Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2018/8893 E. , 2022/7813 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2018/8893
Karar No : 2022/7813
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Kağıt Karton San.ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı/ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla İli, Fethiye İlçesi, … Mahallesi sınırları içerisinde davacı şirkete tahsis edilmiş arazi içinde bulunan mevcut yolun güzergahının değiştirilmesine dair hazırlatılan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklik teklifinin Muğla Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunca uygun görülmemesine ilişkin … tarih ve … sayılı kararın iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…,K:… sayılı kararda; davacı şirkete 16.04.2002-16.04.2031 tarihleri arasında 29 yıllığına tahsis edilen toplam 20.510,00 m² yüzölçümlü alanın 1/25.000 ölçekli Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Plan Revizyonunda "orman alanı" olarak tanımlanan alanda kaldığı, tahsis sahasının 1/1000 ölçekli Göcek 1.Etap Uygulama İmar Planında yer almadığı ve söz konusu alanın 3.Derece Doğal Sit Alanı olarak tescil edilen alanda kaldığı, jeolojik olarak önemli bir alanda olup mülkiyete konu bir yer olmadığı, davacı tarafından daha önce mevcut yolun güzergahının değiştirilerek tahsis bedelinden düşürülmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin E:…, K:… sayılı tahsis alanı içerisinden geçen yolun tesisler için tehlike oluşturduğu hususunun davalı idare uzmanlarınca da kabul edilmesi nedeniyle, mevcut orman yolunun tahsis edilen alan dışına çıkarılması gerektiğinin belirtildiği hususları birlikte değerlendirildiğinde, üst ölçekli çevre düzeni planında orman alanı kullanımı olup özel çevre koruma bölgesi sınırları içinde kalan ve yolun tahsis alanı dışından geçirilmesi gerektiğinin mahkeme kararıyla da vurgulandığı, bu defa davacı tarafından mevcut yol güzergahının yine tahsis alanı içinde başka bir yerle değiştirilmesine yönelik yapılan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklik teklifinin reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Davacı şirkete tahsis edilen toplam 20.510,00 m² yüzölçümlü taşınmazın, 3.derece doğal sit alanı olarak tescil edilen ve 1/25.000 ölçekli Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Plan Revizyonunda "orman alanı" olarak tanımlanan alanda kaldığı, güzergahının değiştirilmesi önerilen mevcut yolun ise yürürlükte bulunan 1/1000 ölçekli Göcek 1.Etap Uygulama İmar Planında imar yolu olarak işlevlendirildiği, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 26/1 maddesi gereğince, bir alanda yürürlükte bulunan bir imar planının değiştirilebilmesi için, bu değişikliği zorunlu kılan teknik ve nesnel gerekçelerin bulunması gerektiği, uyuşmazlık konusu olayda ise davacı şirketin ... İdare Mahkemesinin … tarihli, E:…, K:… sayılı kararında zikredilen "mevcut yolun tesisler için tehlike oluşturduğu" gerekçesine dayanarak imar planı değişikliği talebinde bulunduğu hususu gözetildiğinde, tehlike arz eden tesislerin yerini, çalışma düzeni ve kullanım kararını değiştirme konusunda yetkiye sahip olan davacı şirketin öne sürdüğü bu gerekçenin, kamuya açık ve sürekliliği bulunan bir imar yolunun güzergahının değiştirilebilmesi için mevzuatın öngördüğü zorunluluk kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna varılmış tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, idare mahkemesi kararında ise sonucu itibariyle isabetsizlik görülmeyerek istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : SEKA Dalaman Kağıt Fabrikasının 2001 yılında yapılan özelleştirme ihalesiyle varlık satış sözleşmesi ile satın alındığı, kağıt fabrikasının deniz yoluyla gelen hammaddelerin getirilmesi ve üretilen mamullerin dışarıya gönderilmesi için SEKA tarafından 1969 yılında Göcekte bir iskele kurulması için Orman Bakanlığından toplamları 20.510 m2 olan 11.500 m2 ve 9.010 m2 büyüklüğünde olan iki parsel kiralandığı, özelleştime işlemlerinin akabinde Orman Bakanlığınca 04.08.2003 tarihli noterden verilen bir taahhütname ile 16.04.2002-16.04.2031 tarihleri arasında 29 yıl için davacı şirkete tahsis edildiği, söz konusu tahsis sahasının %10'u oranında bir bölümünden 10 metre genişliğinde yol geçirildiği ve yol geçirilen alandan davacı şirketin yararlanmasının olanağının kalmadığı, yol güzergahının değiştirilmesi ve tahsis edilen alandan çıkarılması ile ilgili taleplerin 09.07.2004 tarihli teknik raporla uygun bulunduğu ancak uygulamaya koyulamadığı, Orman Genel Müdürlüğüne 17.11.2009 tarihinde başvuruda bulunulduğu, söz konusu başvuruda tahsis edilen alanın tamamının kullanımının davacı şirkete bırakılması ve yolun teknik rapora uygun şekilde tahsis edilen parsellerin dışına çıkarılması, yolun kapladığı alanın hesaplanarak fiilen tahsis imkanı tanınmayan bu kısma tekabül eden orantılı kısmın tahsis bedelinden indirilmesi ve 2003 yılından itibaren ödenen aynı orandaki fazla bedellerin faiziyle birlikte iadesinin talep edildiği, söz konusu taleplerin kabul edilmemesi üzerine ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında dava açıldığı; Mahkemece yapılan değerlendirmede yolun tahsis sahasından çıkarılmasına, yola tekabül eden kısmın tahsis bedelinden indirilmesine karar verildiği söz konusu kararın kesinleştiği, dava konusu işlem ile plan değişikliği taleplerinin tahsis amacına uygun imar planı kararı Mülga Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca onaylı Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonunda tanımlı olmadığı ve Mülga Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca 28.12.1989 tarihinde onaylı 1/1000 Ölçekli Göcek I. Etap Uygulama İmar Planında yer almadığı gerekçesiyle plan değişikliği başvurularının red edildiği, bahse konu tahsis alanının iskele, rıhtım, ambar, açık depo ve diğer tesislerin yapımı amacıyla Makamın 15.11.1968 tarih ve 968-43 sayılı Oluru ile Mülga Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları işletmesi adına tahsis edildiğini ve ilgili makamın 16.12.1969 tarihli Oluru ve eki vaziyet planı ile Mülga SEKA Dalaman Müessese Müdürlüğüne yapım izni verildiği, tüm izin ve olurların 1974 yılından önce tamamlandığı, talep edilen imar planı değişikliği ile mevcut yolun kaydırılacağı yeni bir yol olmadığı, yolun kaydırılacağı alanın ağaçsız bir alan olduğu SEKA döneminde bir kısmı betonla kaplandığı, Orman İdaresi, Müze Müdürlüğü, Belediye tarafından plan değişikliği talebine uygun görüşler verildiği, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 29.10.2021 tarihli ve 31643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2. maddesi ile de aynı Kararnamenin 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "Çevre ve Şehircilik" ibaresinin "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiği görüldüğünden, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının davalı olarak belirlenmesi suretiyle işin gereği görüşüldü.
Duruşma yapılmasına gerek görülmedi.
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Benzin tankı, mazot tankı, ambar, açık depo, jeneratör, su tankı, santral binası, kazan dairesi, lojman ve diğer tesisler yapılmak amacıyla 16.04.2031 tarihine kadar toplam 20.510,00 m² büyüklüğündeki Muğla İli, Fethiye İlçesi, … Mahallesindeki ormanlık alanın davacı tarafından 04.08.2003 tarihli taahhüt senedi ile kiralandığı, kiralanan ormanlık alan içerisinden geçen 374 kod nolu Bingüs-Günlük B Tipi Tali Orman yolunun limana, akaryakıt tanklarına ve diğer tesislere olası terörist saldırı, yangın ve kaza riskini artırarak, genel güvenlik zafiyeti yarattığından yolun başka bir güzergahtan geçirilmesi istemiyle yaptığı 15.06.2004 tarihli başvuru üzerine davalı idare uzmanlarınca yerinde yapılan inceleme neticesinde hazırlanan ve 12.07.2004 tarihinde uygun bulunan 09.07.2004 tarihli teknik raporda; şirketin mevcut yolun 100 metre kuzeyinden ormanlık alanından geçecek ve aynı fonksiyonu görecek yolun yapımını, altyapı ve üstyapı tesislerinin ikmalini ve yıllık bakımlarını taahhüt ettiği, yerinde yapılan incelemede de şirketin gerekçelerinin kabul edilerek talebin uygun olduğunun belirtildiği, davacı şirketin, anılan raporla uygun görülen talebin uygulamaya konulmadığından, yolun tahsis edilen ormanlık alan dışına çıkarılması ve tahsis bedelinden yolun kapladığı alana tekabül eden orantılı kısmın 2003 yılından itibaren ödenen bedelden düşülmesi yönündeki başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali için Orman Genel Müdürlüğüne karşı açmış olduğu davada ... İdare Mahkemesinin E:…, K:… sayılı kararı ile dava konusu işlemin tahsis edilen arazi içerisinden geçen yol güzergahının değiştirilmesinin ve yola tekabül eden bedelin tahsis bedelinden indirilmesinin reddine ilişkin kısmının iptaline, 2003 yılından itibaren yapılan fazla ödemenin iadesine ilişkin isteminin, 2009 yılında ait tahsis bedeli yönünden kabulüne, söz konusu yıllar için hesaplanacak miktarın başvuru tarihi itibariyle hesaplanarak davacıya ödenmesine, anılan yıllardan önceki istemin ise süre aşımı nedeniyle reddine karar verildiğ,bu defa davacının, tahsis edilen arazi içerisinde mevcut yolun güzergahının, aynı tahsis alanı içinde yerinin değiştirilmesine dair hazırlatmış olduğu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklik teklifinin Muğla Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunca uygun bulunmadığına ilişkin … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. Maddesinin işlem tarihi itibariyle yürürlükte bulunan halinde, Nazım İmar Planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, Uygulama İmar Planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasının incelenmesinden;16.04.2002-16.04.2031 tarihleri arasında 29 yıllığına davacı şirkete tahsis edilen arazi içerisinde bulunan mevcut yolun güzergahının, aynı tahsis alanı içinde yerinin değiştirilmesine dair hazırlatılan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklik teklifinin Muğla Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunca uygun görülmemesine yönelik işlemin iptali istenildiği anlaşılmıştır.
Dava konusu işlemin gerekçesinde 28/12/1989 tarihinde mülga Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca onaylı 1/1000 ölçekli Göcek I.Etap Uygulama İmar Planında kamuya açık olan bir yolun tahsise konu edilemeyeceği, tahsis sahasının mülga Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca onaylı 1/25.000 ölçekli Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planı Revizyonunda orman alanı olarak tanımlanan bölgede kaldığı, ayrıca plan değişikliği talep edilen tahsis sahasının 28/12/1989 tarihinde mülga Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca onaylı 1/1000 ölçekli Göcek I.Etap Uygulama İmar planında imar planı kararı olarak yer almadığı ve teklife konu yolun yeni yol niteliği taşıdığı, plan değişikliği talebinin Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğindeki 26.Maddenin 6.fıkrasının(b) bendi kapsamında mülkiyet ve yapılaşma durumu açısından değerlendirilemeyeceği,3621/3680 sayılı Kıyı Kanunu ve ilgili yönetmeliklerine göre birinci kısım içerisinde taşıt yolu planlanamayacağından Komisyonca uygun görülmediği hususlarına yer verilmiştir.
Davacı şirketin, kiralanan ormanlık alan içerisinden geçen 374 kod nolu Bingüs-Günlük B Tipi Tali Orman yolunun limana, akaryakıt tanklarına ve diğer tesislere olası terörist saldırı, yangın ve kaza riskini artırarak, genel güvenlik zafiyeti yarattığından yolun başka bir güzergahtan geçirilmesi istemiyle yaptığı 15.06.2004 tarihli başvuru üzerine davalı idare uzmanlarınca yerinde yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 09.07.2004 tarihli raporla uygun görülen talebin uygulamaya konulmadığından, yolun tahsis edilen ormanlık alan dışına çıkarılması ve tahsis bedelinden yolun kapladığı alana tekabül eden kısmın 2003 yılından itibaren ödenen bedellerden düşülmesi yönündeki başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle Orman Genel Müdürlüğüne karşı açmış olduğu davada ... İdare Mahkemesinin … tarihli, E:…,K:… sayılı kararında; davacı şirkete tahsis edilen toplam 20.510,00 m² yüzölçümlü orman alanı içerisinden geçen Bingüs-Günlük Orman Yolunun +950 km'lik kısmının (kiralanan alanın yaklaşık %10'u) iptal edilerek, mevcut yolun 100 metre kuzeyinden 1+200 km yeni yol yapılarak şebekeye ilave edilmesinin davalı idare uzmanlarınca yapılan inceleme neticesinde de uygun bulunduğu, ancak daha sonra herhangi bir işlem yapılmadığı, dava konusu işlemin tahsis edilen arazi içerisinden geçen yol güzergahının değiştirilmesinin reddine ilişkin kısmı yönünden; davacı şirkete kiralanan 20.510,00 m² yüzölçümlü orman alanı içerisinden orman yolu geçirildiğinden, yolun kapladığı alan üzerinde herhangi bir tasarrufunun kalmaması ve yolun tesisler için tehlike oluşturduğu hususunun davalı idare uzmanlarınca da kabul edilmesi nedeniyle, mevcut orman yolunun tahsis edilen alan dışına çıkarılması gerektiği nedeniyle, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, dava konusu işlemin, yola tekabül eden bedelin tahsis bedelinden indirilmesinin reddine ilişkin kısmı yönünden; kiralanan ormanlık alan içerisinden geçen orman yolunun taşınmasının reddinin, yukarıda anılan gerekçeyle hukuka aykırı olduğunun ortaya konularak iptal edilmesi nedeniyle, yola tekabül eden bedelin tahsis bedelinden indirilmesi gerektiği, dava konusu işlemin 2003 yılından itibaren yapılan fazla ödemenin iadesine ilişkin istemi yönünden ise; arazi tahsis bedelinin yıllık olarak (her yılın Eylül ayında) ödendiğinden, fazla ödemenin en son 2009 yılı Eylül ayında yapıldığından, önceki yıllara ait tahsis bedellerinin ödendiği tarihten itibaren 60 gün içinde istenebileceğinden, anılan ödemeden önceki istem yönünden süre aşımı nedeniyle inceleme olanağı bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin tahsis edilen arazi içerisinden geçen yol güzergahının değiştirilmesinin ve yola tekabül eden bedelin tahsis bedelinden indirilmesinin reddine ilişkin kısmının iptaline, 2003 yılından itibaren yapılan fazla ödemenin iadesine ilişkin isteminin, 2009 yılında ait tahsis bedeli yönünden kabulüne, söz konsu yıl için hesaplanacak miktarın başvuru tarihi itibariyle hesaplanarak davacıya ödenmesine, anılan yıllar önceki istemin ise süre aşımı nedeniyle reddine, karar verilmiş söz konusu kararın temyiz edilmesi neticesinde Danıştay Sekizinci Dairesinin 08/02/2011 tarih ve E:2010/9530,K:2011/700 sayılı kararıyla, Mahkeme kararının esasa ilişkin kısmının onanmasına, vekalet ücretine yönelik kısmının bozulmasına karar verildiği, anılan kararın kesinleştiği görülmüştür.
Bu itibarla davacının imar planı değişikliği talebi ile mevcut yolun tahsis alanı içerisinde yerinin değiştirilmesi talebinde bulunduğu mevcut yolun tesisler için tehlike oluşturduğunun teknik raporda belirtildiği ve söz konusu tesislerin imar planı değişikliğine konu mevcut yolun da bulunduğu tahsis sahası içerisinde kaldığı ve davacı şirketin 16.04.2002-16.04.2031 tarihleri arasında 29 yıllığına tahsis edilen arazide sınırlı bir alan üzerinde üretim faaliyeti gösterdiği, söz konusu üretim faaliyetlerinin devamlılığı için ihtiyaç bulunan ve tahsis sahası içerisinde konumlanan benzin tankı, mazot tankı, ambar, açık depo, jeneratör, su tankı, santral binası, kazan dairesi, lojman ve diğer tehlikeli ve tehlikesiz tesislere üretim faaliyetlerinin devamlılığı açısından ihtiyacı bulunduğu ve tahsis sahasını bu faaliyetleri gerçekleştirmek amacıyla belirtilen süre içerisinde kiraladığı hususu ile imar planı değişikliğine konu yolun tesisler için tehlikeli olduğuna yönelik düzenlenen teknik rapor ve anılan yolun tahsis sahası dışına çıkarılması talebinin reddine yönelik işlemin mahkemesince iptaline karar verildiği ve anılan kararın kesinleştiği hususları göz önünde bulundurularak, davacının imar planı değişikliği teklifinin kesinleşen mahkeme kararına şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olup olmadığının konunun uzmanlarından oluşacak bilirkişi heyeti marifetiyle mahallinde yaptırılacak keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde değerlendirilerek karar verilmesi gerekirken, aksi yöndeki Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun değişik gerekçe ile reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/09/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.