Danıştay 12. Daire Başkanlığı 2018/7538 E. , 2021/4425 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/7538
Karar No : 2021/4425
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...'ı temsilen ... Sendikası
VEKİLİ : Av. ..
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kaymakamlığı
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem : Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Lisesi'nde alan öğretmeni olarak görev yapan davacı tarafından, eşi işsizlik ödeneği aldığı halde çalışmadığını beyan ederek aile yardımı ödeneği aldığı ve asgari geçim indiriminden faydalandığının tespit edildiğinden bahisle, Aralık-2013, Ocak-2014 ve Şubat-2014 aylarına ilişkin olarak yersiz ödenen toplam 539,28 TL'nin adına borç çıkarılarak 2014 yılı Mart ayından itibaren aile yardımı ödeneğinin kesilmesine ve maaşının eksik ödenmesine ilişkin ... Kaymakamlığı ... Meslek Lisesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali ile işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince; davacının eşinin, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu'na ekli IV. sayılı Cetvel uyarınca bir sosyal güvenlik kuruluşu olan Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü'nden işsizlik ödeneği aldığı sabit ve ihtilafsız olduğundan, eşinin işsizlik ödeneği aldığı süre boyunca davacıya aile yardımı ödeneği verilmesine olanak bulunmamakta olup, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 202. maddesinde yer alan şartları taşımadığı anlaşılan davacıya yapılan aile yardımı ödeneğinin kesilmesine ve maaşının eksik ödenmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı; öte yandan, belirtilen gerekçeyle hukuka uygun olduğu saptanan dava konusu işlem nedeniyle, davacının herhangi bir zararının varlığından söz edilemeyeceğinden, işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hak talebinin de reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Mahkeme tarafından verilen kararın; işsizlik ödeneğinin farklılığını, mevzuattaki yerini gözetmeyen genel bir yaklaşımla verildiği, Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü'nün 26/12/2011 tarihli olurla uygun bulunan İnceleme Raporu'nun 13. sayfasının 5. maddesinde kanun hükümleri uyarınca işsizlik ödeneği alan kişilerin bir sosyal güvenlik kurumundan aylık almasından söz edilemeyeceği için memur olmayan eş için aile yardımı ödenebileceğinin belirtildiği, anılan raporun 13. sayfasının 12. maddesinde evlendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aile yardımına hak kazanacağından aile yardımı beyannamesi düzenleyerek ilgiliye geriye dönük olarak ödeme yapılacağı belirtildiğinden; davacının eşinin işsiz olarak tanımlandığı 1 Ekim 2013 tarihi itibarıyla bu tarihe göre geriye dönük ödeme yapılması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacının eşinin sosyal güvenlik kurumundan aylık aldığından bahisle, yapılan işlemin mevzuata uygun olduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulünün gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Ankara ili, Çankaya ilçesi, ...Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi'nde alan öğretmeni olarak görev yapan davacının, 23/11/2013 tarihinde aile durumu bildiriminde eşinin çalışmadığına dair beyanda bulunduğu, eşinin 01/10/2013-30/07/2014 tarihleri arasında Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü'nden işsizlik ödeneği aldığı, işsizlik ödeneği aldığı halde çalışmadığını beyan ederek aile yardımı ödeneği aldığı ve asgari geçim indiriminden faydalandığının tespit edilmiştir. Davalı idarece; Aralık-2013, Ocak-2014 ve Şubat-2014 aylarına ilişkin olarak yersiz ödenen toplam 539,28 TL'nin davacı adına borç çıkarılarak Mart ayından itibaren de aile yardımı ödeneği kesilmiştir. Davacı tarafından, 13/03/2014 tarihinde ...Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi'ne anılan ödemelerin kesilmemesi istemiyle yapılan başvurusunun reddi üzerine, 2014 yılı Mart ayından itibaren aile yardımı ödeneğinin kesilmesine ve maaşının eksik ödenmesine ilişkin işlemin iptali ile işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Aile yardımı ödeneği" başlıklı 202. maddesinde; "Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir. (Değişik: 27/6/1989 - KHK - 375/10 md.) Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. (Mülga ikinci cümle: 13/2/2011 - 6111/117 md.) Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir. (Ek: 9/4/1990 - KHK-418/7 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/2/1992 tarihli ve E. 1990/22, K. 1992/6 sayılı Kararı ile, Yeniden düzenleme: 18/5/1994 - KHK-527/9 md.) Bu fıkrada yer alan gösterge rakamlarını 3 katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Dul memurların çocukları için yukarıki fıkralar hükmü uygulanır. Boşanma veya ayrılık vukuunda mahkeme bu yardımın hangi tarafa ve ne oranda verileceğini de kararında belirtir. Devlet memurunun, geçimini sağladığı üvey çocukları için de bu ödenek verilir.", "Aile yardımı ödeneğinin ödeme usulü" başlıklı 203. maddesinde; "Aile yardımı ödeneği Devlet memurlarına her ay aylıklariyle birlikte ödenir. Karı ve kocanın her ikisi de memur iseler bu ödenek yalnız kocaya verilir. Aile yardımı ödenekleri hiç bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ödenir ve borç için haczedilemez.", "Aile yardımı ödeneğine hak kazanma" başlıklı 204. maddesinde; "Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.", "Aile yardımı ödeneği hakkını kaybetme" başlıklı 205. maddesinde; "Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneği hakkını eşinden boşanma veya eşinin ölümü, çocuk için ödenen yardım ödeneği hakkını da çocuğun ölümü veya 206 ncı maddedeki hallerin vukuunu takip eden ay başından itibaren kaybeder." düzenlemelerine yer verilmiştir.
4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun "İşsizlik sigortası ile ilgili tanımlar" başlıklı 47. maddesinde; "... c) İşsizlik sigortası: Bir işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına rağmen, herhangi bir kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalılara işsiz kalmaları nedeniyle uğradıkları gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren zorunlu sigortayı, ... ,h) İşsizlik ödeneği: Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen süre ve miktarda yapılan parasal ödemeyi ifade eder", "İşsizlik Sigortasına İlişkin Genel Hükümler" başlıklı 48. maddesinin 6. fıkrasında; "Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde, Kurumca aşağıda belirtilen ödemeler yapılır ve hizmetler sağlanır; a) İşsizlik ödeneği, b) 5510 sayılı Kanun gereği ödenecek sigorta primleri, c) Yeni bir iş bulma, d) Aktif işgücü hizmetleri kapsamında kurs ve programlar.", "İşsizlik ödeneğinin; miktarı, ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primleri" başlıklı 50. maddesinde; "(Değişik birinci fıkra: 15/5/2008-5763/15 md.) Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez. Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlardan, son üç yıl içinde; a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün, c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün süre ile işsizlik ödeneği verilir. İşsizlik ödeneği her ayın sonunda aylık olarak işsizin kendisine ödenir. İlk işsizlik ödeneği ödemesi ise ödeneğe hak kazanılan tarihi izleyen ayın sonuna kadar yapılır. İşsizlik ödeneği damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz. İşsizlik ödeneği, nafaka borçları dışında haciz veya başkasına devir ve temlik edilemez. Sigortalının kusurundan kaynaklandığı belirlenen fazla ödemeler yasal faizi ile birlikte geri alınır. (Ek cümle: 15/5/2008 - 5763/15 md.) Ölen sigortalı işsizlere ait fazla ödemeler geri tahsil edilmez. (Ek son cümle: 10/9/2014 - 6552/25 md.) 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 21 inci maddesi gereği işe iade davası nedeniyle yatırılan primlerin son günü esas alınarak işsizlik ödeneği hak sahipliği belirlenir ve işsiz geçen dönem için ödeme yapılır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
31/12/2005 tarih ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmi Gazete'de yayımlanan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği'nin "Sosyal Yardımlar" başlıklı 12. maddesinde "Kamu personeline yapılacak sosyal yardım ödemelerinde, ödemenin çeşidine göre aşağıda belirtilen belgeler aranır. ... B) Aile Yardımı : Aylıklarla birlikte ödenen bu yardım, personelin ilk işe girişinde alınacak Aile Yardımı Bildirimine (Örnek : 14) dayanılarak ödenir. Bu bildirim, personelin aile yardımından yararlanan eş veya çocuk durumunda meydana gelen değişiklikler ile yer değiştirme suretiyle atama halinde yenilenir. Bildirimler, ödeme belgesinin Sayıştay'a gönderilecek nüshasına eklenir....." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Öte yandan, dava konusu işlem zamanında yürürlükte olan 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun "Asgarî geçim indirimi" başlıklı 32. maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında; "(Yeniden düzenleme: 28/3/2007 - 5615/2 md.) Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır. Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50'si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10'u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5 diğer çocuklar için % 5'idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.", 7. fıkrasında; "Asgarî geçim indiriminin uygulama dönemleri ve mahsup şekli ile diğer hususlara ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "Ücret: 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutarı ifade eder." düzenlemesine yer verilmiştir.
Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun (IV) sayılı Cetveli'nde düzenlenen "Sosyal Güvenlik Kurumları" içinde Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca, evli bulunan devlet memuruna aile yardımı ödeneği verilebilmesi için, memurun eşinin her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmaması veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması, yine asgari geçim indiriminden faydalandırılabilmesi için de; memurun eşinin çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan kişilerden olması gerekmektedir. Ayrıca, aile yardımı ödeneği için bildirimde bulunmak şarttır.
Davacının eşinin, 01/10/2013- 30/07/2013 tarihleri arasında işsizlik ödeneği aldığı sabit olsa da, 4447 sayılı Kanun'un 50. maddesine göre en fazla 300 gün ödeme alabileceğinin düzenlendiği, davacının eşinin de anılan tarihlerde 300 gün ödeme aldığı anlaşılmaktadır.
657 sayılı Kanun'un 202. maddesine göre memurun; aile yardımı ödeneğinden yararlanmak için, eşinin her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmaması veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması gerektiği düzenlense de; davacının eşinin sosyal güvenlik kurumu olan Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü'nden aldığı ödeneğin geçici bir süre için verildiği, ödeneğin bir süreklilik arz etmediği, ödeneği almadan önce 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca sigortalı çalıştığının anlaşıldığı, 5510 sayılı Kanun'un 3. maddesinde tanımlanan ücretin de sürekli bir ödeme olduğu ifade edilmiştir.
Bu durumda; davacının eşinin, 5510 sayılı Kanuna tabi olarak sigortalı çalışmasının sonlanması üzerine almış olduğu işsizlik ödeneğinin geçici bir ödenek olduğu anlaşıldığından, 657 sayılı Kanun'da belirtilen sosyal güvenlik kuruluşundan alınan aylık kapsamına; davacının eşinin aldığı işsizlik ödeneğinin girmediği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle, dava konusu işlemde hukuka uygunluk, İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 30/12/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.