T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2018/982
Karar No : 2022/4218
KARARIN DÜZELTİLMESİNİ
İSTEYEN (DAVALI) : … Bakanlığı / ANKARA
(Mülga … Bakanlığı)
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
KARARIN DÜZELTİLMESİNİ
İSTEYEN DAVALI YANINDA
MÜDAHİL : … Bölgesi Başkanlığı
VEKİLLERİ : Av. …
Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Odası
VEKİLİ : Av. …
DAVACI YANINDA MÜDAHİL : …
İSTEMİN_KONUSU : ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının onanmasına dair Danıştay Onuncu Dairesinin 10/10/2017 tarih ve E:2014/2322 K:2017/4020 sayılı kararının; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... Organize Sanayi Bölgesine ilave edilmek üzere 1.730.000 m² yüzölçümlü tarım arazisinin "tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine" ilişkin davalı Bakanlık tarafından tesis edilen … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ve dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlık konusu tarım alanının organize sanayi bölgesine ilave edilmek üzere tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun bulunmasına ilişkin dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Davalı idare ve davalı idare yanında müdahilin temyiz başvuruları üzerine Danıştay Onuncu Dairesince, temyize konu karar hukuk ve usule uygun bulunmuş ve kararın onanmasına karar verilmiştir.
KARAR DÜZELTME
TALEP_EDENLERİN_İDDİALARI :
Davalı idare tarafından, 5403 sayılı Kanun'un 13. maddesinde, Bakanlık ve Valilikler tarafından hangi sınıf arazilerin tarım dışı amaçlı kullanılmak üzere izinlendirileceğinin hüküm altına alındığı, bu hükme göre gerekli şartların bulunması halinde tarım arazilerinin amaç dışı kullanılabileceği, yapılacak yatırımlar için mevcut organize sanayi bölgesinin genişletilmesine ihtiyaç duyulduğu, organize sanayi bölgelerinin farklı alanlarda kurulmasının alt yapı hizmetleri açısından uygun olmadığı, işlemin mevzuata uygun olarak tesis edildiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare yanında müdahil tarafından, davanın süresinde açılmadığı, organize sanayi bölgesinin genişletilmesine ilişkin gerekçelerin kabul edilebilir nitelikte olduğu, organize sanayi bölgesinin ekonomiye ve istihdama sağlayacağı katkı dikkate alındığında üstün kamu yararı bulunduğu, 5403 sayılı Kanun'da tarım arazilerinin imara açılmasının mutlak olarak yasaklanmadığı, arazinin niteliği açıklığa kavuşturulmadan karar verildiği, tarımsal etüt raporu ile yer seçimi komisyonu raporunda yer alan teknik bilgilerin birbiriyle çeliştiği, bu çelişkinin giderilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı ve davacı yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Kararın düzeltilmesi istemlerinin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 55. maddesinin 4. fıkrası uyarınca davalı yanında müdahilin duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
Kararın düzeltilmesi dilekçelerinde ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi hükmüne uygun bulunduğundan, karar düzeltme istemlerinin kabulü ile Danıştay Onuncu Dairesinin 10/10/2017 tarih ve E:2014/2322, K:2017/4020 sayılı kararı kaldırılarak davalı idarenin ve davalı yanında müdahilin temyiz istemleri yeniden incelendi:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Kütahya Organize Sanayi Bölgesi Yönetim Kurulu Başkanlığı tarafından Kütahya Valiliğine gönderilen … tarih ve … sayılı yazı ile ... Organize Sanayi Bölgesine ilave edilmek üzere ekli haritalarda 1 ve 2 numarayla belirtilen toplam 173,00 hektarlık alanın tarım dışı amaçlı kullanımı için izin talep edilmiştir.
Kütahya Valiliğinin … tarih ve … sayılı yazısı ile mevcut ... Organize Sanayi Bölgesi alanının, 1 ve 2 nolu ilave alanlar dahil edilerek genişletilmesinde "kamu yararının bulunduğunun Valilikçe uygun mütalaa edildiği" Tarım İl Müdürlüğüne (Toprak Koruma Kuruluna) bildirilmiştir.
Kütahya İl Tarım Müdürlüğünce, ... Organize Sanayi Bölgesi ilave alanları tarım dışı kullanım amaçlı 1 ve 2 nolu alanlara ilişkin olarak 08/05/2008 tarihli "tarımsal etüt raporu" düzenlenmiştir.
Kütahya İl Tarım Müdürlüğü tarafından davalı Bakanlığa gönderilen … tarih ve …-… sayılı yazı ile 1 nolu ilave alanda bulunan … ila … parsel numaraları da dahil 21 adet parselin toplamı olan 9,06 ha büyüklüğündeki kuru marjinal tarım arazisi sınıfında bulunan sahanın 08/05/2008 tarihli etüt raporu gereği tarım dışı amaçlı kullanılmasının uygun bulunduğu, bunun dışındaki (1 nolu ilave alandaki 43,94 hektarın ve 2 nolu ilave alandaki 120 hektarın) kuru ve sulu mutlak tarım arazisi sınıfına giren arazilerin "tarım dışı amaçla kullanılmasının anılan etüt raporu gereğince uygun bulunmadığı" belirtilmiştir.
Kütahya İl Toprak Koruma Kurulunun 08/05/2008 tarihli toplantısında, "... Organize Sanayi Bölgesine ilave edilecek 1 ve 2 nolu alanlarla ilgili olarak; ... tarım dışı kullanımı talep edilen kuru ve sulu mutlak tarım arazilerinin tarım dışı kullanımına izin verilmesine" davacı Odanın temsilcisinin de katılımı ile oybirliğiyle karar verilmiştir.
Davalı Bakanlığın … tarih ve …-… sayılı işlemi ile, ... Organize Sanayi Bölgesine ilave edilmek üzere 173,00 hektarlık tarım arazisinin "tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun bulunmasına" karar verilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Tarım Arazilerinin Amaç Dışı Kullanımı" başlıklı 13. maddesinde, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla; (...) d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar, e) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar, (....) için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.
Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir. (.....)
(İşlem tarihinde yürürlükte olan haliyle) Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları tüzükle düzenlenir." hükümlerine yer verilmiştir.
Anılan hükme istinaden hazırlanıp 24/07/2009 tarih ve 27298 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük'ün 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde, "kamu yararı kararı", bakanlıklarca yatırım programına alınmış yatırımlar ile insan, toplum ve çevre ilişkilerinde dengeyi bozucu nitelikte olmayan, ekonomik, ekolojik ve toplumsal kayıplar bakımından toplum aleyhine sonuçlar doğurmayan, kişiler ve toplum yararı birlikte gözetilerek ilgili bakanlık veya açıkça yetki verilen birimler tarafından alınan karar şeklinde tanımlanmış; 9. maddesinin, 1. fıkrasında, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri, sulu tarım arazileri alternatif alan bulunmaması ve kurulun uygun görmesi şartıyla; (...) d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plan ve yatırımlar, (...) için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projesine uyulması kaydıyla Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, 5403 sayılı Kanun ile ülkemiz açısından kıt bir kaynak olan tarım arazilerinin verimli, dengeli ve ekonomik olarak değerlendirilmesi amaçlanarak, tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı için birden çok koşulun bir arada bulunmasının öngörüldüğü, bu bağlamda; mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazilerinin tarımsal üretim amacı dışında kullanılamayacağı, ancak alternatif alan bulunmaması, Toprak Koruma Kurulunun uygun görmesi ve varsa toprak koruma projelerine uyulması şartıyla maddede sayma suretiyle belirtilen ihtiyaçlar, faaliyetler ve yatırımlar için Tarım ve Orman Bakanlığınca veya Valiliklerce izin verileceği, belirtilen izin alındıktan sonra imar planı veya imar planı değişikliği yapılarak tarım arazilerinin tarım dışı amaçla tahsis edilebileceği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, tarım dışı amaçlı kullanım izni istenen 53 hektarlık 1 nolu ilave alanın 9,06 hektarlık kısmının marjinal tarım arazisi, 39,94 hektarlık kısmının kuru mutlak tarım arazisi, 4 hektarlık kısmının sulu mutlak tarım arazisi; 120 hektarlık 2 nolu ilave alanın ise kuru mutlak tarım arazisi niteliğinde olduğu, Kütahya Valiliğinin … tarih ve … sayılı yazısında, … ilinde kurulu bulunan ... Organize Sanayi Bölgesinde yatırımların hızla artması sonucu yatırım yapılabilecek alan için sıkıntılar oluştuğu ve genişleme ihtiyacı hasıl olduğu, çalışan kesim için istihdam imkanlarının artırılması, sanayi sektörünün gelişmesi ve kayıt dışı olarak yapılacak kaçak, plansız sanayi tesislerinin önüne geçilebilmesi için organize sanayi bölgesinin genişletilmesi gerektiği, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve ilgili diğer kurumlarca uygun bulunarak ... Organize Sanayi Bölgesine 1 ve 2 nolu alanların dahil edilerek yapılacak olan genişleme nedeniyle, faaliyetin insan, toplum ve çevre ilişkilerinde dengeyi bozucu nitelikte olmadığı ve ekonomik bakımdan toplum lehine sonuçları olduğu, faaliyette bulunan mevcut organize sanayi bölgeleri ile ilave edilecek alanların dahil edilmesinden sonra ekolojik yönden olumsuz etkisinin olmayacağı ve toplumsal kayıplar bakımından toplum aleyhine sonuçlar doğurmayacağı, aksine ekonomik yönden istihdam artışı ve halkın refah seviyesini artıracağından yapılacak yatırımın toplum lehine olacağı, yapılacak yatırımda "kamu yararı bulunduğu" hususlarının belirtildiği, Kütahya İl Toprak Koruma Kurulunun 08/05/2008 tarihli toplantısında, söz konusu alanın kuru mutlak tarım arazisi sınıfında olduğu ve bu sebeple tarımsal üretim dışına çıkarılamayacak yerlerden olduğu, müracaat dosyasında Valilik makamından alınan kamu yararı kararının ibraz edilmesi üzerine sahanın yeniden değerlendirilmesi sonucu tarım dışı kullanımı talep edilen kuru ve sulu mutlak tarım arazilerinin tarım dışı kullanımına izin verilmesine karar verildiği, dava konusu Bakanlık işleminde de, bahse konu arazilerin yerinde incelenmesi ile hazırlanan raporun ve eklerinin değerlendirilmesi sonucu, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 13. maddesi gereğince yörede yapılan tarımsal faaliyetlere zarar verilmemesi için gerekli tedbirlerin alınması şartıyla, söz konusu 1.730.000 m² yüz ölçümlü arazinin tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görüldüğü anlaşılmaktadır.
Bu durumda, tarım dışı kullanım talebinin, Organize Sanayi Bölgesinde yatırımların hızla artması sonucu yatırım yapılabilecek alan için sıkıntılar oluşması ve mevcut organize sanayi bölgesinin genişleme ihtiyacı nedeniyle yapıldığı, dava konusu taşınmazların tarım dışı kullanımında kamu yararı bulunduğuna ilişkin olarak, Tüzük hükümlerine göre usulüne uygun kamu yararı kararının alındığı, söz konusu alanın etrafında bulunan arazilerin farklı yapıda olmaması nedeniyle alternatif alan belirlenemediği, dolayısıyla uyuşmazlık konusu tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımına yönelik olarak 5403 sayılı Kanun'un 13. maddesinde öngörülen koşulların somut olayda gerçekleştiği sonucuna varılmaktadır.
Bu nedenle, ... Organize Sanayi Bölgesine ilave edilmek üzere 1.730,000 m² yüzölçümlü arazinin yörede yapılan tarımsal faaliyetlere zarar verilmemesi için gerekli tedbirlerin alınması şartıyla tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, anılan işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin ve davalı idare yanında müdahilin temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 28/09/2022 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X)-KARŞI OY :
Düzeltilmesi istenilen Dairemiz kararı hukuk ve usule uygun olup; karar düzeltme dilekçelerinde öne sürülen hususlar istemlerin kabulünü gerektirecek nitelikte olmadığından, karar düzeltme istemlerinin reddi gerektiği oyuyla aksi yöndeki Daire kararına katılmıyorum.