim işlemlerini yürütmek ve görevlerini tayin etmek," şeklinde iken; 23.11.2018 tarihli R.G.'de yayımlanan Yönetmelik ile "(Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölgelerarası İşbirliği Kurulları ile (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölge Temsil Kurullarının yetki alanlarını belirlemek, seçim işlemlerini yürütmek ve görevlerini tayin etmek" şeklinde değiştirilmiştir.
Yönetmeliğin dava konusu edilen "Birliğin yerel birimleri" başlıklı 13. Maddesi,"(1)Seyahat acentalarına yerinde hizmet verebilmek ve Birlik faaliyetlerini tüm ülkede yaygınlaştırmak amacıyla;
a) Bölge Başkanlıkları,
b) Yöre Temsil Kurulları,oluşturulur.
(2) Bölge Başkanlığı;
a) Türkiye’nin her coğrafi bölgesinde en az bir adet olmak üzere kurulur, bölgede seyahat acentası sayısının beş yüzden fazla olması veya bölge kapsamında üçten fazla Yöre Temsil Kurulunun bulunması halinde, Birlik Yönetim Kurulu kararı ile aynı coğrafi bölgede birden fazla Bölge Başkanlığı kurulabilir,
b) Bölge yetki alanındaki Yöre Temsil Kurulu üyelerinin kendi aralarından seçeceği bir başkan ve sekiz üyeden oluşur,
c) Yönetimine, her Yöre Temsil Kurulundan en fazla üç üye seçilebilir,
ç) Bölge merkezi olarak belirlenen yerdeki Birlik bölge binasında görevli personel ile faaliyet gösterir.
(3) Yöre Temsil Kurulu;
a) Faaliyet alanı içerisinde en az yüz seyahat acentası merkezi bulunur,
b) Yetki alanı içerisinde faaliyet gösteren seyahat acentaları tarafından seçilecek bir başkan ve dört üyeden oluşur,
c) Seyahat acentası sayısı iki yüz ve üzerinde olan yerlerde kurul bir başkan ve altı üyeden oluşur,
ç) Birlik Yönetim Kurulu ve Bölge Başkanlığı kararlarını uygulamak ve Birliğin görev alanındaki faaliyetleri denetlemekle görevlidir.
(4) Turizm faaliyetlerinin yoğun olduğu yerlerde Birliği temsil etmek üzere, Bölge Başkanlığı tarafından önerilen üye isimleri arasından Yönetim Kurulu tarafından Alan Temsilcisi atanır.";
14. maddesi "(1) Yöre Temsil Kurulu seçimleri, Birlik Olağan Genel Kurulunun yapılacağı yılın ekim ayı içerisinde gerçekleştirilir. Seçim tarihi ile seçimin yeri ve gündemi Birlik Yönetim Kurulu tarafından belirlenerek ilan edilir. Seçim tarihinin ilan edildiği gün itibarıyla, kurulun faaliyet alanı içerisinde merkez işletme belgesine sahip her seyahat acentası, sahibi veya temsil ve ilzama yetkili kişi tarafından oy kullanmak suretiyle temsil edilir. Birden fazla temsil hakkı olanların, her temsil hakları için ayrı oy hakkı vardır.
(2) Yetki alanındaki seyahat acentası sayısına göre Birlik Yönetim Kurulu kararı ile aynı yerde birden fazla sandık kurularak oy kullanılması sağlanabilir. Seçimler, seçim tarihi olarak ilan edilen gün içerisinde sonuçlandırılır. Seçimlerin belirlenen tarihte herhangi bir nedenle yapılamaması halinde en geç bir hafta içerisinde seçimler yeniden gerçekleştirilir. Seçimler, Birlik Yönetim Kurulu tarafından görevlendirilecek yetkili kişi veya kişilerin gözetim ve denetimi altında yapılır.
(3) Bölge Başkanlığı seçimleri, yetki alanındaki Yöre Temsil Kurulu seçimlerinin sonuçlanmasını takip eden on beş gün içerisinde gerçekleştirilir. Seçim tarihi ve yeri Birlik Yönetim Kurulu tarafından belirlenerek ilan edilir. Seçimler, yetki alanındaki Yöre Temsil Kurullarının başkan ve üyelerinin katılımı ile gerçekleştirilir. Seçimler, Birlik Yönetim Kurulu tarafından görevlendirilecek yetkili kişi gözetiminde yapılır.
(4) Seçimlere ilişkin bu madde de belirtilen hükümler dışındaki iş ve işlemler Birlik Yönetim Kurulunca alınan kararlar doğrultusunda yürütülür." şeklinde iken;
23.11.2018 tarihli R.G.'de yayımlanan Yönetmelik ile 13. Maddesi, "(1) ......
a) (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölgelerarası İşbirliği Kurulları,
b) (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölge Temsil Kurulları, oluşturulur.
(2) (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölgelerarası İşbirliği Kurulu;
a)... (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölge Temsil Kurulunun bulunması... fazla (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölgelerarası İşbirliği Kurulu kurulabilir,
b) (Değişik:RG-23/11/2018-30604) Bölge yetki alanındaki Bölge Temsil Kurulu başkanlarından oluşur,
c) (Değişik:RG-23/11/2018-30604) Bölgelerarası İşbirliği Kurulu ... en yaşlı Bölge Temsil Kurulu Başkanı yapar,...
(3) (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölge Temsil Kurulu;
a) (Değişik:RG-23/11/2018-30604) Faaliyet alanı içerisinde en az yüz seyahat acentası merkez ve şubesi bulunur,...
ç) Birlik Yönetim Kurulu ve (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölgelerarası İşbirliği Kurulu.....
(4) Turizm faaliyetlerinin yoğun olduğu yerlerde Birliği temsil etmek üzere, (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölgelerarası İşbirliği Kurulu tarafından önerilen üye isimleri arasından Yönetim Kurulu tarafından Alan Temsilcisi atanır.
Bölge Temsil Kurulu seçimleri (Değişik Başlık:RG-23/11/2018-30604) ";
14. maddesi, "(1) (Değişik ibare:RG-23/11/2018-30604) Bölge Temsil Kurulu seçimleri, ....
(3) (Mülga:RG-23/11/2018-30604)
(4) .... yürütülür." şeklinde değiştirilmiştir.
1618 sayılı Yasanın yukarıda yer verilen maddelerinde Seyahat Acentaları Birliği teşkilatının ana yapısı çizilmiş ve dört temel organ belirlenmiştir.
Dava konusu edilen Yönetmelik hükümleri ile de; mülga Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 1973 yılından 2018 yılına kadar oldukça büyüyen, üye sayısı artan ve ülke genelinde yaygınlaşan üyeleriyle oldukça büyüyen Seyahat Acentaları Birliğinin yönetiminin daha sağlıklı yapılabilmesi amacıyla yönetmeliğin 1. Maddesindeki "teşkilat yapısını düzenlemek" ibaresinin yasanın belirlediği ana yapıya müdahale etmeksizin yerel teşkilata ilişkin olduğu ve; bu yasal organlar yanında Yönetim Kuruluna yardımcı yerel kurulların oluşturulduğu görülmekte olup; Yasada belirlenen teşkilat yapısındaki ana organlara yardımcı olmaya yönelik oluşturulduğu anlaşılan bahse konu organların oluşumu, seçim ve yetki alanlarının belirlenmesi hususunda yönetim kuruluna yetki veren dava konusu düzenlemelerde üst hukuk normuna aykırılık görülmemiştir
"Birliğin görevleri" başlıklı 5. Maddesinin; dava konusu edilen;
ç) Üyeleri arasında ve seyahat acentalığı mesleğini etkileyecek turizm sektörü faaliyetlerinde haksız rekabetin oluşmasını önlemek, haksız rekabet eylemlerine karşı gerekli önlemleri almak, bu konuda idari ve yargı yollarına başvurmak,
ğ) Bilgilendirme amacıyla, kamuoyunun ve özellikle tüketicilerin seyahat acentalarının sicillerine erişimini sağlamak,
m)Seyahat acentalarının turizm müesseselerinde yaptırdıkları rezervasyonların mevzuata uygun olup olmadığını tetkik etmek,
Birliğin görev ve yetkileri arasında sayılmış olup; 1618 sayılı Yasanın yukarıda yer verilen Birliğin görevlerinin genel çerçevesinin çizildiği 33. Maddeye aykırılık sözkonusu olmayıp; yine aynı yasa hükmünde verilen yetkiye dayanılarak, günün şartlarına uygunluğu sağlamak amacıyla getirilen düzenleme olduğu anlaşılmaktadır.
Yönetmeliğin 7. Maddesinin, 6. Fıkrasının, dava konusu (ğ) bendinde, "Birlikçe onaylanacak belgeler ve verilecek hizmetlerin ücretini tespit için Yönetim Kuruluna yetki vermek" Genel Kurulun görev ve yetkileri arasında sayılmış olup; 1618 sayılı Yasanın 34. Maddesinin A fıkrasının h bendindeki düzenlemenin tekrarı niteliğinde olup; üst hukuk normuna aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun 33 ve 34. maddelerine dayanılarak, Seyahat Acentaları Birliğinin görev, faaliyet ve teşkilat yapısını düzenlemek, seyahat acentalarının mesleki gelişimi ile mesleki etik ve dayanışmasını korumak üzere gerekli önlemleri almak, Seyahat Acentaları Birliği ve üyelerinin, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve turizm sektörünün kurum ve kuruluşları ile olan ilişkilerini düzenlemek amacıyla ihdas edilen, davaya konu Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği, 03.06.2018 tarih ve 30440 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı İdarenin ve Davalı İdare yanında davaya katılan Türkiye Seyahat Acentaları Birliği'nin (TÜRSAB) usule ilişkin itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Anayasa'nın ''Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi'' başlığını taşıyan 152. maddesinde; ''Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.
Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddî görmezse bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır.
Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkeme buna uymak zorundadır.
Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.'' kuralı ve ''Anayasa Mahkemesinin kararları'' başlığını taşıyan 153. maddesinde; ''Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.
Anayasa Mahkemesi bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.
Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun (…) teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.
İptal kararları geriye yürümez.
Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar.'' kuralı yer almıştır.
Hukuki Değerlendirme:
03.06.2018 tarih ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan davaya konu Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği, 14.09.1972 tarih ve 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun 33 ve 34. maddelerine dayanılarak ihdas edilmiştir.
Dairemizin 19.10.2022 tarih ve E:20018/4669 sayılı kararıyla; 14.09.1972 tarih ve 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun; 33. maddesinin 2. fıkrasının; ''Birlik...birlik üyelerine disiplin cezası verir. Bunun ayrıntıları yönetmelikle belirtilir.'' kısmının, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine; 34. maddesinin (D) bendinin son fıkrasının; '' ...Disiplin Kurulu ve disiplin cezaları ...ilişkin olarak 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 24 üncü maddesi ... uygulanır.'' kısmının Anayasanın 2. maddesine aykırı olduğu kanısına ulaşılması nedeniyle Anayasa'nın 152. maddesi gereği Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar verilmiştir.
Anılan Kararımız üzerine, Anayasa Mahkemesi 04.05.2023 tarih ve 32180 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 22.03.2023 tarih ve E:2022/156, K:2023/58 sayılı kararıyla; "14.09.1972 tarih ve 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu’nun; 33. maddesinin ikinci fıkrasının; birinci cümlesinde yer alan “Birlik,...” ve “…birlik üyelerine disiplin cezası verir.” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve itirazın reddine; ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline; 34. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Disiplin Kurulunun görevleri; yönetmelikte belli edilen disiplin fiilleri hakkında yönetmelik gereğince disiplin cezaları vermektir.” hükmünün 30.03.2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptaline; 4. maddesine 28.12.2006 tarih ve 5571 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle eklenen üçüncü fıkrada yer alan “…Disiplin Kurulu ve disiplin cezaları...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine" karar verilmiştir.
Davaya konu Yönetmeliğin hukuki dayanağını teşkil eden 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun 33. maddesinin 2. fıkrasının ikinci cümlesinin ve 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan “Disiplin Kurulunun görevleri; yönetmelikte belli edilen disiplin fiilleri hakkında yönetmelik gereğince disiplin cezaları vermektir.” cümlesinin Anayasa Mahkemesinin anılan kararıyla iptaline karar verildiği dikkate alındığında, Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin hukuki dayanaklarından birinin ortadan kalmış olması nedeniyle dava konusu maddelerinin iptal edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 03.06.2018 tarih ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin dava konusu maddelerinin, İPTALİNE,
2. Aşağıda dökümü yapılan … TL yargılama giderinin ve karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Davaya katılanın yaptığı yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
22/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.