Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2018/8848 E. , 2022/8947 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2018/8848
Karar No : 2022/8947
DAVACILAR : 1- ... 2-...
3-... 4-...
5- ...
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ...
2- ... Bakanlığı (...Bakanlığı)
VEKİLİ : Av. ...
3- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :Gaziantep İli, Şehitkamil İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanın İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanı olarak ilan edilmesine ilişkin 09.05.2012 tarihli, 28287 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 16.04.2012 tarihli, 2012/3092 sayılı Bakanlar Kurulu(Cumhurbaşkanlığı) kararının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davalı belediyece sebepsiz ve amaçsız olarak kentsel dönüşüm kararı alınarak başkalarına rant sağlamak için kentsel dönüşüm alanı ilan edildiği, mahallenin gecekondu mahallesi olmadığı, kentsel dönüşüm ilanından sonra 6.5 yıl geçmesine rağmen yıkımların tamamlanmadığı, taşınmazın bulunduğu mahallenin yaşanabilir bir durumda olmadığı, ıssız bir hale geldiği, davalı belediyenin gayrimenkul sahiplerine kentsel dönüşüm ve gelişim alanında haklarını vermek için teklifte bulunmadığı, 10 km uzaktaki toplu konutlardan yer verildiği, kentsel dönüşüm kararının sebep ve amaç yönünden 5393 sayılı Kanunun 73. maddesine aykırı olduğu, davacıların taşınmazı ve diğer taşınmazlarda depreme dayanıklılık konusunda inceleme yapılmadığı, mülkiyet hakkının ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının ihlal edildiği ileri sürülerek dava konusu işlemin iptali istenilmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMALARI:
... ve ... Bakanlığının Savunmasının Özeti: Davacı tarafın ileri sürdüğü iddiaların maddi ve hukuki bakımdan itibar edilebilir tarafının ve Bakanlar Kurulu kararının iptalini gerektirir herhangi bir husus bulunmadığı, uyuşmazlık konusu Bakanlar Kurulu (Cumhurbaşkanlığı) kararının hukuka ve ilgili mevzuat hükümleri ile hizmet gerekleri ve kamu yararına uygun olduğu davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
... Belediye Başkanlığının Savunmasının Özeti: Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı sınırları içerisinde yer alan yapıların genellikle yığma yapı ve deprem yönetmeliğine aykırı olduğu, statik açıdan bütünlük arz etmediği, insan yaşamı için tehlike arz eden yapılardan oluşan bu bölgenin gerçekleştirilen kamulaştırma işlemleri neticesinde çarpık ve kaçak yapılaşmadan temizlenerek kentsel gelişim projesini hazırlayarak uygulaması için Toplu Konut İdaresine (TOKİ) tesliminin hedeflendiği, kamu yararı amacıyla dava konusu Bakanlar Kurulu kararının alındığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlık konusu İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanına ilişkin 09.05.2012 tarihli, 28287 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 16.04.2012 tarihli, 2012/3092 sayılı Bakanlar Kurulu kararının, eskiyen yapıların bulunduğu alanda sadece sınır tespitine ilişkin olması ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesinde öngörülen konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek amacına uygun olması karşısında, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, Gaziantep İli, Şehitkamil İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı davacılara ait taşınmazın da bulunduğu alanın İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanı olarak ilan edilmesine ilişkin 09.05.2012 günlü, 28287 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 16.04.2012 günlü, 2012/3092 sayılı Bakanlar Kurulu(Cumhurbaşkanlığı) kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, " İpekyolu 1.Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı" nın Şehitkamil Belediye meclisinin ... günlü, ... sayılı kararı ile kabul edilip Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisinin ... günlü, ... sayılı kararı ile onaylanarak ilan edildiği, bu alanın devamı niteliğinde bulunan alanın da dava konusu işlemle İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanı olarak ilan edildiği anlaşılmaktadır.
Danıştay Altıncı Dairesi'nce yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda sonuç olarak özetle, dava konusu alanın plansız gelişen konut alanlarını kapsadığı, bu tür kontrolsüz ve plansız gelişimlerin ise zaman içerisinde konut dokusunun bozulmasına ve kent içerisinde çöküntü alanlarının oluşmasına yol açtığı, kentlerin büyümesine paralel olarak kent merkezlerinde veya hemen çeperinde bulunan bu tür alanların ise dönüşümünün kaçınılmaz olduğu, keşif esnasında alanda yer alan konutların neredeyse tümünün yıkılmış olduğu görülmüş olsa da alanda kalan konutlardan da anlaşılabileceği gibi bu alanda bulunan konutların yapı kalitesinin düşük olduğu, aralarında bazılarının zaman içinde ihtiyaca göre yeni kat eklenerek yükselen yapılar olduğunun anlaşıldığı, bölgenin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı olarak belirlenmesinin gerekçelerinden biri olarak alanda yer alan yapıların genel olarak yığma yapı olup deprem yönetmeliğine aykırı, statik açıdan bütünlük arz etmeyen, aynı zamanda insan yaşamı için tehlike arz eden yapı niteliği taşımakta olduğu, mevzuat ve yönetmelik hükümlerine göre inşa edilmediğinin belirtildiği durumun alanın büyük bir bölümünde yıkım tamamlanmış olmasına rağmen, alanın çeperinde yer alan ve hava fotoğraflarından da anlaşılacağı gibi alan ile benzer özellikler gösteren konut alanlarında da görüldüğü, buna göre, bölgenin “eskiyen kent kısımlarının yeniden inşası ve deprem riskine karşı tedbirler almak” amaçları doğrultusunda dönüşüme konu olabilecek bir alan niteliği taşıdığı, dava konusu parselin de yer aldığı İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı ile bir bütünlük oluşturması planlanan İpekyolu I Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanları için sadece sınır belirlendiği, bu alanlarda yeni kullanımların, yapılaşma koşullarının ne olacağı, nasıl bir plan yapılacağının belirlenmediği, 5393 sayılı Belediye Kanununun 5998 sayılı Kanunun 1. maddesiyle değişik "Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesinde bunu gerektiren bir hükmün bulunmadığı, dolayısıyla imar mevzuatına aykırı bir durumun söz konusu olmadığı, davaya konu alana yönelik amaçlanan kullanımların henüz planlanmadığı, ancak alanın konut alanı olarak geliştirilmesinin hedeflendiğinin belirtildiği, bu hedefe ulaşılması durumunda öngörülen kullanımın mevcut durum ve imar planlarında ayrılan kullanımlarla uyumlu olacağı, ancak dönüşüm alanında uygulanacak planların hazırlanmamış olmasının, planlama süreci tamamlandıktan sonra gerçekleşecek durumun mevcut durum ve imar planlarında ayrılan kullanımlarla uyumu konusunda bir değerlendirme yapılmasını engellediği, kentsel dönüşüm alanında izlenecek planlama sürecinin tanımlanmamış olmasının, sadece sınır belirlenerek dönüşüm planı yapılmadan yıkımlara başlanmış olmasının planlama esasları kapsamında önemli bir eksiklik olduğu, bu derece önemli bir müdahaleye konu olan alanda belirsizlik yaratılmasının planlama ilke ve esaslarıyla bağdaşmadığı, İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı önerisinin bölgenin fiziksel çevresiyle olan ilişkisi, niteliği, özellikleri ve yer seçimi göz önünde bulundurulduğunda kentin gelişme yön ve potansiyeli ile uyumlu olduğu ifade edilmiştir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerle bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlığa konu taşınmazın da yer aldığı alanda plansız ve düzensiz konut dokusunun bulunduğu, yapıların yığma olduğu ve insan yaşamı yönünden tehlike arz ettiği, alanın %94'lük kısmının kamulaştırıldığı, alandaki yapılaşma dokusunun sürdürülebilir olmadığı, günün ve bölgenin sosyal ve ekonomik şartlarına uygun olarak yenilenmesi gerektiği, alan içerisinde bulunan mevcut yapılaşmaların plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünün sağlanması amacının, dava konusu işlemin dayanağı olan 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesinde yer alan “eskiyen kent kısımlarının yeniden inşası ve deprem riskine karşı tedbirler almak” amacı ile örtüştüğü, yer seçiminin kentin gelişme yön ve potansiyeli ile uyumlu olduğu, İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanının sınır belirlenmesiyle yetinilip planlama sürecinin tamamlanmamış olması nedeniyle, mevcut durum ve imar planlarında öngörülmüş olan kullanımlarla uyumu değerlendirilememekte ise de, kullanım kararlarının imar planlarıyla belirlenecek olması ve bilirkişi raporunda, alanın ağırlıklı olarak konut alanı olarak geliştirilmesi hedefine ulaşılması durumunda öngörülen kullanımın mevcut durum ve imar planlarında öngörülmüş olan kullanımlarla uyumlu olacağı yolundaki tespit gözönünde bulundurulduğunda, bu hususun dava konusu işlemi kusurlandırmadığı, dava konusu işlemde mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 29.10.2021 tarihli ve 31643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2. maddesi ile de aynı Kararnamenin 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "Çevre ve Şehircilik" ibaresinin "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiği görüldüğünden, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının davalı olarak belirlenmesi suretiyle işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Şehitkamil Belediye meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ve Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile " İpekyolu 1.Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı" ilan edilmiştir.
Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla sınırları belirlenen alanda kamu mülkiyetinde taşınmazlar olması sebebiyle İçişleri Bakanlığının (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) ... tarihli, ... sayılı yazısıyla 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesine göre Bakanlar Kurulunun ... tarihli ... sayılı kararı alınmıştır.
İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanında uygulama yapmak üzere Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla Şehitkamil Belediyesine yetki verilmiştir.
Davaya konu taşınmazın kamulaştırılması için ... Asliye Hukuk mahkemesinde E:... sayılı dosyada Kamulaştırma Kanunu 10. maddeye göre açılan bedel tespiti ve tescil davasında yapılan tebligat üzerine, Gaziantep İli, Şehitkamil İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanın İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanı olarak ilan edilmesine ilişkin 09.05.2012 tarihli, 28287 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 16.04.2012 tarihli, 2012/3092 sayılı Bakanlar Kurulu(Cumhurbaşkanlığı) kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesinde; "Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarım yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınması şarttır.
Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik ve yoğunluğunun belirlenmesi, alanın büyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarının takdiri münhasıran belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile proje alanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeye büyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehir belediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyeleri kendi sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehir belediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imar planıf parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapı kullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunan gayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar, mahkemelerde öncelikle görüşülür ve karara bağlanır.
Kentsel dönüşüm ve gelişim alanları içinde yer alan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya ait gayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir. Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgili vergi, resim ve harçların dörtte biri alınır. Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında hakları verilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediye imkanları ölçüsünde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı dışında arsa veya konut satışı yapılabilir. Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı da yapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konut bedellerinden mahsup edilir.
Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşma sağladığı veya kamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyeler tarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ile anlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırması el atma davası açabilir.
Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak gideri sayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleri belediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrı ada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırma dışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip oldukları inşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerine katılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaat ruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su, doğalgaz ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşüm alanı sınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlar içindeki gayrimenkullerin tapu kütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicil müdürlüğüne, paftasında gösterilmek üzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Söz konusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişiklikler belediyeye bildirilir.
Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde; ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cins değişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkin işlemler belediyenin izni ile yapılır.
Belediye, kentsel dönüşüm ve gelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardaki taşınmazların değerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya hasılat paylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanması sırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesi açık olan veya ayni haklan davalı olan taşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedelleri mahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına bloke edilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazların kamulaştırılması sırasında veraset ilamı çıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlem yapmaya yetkilidir.
Büyükşehirlerde büyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediye meclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ile masrafların tamamı veya bir kısmı belediye bütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygun görülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik ve yenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimi çalışmaları yapılabilir. Cephe değişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibi proje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecek cephe veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük net asgari ücret tutarını geçmemek üzere telif hakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygun görülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesi içindeki ilçe belediyeleri kendi sınırları içinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
Bina cephelerinde değişiklik ve yenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimi çalışmaları için yapılması gereken iş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payı çoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
Büyükşehir belediyelerince, kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen alanlar İle 5366 sayılı Kanuna göre yenileme alanı ilan edilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine göre kamu kurum ve kuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde, büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılan ibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerde ibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamındaki işler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortak hizmet projeleri aracılığıyla gerçekleştirilebilir.Bu Kanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkiler saklıdır" hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bakılan dosyada 12.05.2020 tarihli E: 2018/8848 sayılı ara kararı ile mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmesi üzerine; 5393 sayılı Belediye Kanununun 5998 sayılı Kanunun 1. maddesiyle değişik "Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesi uyarınca, herhangi bir alanda ancak; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulanabileceği göz önünde bulundurulmak suretiyle ve uyuşmazlık konusu alana ilişkin kentsel dönüşümün amacını ortaya koymaya dair bilgi ve belgeler de incelenerek; söz konusu alanın kullanım biçiminin, yukarıda belirtilen yasal amaçlardan hangisi veya hangilerinin gerçekleştirilmesine yönelik olduğu, davaya konu alana yönelik amaçlanan kullanımların, söz konusu alanın mevcut durumu ve varsa imar planlarında ayrıldığı kullanımlarla uyumlu olup olmadığı, bölgenin fiziksel çevresiyle olan ilişkisi, niteliği, özellikleri ve yer seçimi itibariyle kentin gelişme yön ve potansiyeli ile uyumlu olup olmadığı, sonuç olarak alanın kentsel dönüşüm ve gelişim projesi için uygun bir bölge ve belirlenen kullanımın da şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun bulunup bulunmadığı hususlarının, iddia ve savunma ile dosyadaki bilgi ve belgelerin de dikkate alınması suretiyle incelenerek belirlenmesi amacıyla Naip Üye ... tarafından re'sen seçilen Prof. Dr. ... , Prof. Dr. ..., Doç. Dr. ...'nın katılımıyla 9.10.2020 tarihinde mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmış, bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş, anılan rapora yapılan itirazlar da dikkate alınarak işin esası incelenmiştir.
Bilirkişiler tarafından düzenlenen raporda;
"Dava konusu parselin de yer aldığı İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı incelendiğinde, raporun bir önceki bölümünde de tartışıldığı gibi bu alanın 1970li yıllarda kentin aldığı yoğun göç sonrasında kontrolsüz yapılaşan ve büyüyen bir konut alanı olduğu anlaşılmaktadır. ... dava konusu alan plansız gelişen konut alanlarını kapsamaktadır. Bu tür kontrolsüz ve plansız gelişimler ise zaman içeresinde konut dokusunun bozulmasına ve kent içerisinde çöküntü alanlarının oluşmasına yol açmaktadır. Kentlerin büyümesine paralel olarak kent merkezlerinde veya hemen çeperinde bulunan bu tür alanların ise dönüşümü kaçınılmaz olmaktadır. Dava konusu parselin ve yakın çevresinin dönüşüm alanı ilan edilmeden önceki durumunu gösteren hava fotoğrafından da görüleceği gibi bölgede düzensiz yapılaşmış bir konut dokusu bulunmaktadır. Bu durum keşif esnasında da dava konusu alanın çeperinde yer alan ve benzer nitelikleri taşıyan konut alanında da saptanmıştır.
Bunun yanı sıra yapılan keşif esnasında alanda yer alan konutların neredeyse tümünün yıkılmış olduğu görülmüş olsa da alanda kalan konutlardan da anlaşılabileceği gibi bu alanda bulunan konutların yapı kalitesinin düşük olduğu, aralarında bazılarının zaman içinde ihtiyaca göre yeni kat eklenerek yükselen yapılar olduğu anlaşılmaktadır.
Şehitkamil Belediyesi tarafından da dava konusu olan İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanının belirlenmesinin gerekçelerinden biri olarak alanda yer alan yapıların genel olarak yığma yapı olup deprem yönetmeliğine aykırı, statik açıdan bütünlük arz etmeyen, aynı zamanda insan yaşamı için tehlike arz eden yapı niteliği taşımakta olduğu, mevzuat ve yönetmelik hükümlerine göre inşa edilmediği de belirtilmiştir. Bu durumun varlığı dava konusu alanın büyük bir bölümünde yıkım tamamlanmış olmasına rağmen, alanın çeperinde yer alan ve hava fotoğraflarından da anlaşılacağı gibi alan ile benzer özellikler gösteren konut alanlarında da keşif sırasında görülmüştür. Yapı güvenliği açısından sakınca teşkil eden yapılardan birinin de davacı konutu olduğunu belirtmek gerekir. Zaman içinde ihtiyaca göre yeni katlar eklenerek yapıldığı anlaşılan yapının..., üst katlarda düşey eksende taşıyıcı kolonların süreklilik göstermemesi, buna ek olarak, yatay eksende alt katlarda kirişlerin süreksizliği ve üst katların kirişlerden tamamen yoksun olması yapı güvenliği açısından sorunludur. Yapının düşeyde ve yatayda gösterdiği düzensizlik, maruz kalabileceği kuvvetler karşısında (örneğin deprem) düşey ve yatay etkileri aktaramayacağı için zarar görme olasılığını yüksek hale getirmektedir.
...Özetlemek gerekirse, dava konusu parselin de yer aldığı İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı ilgili yasa maddesinde yer alan “eskiyen kent kısımlarının yeniden inşası ve deprem riskine karşı tedbirler almak” amaçları doğrultusunda dönüşüme konu olabilecek bir alan niteliği taşımaktadır.
... Dava konusu parselin de bulunduğu alanın güneyinde yer alan İpekyolu I. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı Şehitkamil Belediye Meclisi'nin ... gün ve ... sayılı kararı ve Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... gün ve ... sayılı kararıyla onaylanarak ilan edilmiştir.
Dava konusu olan ve tapunun Gaziantep ili, Şehitkamil İlçesi, ... mahallesi ... ada ...parselde kayıtlı taşınmazı da kapsayan alanda Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisi’nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile 1/5000 ölçekli İpekyolu Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı Nazım İmar Planı onaylanmış ve bu planla belirlenen İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı, Bakanlar Kurulu’nun 09.05.2012 tarih ve 2012/3092 sayılı kararı ile İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı olarak ilan edilmiştir.
...Bu planların tümü göz önünde bulundurulduğunda hepsinde sadece alan sınırı belirlendiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte İpekyolu I. ve II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanlarını kapsayan 1/1000 ve 1/5000 ölçekli imar planlarına güneyde İpek yolu (Sani Konukoğlu Bulvarı), doğuda Gaziantep Mozaik Müzesi, batıda Turgut Özal Köprülü kavşağı ve kuzeyde Bademci sokak ile sınırlanan alanda öngörülen kullanım konut ve sosyal altyapı iken mezarlık kavşağı batı köşesinde yer alan ve güneyde demiryoluna kadar olan parçada öngörülen kullanım ise rekreasyon alanı ile ticaret alanıdır. Dava konusu dönüşüm planları ile ilgili olarak her iki etap kentsel dönüşüm ve gelişim alanında yapılacak olan revizyon planlama çalışmaları ile İpek Yolundan başlayan kuzeye doğru yapılaşmış alanda bir dönüşüm sürecinin başlamasının hedeflendiği, burada yapılacak olan çağdaş ve modern planlama çalışmaları sonucunda oluşacak mekânların diğer alanları da tetikleyeceği ifade edilmektedir. Ayrıca İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanında kamulaştırma işlemi tamamlanmadığından dolayı söz konusu alana yönelik projenin henüz hazırlanmadığı ve bu kapsamda uygulama imar planı revizyonu yapılmadığı, kamulaştırma işlemleri sonucunda bölgenin çarpık ve kaçak yapılaşmadan temizlenerek kendi Kentsel Gelişim Projesini hazırlayarak uygulaması için Toplu Konut İdaresi’ne tesliminin hedeflendiği de belirtilmektedir.
Dolayısıyla dava konusu parselin de yer aldığı İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı ile bir bütünlük oluşturması planlanan İpekyolu I Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanları için sadece sınır belirlenmiş, bu alanlarda yeni kullanımların, yapılaşma koşullarının ne olacağı, nasıl bir plan yapılacağı belirlenmemiştir. 5393 sayılı Belediye Kanununun 5998 sayılı Kanunun 1. maddesiyle değişik "Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesinde bunu gerektiren bir hüküm bulunmamaktadır, dolayısıyla imar mevzuatına aykırı bir durum söz konusu değildir.
... Özetlemek gerekirse, davaya konu alana yönelik amaçlanan kullanımlar henüz planlanmamıştır ancak alanın konut alanı olarak geliştirilmesinin hedeflendiği belirtilmektedir. Bu hedefe ulaşılması durumunda öngörülen kullanım mevcut durum ve imar planlarında ayrılan kullanımlarla uyumlu olacaktır. Ancak dönüşüm alanında uygulanacak planların hazırlanmamış olması, planlama süreci tamamlandıktan sonra gerçekleşecek durumun mevcut durum ve imar planlarında ayrılan kullanımlarla uyumu konusunda bir değerlendirme yapılmasını engellemektedir. Hazırlanacak planlarda öngörülecek yoğunluklar, yapılaşma koşulları, kullanımlar mevcut durum ve imar planları ile olan uyumun değerlendirilebilmesi için belirleyici niteliktedir. Söz konusu eksiklik, bu derece önemli bir müdahale gerçekleştirilen bu alana ilişkin belirsizlik yarattığı için planlama ilkeleri açısından da sakıncalar barındırmaktadır.
Gaziantep ili, Şehitkamil ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanın İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanı olarak ilan edilmesine ilişkin 09.05.2012 tarihli, 28287 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 16.04.2012 tarihli, 2012/3092 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istemi ile açılan davada Bilirkişi Kurulumuz;
- Dava konusu parselin de yer aldığı dava konusu İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanının 5393 sayılı Belediye Kanununun 5998 sayılı Kanunun 1. maddesiyle değişik "Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı" başlıklı 73. Maddesinde yer alan “eskiyen kent kısımlarının yeniden inşası ve deprem riskine karşı tedbirler almak” amaçları doğrultusunda dönüşüme konu olabilecek bir alan niteliği taşıdığı,
- Davaya konu alana yönelik amaçlanan kullanımların henüz planlanmadığı, ancak alanın ağırlıklı olarak konut alanı olarak geliştirilmesinin hedeflendiği, hedefe ulaşılması durumunda öngörülen kullanımın mevcut durum ve imar planlarında öngörülmüş olan kullanımlarla uyumlu olacağı,
- Dönüşüm alanında uygulanacak planların hazırlanmamış olması nedeni ile planlama süreci tamamlandıktan sonra gerçekleşecek durumun mevcut durum ve imar planlarında ayrılan kullanımlar ve çevredeki imar durumu ile uyumu konusunda bir değerlendirme yapılmasının mümkün olmadığı, bu nedenle de belirlenen kullanımın şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygunluğunun değerlendirilemeyeceği,
- Kentsel dönüşüm alanında izlenecek planlama sürecinin tanımlanmamış olması, sadece sınır belirlenerek dönüşüm planı yapılmadan yıkımlara başlanmış olmasının planlama esasları kapsamında önemli bir eksiklik olduğu, bu derece önemli bir müdahaleye konu olan alanda belirsizlik yaratılmasının planlama ilke ve esaslarıyla bağdaşmadığı,
- Dava konusu İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı önerisinin bölgenin fiziksel çevresiyle olan ilişkisi, niteliği, özellikleri ve yer seçimi göz önünde bulundurulduğunda kentin gelişme yön ve potansiyeli ile uyumlu olduğu,
Görüşündedir" tespit ve değerlendirmelerine yer verilmiştir.
Uyuşmazlık konusu İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanına ilişkin 09.05.2012 tarihli, 28287 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 16.04.2012 tarihli, 2012/3092 sayılı Bakanlar Kurulu kararının, eskiyen yapıların bulunduğu alanda sadece sınır tespitine ilişkin olması ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesinde öngörülen konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek amacına uygun olduğu bilirkişilerce tespit edilmiştir.
Bu durumda, dava konusu alanın yukarıda yer alan yasal düzenleme uyarınca aranan, belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde bulunma, en az 5 hektar büyüklüğünde olma, büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde büyükşehir belediye meclisince ilan edilme, içerisinde kamu mülkiyetindeki alanların da bulunması durumuna bağlı olarak Bakanlar Kurulu kararıyla ilan edilme şartlarını sağladığının görüldüğü, bölgenin özelliklerine gelince; yaklaşık 16 hektar büyüklüğe sahip olduğu, mevcut kullanımda düzensiz konut alanlarının bulunduğu, içerisinde özel mülkiyet ile kamu mülkiyetinde bulunan arazilerin yer aldığı, kentsel dönüşüm ve gelişim alanındaki yapıların yığma yapılar olduğu, insan yaşamı yönünden tehlike arz ettiği, alanda %94'lük kısmın kamulaştırıldığı ve yıkımlarının yapıldığı, %6'lık kısmın kamulaştırılacak alan içerisinde olduğu, dava konusu taşınmazın da bu alan içerisinde bulunduğu, uyuşmazlığa konu alandaki yapılaşma dokusunun sürdürülebilir olmadığı, günün ve bölgenin sosyal ve ekonomik şartlarına uygun olarak yenilenmesi gerektiği, alan içerisinde bulunan mevcut yapılaşmaların plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünün sağlanması amacının, dayanak alınan 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesinde belirtilen konut alanları oluşturmak, kentin eskiyen kısımlarını yeniden inşa etmek amaçları ile örtüştüğü yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi ile de saptanmış olduğundan dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, alanda öngörülecek kullanım kararlarının imar planlarıyla belirlenecek olması nedeniyle bu yöndeki iddiaların imar planlarına karşı açılacak davalarda değerlendirileceğinin ve bu davanın konusunun Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı ilanına ilişkin olduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda, bilirkişi kurulunun aksi yöndeki kanaat ve görüşlerine itibar edilmemiştir.
Bu itibarla, uyuşmazlık konusu İpekyolu II. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanına ilişkin 09.05.2012 tarihli, 28287 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 16.04.2012 tarihli, 2012/3092 sayılı Bakanlar Kurulu kararının, eskiyen yapıların bulunduğu alanda sadece sınır tespitine ilişkin olması ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesinde öngörülen konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek amacına uygun olması karşısında, dava konusu işlmede hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.DAVANIN REDDİNE,
2.Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... -TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...- TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacının göstereceği hesap numarasına iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30(otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 26/10/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.