T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/10009
Karar No : 2023/2946
TEMYİZ EDEN (DAVALI): … Valiliği
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR):
1- …
2- …
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: ... plaka sayılı araçla ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsatı almadan belediye sınırları dahilinde yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle araç sürücüsü davacı ... adına 5.010,00-TL trafik para cezası kesilmesine ilişkin … tarih ve … seri/sıra numaralı trafik idari para cezası işleminin ve davacı ...'ya ait söz konusu aracın Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2/3-A maddesi 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin … tarih ve … nolu işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamında bir araç için ilgili belediye tarafından düzenlenen ve denetim tarihinde geçerliliği bulunan "Turizm Servis Aracı Güzergah Kullanma İzin Belgesi" var iken, "çalışma izni/ruhsatı almadan" belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 7148 sayılı yasanın 26. maddesi ile değişik Ek 2. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendi uyarınca ilgili aracın 60 gün süreyle trafikten men edilmesi ve bu kapsamda sürücüye ceza kesilmesinin mümkün olmadığı; ancak "Turizm Servis Aracı Güzergah Kullanma İzin Belgesi" düzenlenen bir aracın; yetki belgesinde belirtilen faaliyet konusu dışında yolcu taşımacılığı yaptığının saptanması halinde, Ek-2/3-b kapsamında 30 gün süreyle trafikten men edilmesi ve bu kapsamda sürücüye ceza kesilmesi; "alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergah dışında faaliyette bulunulduğunun" tespiti halinde ise, Ek-2/3-c kapsamında on beş gün süreyle trafikten men edilmesi ve bu kapsamda sürücüye ceza kesilmesi gerekeceği, ilgili belediyeden çalışma izni aldığı görülen söz konusu aracın Ek-2/3-a maddesi kapsamında 60 gün süreyle trafikten men edilmesi ve aynı madde kapsamında araç sürücüsüne ceza kesilmesinin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından hukuka aykırı kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyize konu kararın sürücü hakkında tesis edilen idari para cezasına ilişkin kısmının onanması, aracın trafikten men edilmesine ilişkin tesis edilen işlem yönünden bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı idare Trafik Denetleme Şube Müdürlüğüne bağlı ekiplerce 13/12/2018 günü saat 10:34 sıralarında Adnan Saygun Caddesinde yapılan denetim sırasında düzenlenen tespit tutanağında; ... kontrolündeki ... plaka sayılı araçla tarife ücret karşılığında Şişli-Ulus arasında taşımacılık yapıldığı, aynı tutanağın sürücü beyanı kısmında; araç sürücüsünün yolcuyu UBER sistemiyle Şişli'den Ulus'a getirdiği, ücreti UBER sistemi üzerinden nakil olarak alacağını beyan ettiği belirtilmiş, bunun üzerine dava konusu işlemler tesis edilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a fıkrasında, idarî davaların idarî işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddesinin 3/c bendinde dava dilekçesinin ehliyet yönünden de inceleneceği, 15. maddesinin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddedileceği kurala bağlanmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "İşleten : Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır.", "Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması" başlıklı Ek 2. maddesinde; Araçlarını motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerine 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır. Ayrıca, araç on beş gün süre ile trafikten menedilir.
10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden;
a) Çalışma izni/ruhsatı almadan,
b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında,
c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında
belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak yasaktır. Bu fıkranın (a) bendine uymayanlara 5.010 Türk lirası, (b) bendine uymayanlara 2.018 Türk lirası, (c) bendine uymayanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası verilir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde tekerrürü hâlinde, bu fıkrada yer alan idari para cezaları iki kat olarak uygulanır.
İşleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu maddenin üçüncü fıkrasına aykırı olarak kullanılmaması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Araç, bu maddenin üçüncü fıkrasının;
a) (a) bendinin ihlali hâlinde altmış gün,
b) (b) bendinin ihlali hâlinde otuz gün,
c) (c) bendinin ihlali hâlinde ise on beş gün süreyle trafikten menedilir." hükmü yer almıştır.
08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; "öö) Özmal taşıt: Araç tescil belgesinde yetki belgesi sahibi adına kayıtlı taşıtı, vv) Sözleşmeli taşıt: Yetki belgesi sahibinin kendi unvan ve sorumluluğu altında çalıştırmak üzere, noterden veya E-Devlet kanalıyla yapılmış sözleşmeyle temin ettiği başkasına ait taşıtı veya 21/11/2012 tarihli ve 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu kapsamında yetki belgesi sahibinin doğrudan kiracı olarak tarafı olduğu bir finansal kiralama sözleşmesi yoluyla temin ettiği taşıtı, jjj) Taşıma sözleşmesi: Tarifesiz yolcu taşımacılığında, yetki belgesi sahibi ile taşımayı yaptıran veya taşınan grup arasında imzalanmış sözleşmeyi, mmm) Taşıt kartı: Bir taşıtın yalnız bir yetki belgesinde kayıtlı olduğunu ve bu yetki belgesi altında çalıştırılabileceğini gösteren belgeyi, üüü) Yetki belgesi: Bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel kişilere çalışma izni veren ve Bakanlıkça düzenlenen belgeyi ifade eder.", 6. maddesinde; "(4) D türü yetki belgesi: Otobüsle tarifeli veya tarifesiz yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır: b) D2 yetki belgesi: Ticari ve tarifesiz olarak yapacaklara verilir.", 25. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendinde; "D2 yetki belgesi eki taşıt belgesine, özmal otobüs cinsi taşıt sayısının 2 katını geçmemek üzere ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş sözleşmeli otobüs cinsi taşıtlar kaydedilebilir.", 40. maddesinin 2. fıkrasında; "(2) Bir yetki belgesi sahibinin taşıt belgesine sözleşmeli olarak kayıtlı taşıtların sahipleri kendi nam ve hesabına taşıma yapamazlar. Bu fıkraya aykırı hareket edenlere, Kanunun 26 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen miktarda idari para cezası uygulanır." hükümleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın davacı ... hakkında tesis edilen 5.010,00-TL idari para cezasına yönelik işlem yönünden incelenmesinden:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın davacı ...'nın maliki olduğu aracın 60 gün süreyle trafikten men edilmesine yönelik işlem yönünden incelenmesinden:
Davacı ...'nın maliki olduğu ... plakalı aracın dava dışı bir şirketin D2 yetki belgesi kapsamında sözleşmeli olarak şirketin kullanımına bırakıldığı, söz konusu yetki belgesinin geçerlilik süresinin sonuna kadar olacak şekilde, 13.04.2018-24.04.2022 tarihleri arasında geçerli araç taşıt kartı düzenlendiği, denetime konu taşımacılıkla ilgili olarak da D2 yetki belgesi sahibi şirket ile yolcu arasında 13.12.2018 tarihli arızı-mekik yolcu sözleşmesinin düzenlendiği, bu sözleşmede araç sürücüsünün isminin de yer aldığı; yine yetki belgesi sahibi şirketin taşımacılık faaliyetinde kullanılmak üzere uyuşmazlık konusu araç hakkında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı'nca turizm servis aracı güzergah kullanım izin belgesinin düzenlendiği, yapılan denetimde belediyeden izin/ruhsat alınmaksızın yolcu taşımacılığı yapıldığı gerekçesiyle aracın 60 gün süreyle trafikten men edilmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından denetime konu taşımacılığın D2 yetki belgesi kapsamında gerçekleştirildiği belirtilerek taşımaya ilişkin sözleşme ve ilgili belgelerin dosya kapsamına sunulduğu görülmektedir. Yukarıda yer verilen Karayolu Taşıma Yönetmeliği hükümlerinin değerlendirilmesinden, taşıt sahiplerinin, araçlarının sözleşmeli olarak kullanılması için yetki belgesi sahipleriyle anlaşmaya vardığı durumlarda kendi nam ve hesaplarına taşımacılık yapamayacakları, sözleşme süresi boyunca sözleşmeli aracın yetki belgesi sahibinin unvanı ve sorumluluğu altında kullanılacağı, araç maliklerinin de araçlarını kullandırma karşılığında mali kazanımlarda bulunacağı anlaşılmaktadır.
Mülkiyet hakkı kişilere eşyayı kullanma, ondan yararlanma ve onun üzerinde tasarruf etme yetkisi veren ayni bir haktır. Malik eşyayı kullanma ve/veya ondan yararlanma yetkisini kira gibi muamelerle başka kişilere devredebilmekte; ancak diğer yetkilerini kullanmaya devam etmektedir.
Olayda, davacı ...'nın, maliki bulunduğu aracını sözleşmeli olarak yetki belgesi sahibi şirketin kullanımına bıraktığı, denetime konu taşımacılığa yönelik sözleşmelerin bu şirket tarafından hazırlandığı, taşımacılığın söz konusu şirket unvanı altında gerçekleştirildiği, uyuşmazlık konusu aracın da yetki belgesi sahibinin taşıt kartına kayıtlı olduğu, davacının karayolu taşıma mevzuatına göre aracıyla kendi nam ve hesabına taşıma faaliyetinde bulunabilmesinin hukuken mümkün olmadığı, dolayısıyla aracın trafikten men edilmesine yönelik işlem yönünden davacının yalnızca malik olmasından kaynaklı olarak menfaatini ihlal eden bir işlemin söz konusu olmadığı; öte yandan, aracın trafikten men edilmesinin araç malikinin mülkiyet hakkına dayalı diğer yetkilerini (devretme, rehin gibi) kullanmasına da engel teşkil etmeyeceği anlaşıldığından, aracın trafikten men edilmesine ilişkin işlem yönünden dava açmakta ehliyetli bulunmayan davacı ... yönünden davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken söz konusu işlem yönünden işin esasının incelenerek iptal kararı verilmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu aracın trafikten men edilmesine ilişkin işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının sürücü hakkında tesis edilen … tarih ve … seri/sıra numaralı idari para cezasına ilişkin kısmının ONANMASINA, aracın trafikten men edilmesine ilişkin tesis edilen … tarih ve … nolu işlem yönünden BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 31/05/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.