T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/10517
Karar No : 2022/2205
DAVACI : … Balıkçılık ve Denizcilik Tur. İth. İhr.
San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN_KONUSU : 2019 ve 2020 Yılları Mavi Yüzgeçli Orkinos Avcılığı Yapacak Gemilerin Belirlenmesi ve Bu Gemilere Yapılacak Kota Tahsisine İlişkin Genelge'nin (Genelge No:2019/1), 2020 yılına ilişkin kota dağıtımını belirleyen 1. maddesinin 4. maddesinin 3. ve 4. fıkralarının ve 5. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı şirket tarafından, dava konusu Genelgenin duyurulduğu 02/04/2019 tarihi itibarıyla Moritanya'da bulunan gemilerinin 2020 yılını da kapsayacak şekilde 18/04/2019 tarihinde yapılacak kura işlemlerine katılmasının fiilen imkansız hale getirildiği, önceki kota tahsislerinin tek yıllık yapıldığı, iki yıllık kota tahsisi yapılmasına ilişkin bir gereklilik bulunmadığı, su ürünleri avcılığı ile ilgili tüm gerekçelerin objektif esaslara dayanması gerektiği, idarenin beklentilerinin kamusal yarardan önde tutulduğu, ICCAT (Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Komisyon) tarafından da ülkemize bu yönde bir tavsiyede bulunulmadığı, ICCAT tarafından belirlenen kota her yıl güncellenebileceğinden 2019 yılında yayımlanan Genelgeyle 2020 yılı kotasının belirlenmesinin kamu yararına da aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmesi gerektiği; esas yönünden ise, ICCAT (Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Komisyon) tarafından 2019 yılında yayımlanan 18/02 sayılı karar ile 2019 ve 2020 yılları için üye ülkelerin kotalarının belirlendiği, iki yıllık kota tahsisi kararının ülkemizde de aynen uygulanmasını teminen dava konusu düzenlemenin yapıldığı, ICCAT kararlarının birebir uygulanması gerektiği, aksi takdirde mavi yüzgeçli orkinos avcılığının ve ticaretinin engellenebileceği, davacıya ait "İlhan Yılmaz-1" isimli balıkçı gemisinin Moritanya'dan gelerek başvuruda bulunabildiği ve av kotası tahsis edildiği, davacıya ait "İlhan Yılmaz-3" isimli diğer balıkçı gemisinin de gelip başvuruda bulunmasının önünde bir engel olmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; 02.04.2019 tarih ve 1063614 sayılı, 2019 ve 2020 Yılları Mavi Yüzgeçli Orkinos Avcılığı Yapacak Gemilerin Belirlenmesi ve Bu Gemilere Yapılacak Kota Tahsisine İlişkin Genelge'nin, 2020 yılına ilişkin kota dağıtımını belirleyen 1. maddesinin, 4. maddesinin 3 ve 4.bentlerinin ve 5. maddesinin iptali istemi ile açılmıştır.
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu'nun "Genel yasaklar, tahdit ve mükellefiyetler" başlıklı 23. maddesinde; "a) Su ürünleri istihsalinde kullanılan istihsal vasıtalarının haiz olmaları gereken asgari vasıf ve şartlar ile bunların kullanma usul ve esasları; b) (Değişik fıkra: 22/7/2003-4950/3 md.) Sağlık, memleket ekonomisi, seyrüsefer, teknik ve bilimsel yönlerden bölgeler, mevsimler, zamanlar, su ürünleri cinsleri, çeşitleri, ağırlık, irilik, büyüklük gibi vasıflar bakımından konulacak yasak, sınırlama ve yükümlülükler yönetmelikle düzenlenir." kuralına yer verilmiştir.
1380 sayılı Kanunu'na dayanılarak hazırlanan Su Ürünleri Yönetmeliğinin 15. maddesinin 4. fıkrasında; özel izne tabi tutulacak su ürünleri avcılık faaliyetleri veya yöntemlerine ilişkin usul ve esasların tebliğ ile belirleneceği, "Genel Yasak; sınırlama ve yükümlülükler" başlıklı 16.maddesinin sondan bir önceki fıkrasında; su ürünleri avcılığını düzenlemek üzere, sağlık, memleket ekonomisi, seyrisefer, su kirliliği, istihsal yerleri, mevsimler, amanlar, istihsal vasıtaları, avlanma yöntemleri, su ürünlerinin cinsleri, ağırlıkları ve büyüklükleri yönünden yasak, sınırlama ve yükümlülüklerinin Bakanlıkça belirlenerek, tebliğ şeklinde Resmi Gazetede'de ilan edileceği kurala bağlanmıştır.
Yukarıda yer verilen 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Su Ürünleri Yönetmeliği hükümleri uyarınca, su ürünleri kaynaklarından ekonomik olarak yararlanabilmek amacıyla su ürünleri kaynaklarının sürdürülebilir işletimine ilişkin düzenlemeler yapma hususunda davalı İdareye Tebliğle düzenleme yapma yetkisi verilmiştir.
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Su ürünleri Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanan ve 13.08.2016 tarih ve 29800 sayılı Resmi Gazetede'de yayımlanarak yürürlüğe giren 4/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (Tebliğ No:2016/35)' in "Mavi Yüzgeçli orkinos avcılığı" başlıklı 21. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, mavi yüzgeçli orkinos avcılığının, Bakanlıktan izin almış, gırgır ağlarıyla avcılık yapan, Bakanlığın belirleyeceği yönteme göre tespit edilecek sayıdaki balıkçı gemisine, her gemiye verilen av kotası dahilinde yapılacağı düzenlenmiştir.
22.05.2003 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 4859 sayılı Kanun ile, 14 Mayıs 1966 tarihinde Rio de Janeiro'da imzaya açılan "Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme, Nihai Senet, Atlantik Ton Balıkçılık İşletmeleri İstatistiklerinin Toplanmasına Dair Karar, Usul Kuralları ve Mali Düzenlemeler"e katılmamız uygun bulunmuş ve söz konusu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.
22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Urünleri Kanunu, 3/6/2011 tarımı ve 639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile 10/3/1995 tarihli ve 22223 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Su Ürünleri Yönetmeliğinin 15 İnci ve 16 ncı maddeleri hükümlerine dayanılarak, 22/5/2003 tarihli ve 4859 sayılı Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme ile Nihai Senet, Atlantik Ton Balıkçılık İşletmeleri İstatistiklerinin Toplanmasına Dair Karar, Usul Kuralları ve Malî Düzenlemelere Katılmamızın Uygun Bulunması Hakkında Kanunla üyesi olduğumuz Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu (ICCAT) kuralları esas alınarak hazırlanan ve 17.04.2017 günlü ve 30041 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2017 yılında Mavi Yüzgeçli Orkinos Avcılığı Yapacak Gemilerin Belirlenmesi ve Bu Gemilere Yapılacak Kota Tahsisine İlişkin Tebliğ'in (Tebliğ No: 2017/3) "müracaat ve şartları" başlıklı 4.maddesinin, 1.fıkrasında; Mavi yüzgeçli orkinos avcılığına; a) Gırgır ağlarıyla avcılık yapmak üzere halen geçerli olan balıkçı gemileri için su ürünleri ruhsat tezkeresine, b) Geçerli denize elverişlilik belgesine, c) 30 metre ve üzerinde tam boy uzunluğuna, sahip gemisi olan, su ürünleri bilgi sisteminde kayıtlı gemi sahip/donatanlarının başvuruda bulunabileceği, 2. fıkrasında, mavi yüzgeçli orkinos avcılığına başvuruda bulunmak isteyen gemi sahip/donatanlarının, 17.04.2017-02.05.2017 tarihleri arasında Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğüne müracaat edecekleri, "Müracaatı kabul edilen balıkçı gemilerine kota tahsisatına ilişkin yapılacak iş ve işlemler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında; 2017 yılı mavi yüzgeçli orkinos avcılık faaliyetinde bulunacak gemi sayısının en fazla, ICCAT’a bildirilen 2017 yılı mavi yüzgeçli orkinos avcılık planına göre Bakanlıkça belirlenen gemi sayısı kadar olacağı, başvuruda bulunan gemi sayısının Bakanlıkça belirlenen gemi sayısından fazla olması durumunda, mavi yüzgeçli orkinos avcılık faaliyetinde bulunacak gemilerin asıl ve yedek listesinin, başvuruda bulunan gemiler arasından noter huzurunda çekilecek kura ile belirleneceği, aynı maddenin 5. fıkrasında; Bakanlıkça kota tahsis edilen av gemisi sahip/donatanları'nın, 8.5.2017 tarihinde saat 17.00'a kadar gemilerinin bulunduğu barınak ya da limana en yakın Bakanlık İl/İlçe Müdürlüğüne müracaat ederek gemilerinin tespitini yaptıracakları kurala bağlamıştır.
Yine, 2018 yılında, 1380 sayılı Kanun, Su Ürünleri Yönetmeliği, 4/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ hükümlerine dayanılarak ve üyesi olduğumuz Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu (ICCAT) kuralları esas alınarak hazırlanan 2018/1 sayılı Genelge ile, İCCAT tarafından 2018 yılı için ülkemize tahsis edilen kota, müracaat şartları, yapılacak iş ve işlemler belirlenmiştir.
Görüldüğü üzere, davalı Bakanlık, su ürünleri avcılığına ilişkin esasları, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, bu Kanuna dayanılarak çıkarılmış Su Ürünleri Yönetmeliği, belli periyotlarla yenilenen tebliğ ve genelgelerle düzenlemiş ve bu düzenlemeler ile; hemen hemen her yıl aynı tarihlerde belirlenen zamanlarda, gemilerin ülkeye gelerek tespitinin yapılacağı, kota sistemi ile ICCAT tarafından belirlenen avcılık kapasite yönetimi esaslarına göre, kura usulü ile avlanma hakkına sahip gemiler arasında kotanın dağıtılacağı, kura sonucu av izni almaya hak kazanan av gemilerinin avlanma için başvurulabilecekleri kurala bağlanmıştır.
Dava konusu 2019/1 sayılı Genelge'nin 1. maddesinde; bu genelgenin, 2019 ve 2020 yıllarında orkinos avcılığı yapacak gemilerin belirlenmesi ve bu gemilere Bakanlıkça belirlenen yıllık toplam av kotasının tahsisine ilişkin iş ve işlemlerin düzenlenmesi amacıyla hazırlandığı, 4. maddesinin 3. fıkrasında; Gırgır gemileri için 2019 yılı için 1.692.000 kg, 2020 yılı için 2.190.000 kg kota ayrıldığı, 2019 yılında başvuruda bulunan gerekli şartları taşıyan gırgır gemilerine, 2019 ve 2020 yılları orkinos avcılık sezonu için toplam 3.882.000 kg kota tahsis edileceği, 2019 ve 2020 yıllarına ait kota tahsisinin 18.04.2019 kura ile noter huzurunda yapılacağı, 4. fıkrasında; kota dağıtımının usulü, 5. maddesinde, müracaat şartları düzenlenmiş, 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, yurtdışından gelecek balıkçı gemilerinin denize elverişlilik belgesini 24.04.2019 tarihine kadar ibraz etmek zorunda oldukları, 2. fıkrasının (c) bendinde de; kota tahsis edilmesi durumunda gemilerin, en geç 26.04.2019 tarihine kadar ülkemize gelmiş olmasının ve Bakanlıkça belirlenen yerde geminin tespitinin yapılmış olmasının zorunlu olduğu, bu tespiti yaptırmayan gemilere ait avcılık kotasının, kota tahsis edilen diğer gemilere Bakanlıkça pay edileceği ve bu gemilerin Ek 3'teki Taahhütname ile kabul ettiği şartlara uymak zorunda oldukları kurala bağlanmıştır.
Davacı tarafından, 02.04.2019 tarih ve 1063614 sayılı Genelgenin, yukarıda belirtilen ve 2020 yılına ilişkin kota dağıtımını belirleyen maddelerinin iptali istenilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu Genelge hükmü ile, önceki dönemlerde uygulanmayan bir yöntemin kullanılarak, 2019 yılı avlanma kota dağıtımı yanında 2020 yılının da kota dağıtımına dahil edilmesi ve 2019 yılı kota başvuru koşullarının, 2020 yılı için de geçerli kılınması üzerine, davacı şirket tarafından; Atlantik sularında balık avcılığı yapan gemilerinin 26.04.2019 gününde Türkiye'de bulunmasının mümkün olmadığından bahisle, 2019 yılı kota kurasına katılmakla birlikte, 2020 yılı kota kurasına katılamadığı, 2020 yılı kotasının 2019 yılı itibariyle belirlenmesinin Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu belirtilerek, Genelgenin 2020 yılına ilişkin kota tahsisine yönelik maddelerinin geri alınması talebiyle 10.06.2019 tarihinde davalı idareye başvurulduğu ve talebinin zımnen reddi üzerine de bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Orkinos balığı avcılığına ilişkin tüm işlemlerin, ülkemizin 4859 sayılı Kanunla üye olduğu (ICCAT) Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Komisyon tarafından alınan kararlara uygun olarak yapılması gerekmektedir. Komisyon mavi yüzgeçli orkinos balığı stoklarının korunması, avcılığı, besiciliği ve ticaretine ilişkin düzenlemeler yapmakta ve bu balık türüne ilişkin yıllık avcılık kotalarını belirlemektedir. Üye ülkelerin de bu kurallara uygun düzenlemeler yapması gerekmektedir. Zira, kurallara uyulmaması halinde, üye ülkelerin dış ticaretine yönelik kısıtlamalar içeren yaptırımlar uygulanabilmekte olup, bu yaptırımlar arasında ilgili ülkenin avcılık kotasının azaltılması, hatta iptal edilmesi, ihracatın durdurulması gibi hususlar yer almaktadır.
Davacı tarafından her ne kadar, 2019/1 sayılı Genelgenin, 2020 yılına ilişkin kota dağıtımına dair maddelerinin hukuka aykırı olduğu iddiası ile dava açılmış ise de; davalı idarece, Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu (İCCAT) tarafından belirlenen kurallar çerçevesinde avcılığı yapılan mavi yüzgeçli orkinos stoklarının korunması amacıyla, bu türün avcılığına, besiciliğine ve ticaretine ilişkin kurallara yönelik önlemler alındığı, bu doğrultuda, mavi yüzgeçli orkinos avcılığı kota tahsisi için başvuruda bulunacak balıkçı gemisi sahiplerinin/donatanlarının sahip oldukları gemileri ile birlikte av araçlarının tespitinin yapılmasına yönelik, dava konusu Genelgenin (2019/1) yayımlandığı, 2019 yılında İCCAT Komisyonunca yayımlanan 18/02 sayılı karar ile, 2019 ve 2020 yılları için (2 yıllık) kota tahsis kararı alınması üzerine, bu kararın ülkemizde de uygulanması amacıyla, dava konusu Genelge ile de iki yıllık kota dağıtımı yapılmasının öngörüldüğü, ayrıca, davacı şirketin 55A1730 ruhsat kod numaralı "İlhan Yılmaz-1" isimli ve 34A4883 ruhsat kod numaralı "İlhan Yılmaz-3" isimli balıkçı gemilerinin bulunduğu, bu gemilerle Moritanya sularında avcılık yapmakta iken, "İlhan Yılmaz-1" isimli gemisini ülke karasularına getirerek, dava konusu Genelge kapsamında gemisinin ve ağının tespitini yaptırdığı ve 2019 ve 2020 yılları için mavi yüzgeçli orkinos avcılığı kotası için başvuruda bulunduğu, söz konusu gemiye 2020 yılı için mavi yüzgeçli orkinos avcılık kota tahsisinin yapıldığı anlaşılmıştır.
Buna göre; her yıl orkinos avına çıkacak balıkçı gemilerinin belirlenmesinde, başvurulara ilişkin süreç ve kuralların, ICCAT Komisyonu tarafından konulan kurallara aykırılık teşkil etmeyecek şekilde, ulusal mevzuat hükümlerine uygun olarak belirlendiği, uyuşmazlıkta, ICCAT Komisyonu tarafından, 2019 ve 2020 yılları için (iki yıllık) kota belirlenmesi üzerine, buna göre düzenleme yapılarak, balıkçı gemisi sahip/donatanlarına, iki yıllık kota tahsisi yapıldığı ve o yıl için kura ile tespit edilen gemilere dağıtılmasının öngörüldüğü anlaşılmış olup, uluslararası alanda ülkemizi bağlayan düzenlemelere ulusal mevzuata uygun bulunan dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle; davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
02/04/2019 tarih ve E.1063614 sayılı üst yazı ile denizlere kıyısı olan Tarım ve Orman İl Müdürlüklerine gönderilen 2019 ve 2020 Yılları Mavi Yüzgeçli Orkinos Avcılığı Yapacak Gemilerin Belirlenmesi ve Bu Gemilere Yapılacak Kota Tahsisine İlişkin 2019/1 sayılı Genelge ile, önceki dönemlerde uygulanmayan bir yöntemin kullanılarak, 2019 yılı avlanma kota dağıtımı yanında 2020 yılının da kota dağıtımına dahil edilmesi ve 2019 yılı başvuru koşullarının, 2020 yılı için de geçerli kılınması üzerine, davacı şirket tarafından; anılan Genelgenin tamim edildiği 02/04/2019 tarihi itibarıyla Atlantik sularında balık avcılığı yapan gemilerinin 2020 yılını da kapsayacak kota tahsisine ilişkin kuranın yapılacağı 18/04/2019 ve başvuru koşullarının tamamlanması gereken 24-26/04/2019 tarihlerinde Türkiye'de bulunmasının mümkün olmadığından bahisle, Genelgenin 2020 yılına ilişkin kota tahsisine yönelik maddelerinin geri alınması veya düzeltilmesi talebiyle 10/06/2019 tarihinde davalı idareye başvurulmuş ve talebinin zımnen reddi üzerine de 03/09/2019 tarihinde bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, "1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. ...
4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne;
Dava konusu Genelgenin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde ise,
"1. İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.
2. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, dava açma süresi içinde olmak şartıyla düzenleyici işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem (düzenleme) yapılmasına yönelik olarak yapılan başvurunun, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi kapsamında bir başvuru olarak kabulü gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta; davacı tarafından, dava konusu işlemin 14/04/2019 tarihinde öğrenildiğinin belirtildiği, davalı idare tarafından da bu durumun aksini ispata yarayacak herhangi bir bilgi ve belgenin dosyaya sunulmadığı görülerek, 14/04/2019 tarihinden itibaren 60 günlük yasal dava açma süresi içinde, 10/06/2019 tarihinde İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi kapsamında davalı idareye başvurulduğu, anılan başvurunun cevap verilmeyerek reddedilmesi üzerine de İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 8. maddesinin 3. fıkrası hükmüne uygun olarak ara vermenin sona erdiği 2 Eylül 2019 tarihini izleyen tarihten itibaren yedi gün içerisinde, 03/09/2019 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşıldığından, davalı idarenin süre yönünden davanın reddi gerektiği yönündeki itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu'nun "Şümul" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun su ürünlerinin korunması, istihsali ve kontroluna dair hususları ihtiva eder.
" hükmüne;
"A) Su ürünleri istihsal ruhsatı:" başlıklı ve "Su ürünleri ruhsat tezkereleri ve izinleri:
" alt başlıklı 3. maddesinde, "Ticari amaçlı su ürünleri avcılık faaliyetinde bulunacak gerçek ve tüzel kişiler ile ticari amaçlı su ürünleri avcılık ya da yetiştiricilik faaliyetinde kullanılacak gemiler ve diğer su vasıtaları için Tarım ve Orman Bakanlığından ruhsat tezkeresi veya izin alınması zorunludur.
Ruhsat tezkerelerinin veya izinlerin verilmesine, yenilenmesine, süresine, iptaline ve ruhsat kod numarasının gemiye yazılışına, türlerin avlanma miktarlarına, bölgesel avcılığa ve av araçlarına göre verilecek izinlere, amatör amaçlı avcılık faaliyetlerinde türlere, yerlere ve yöntemlere göre belirlenen esaslar dahilinde getirilecek sınırlamalar veya ruhsata tabi olacaklar ile yerli ve yabancı uyruklu kişilerce yapılacak amatör avcılığa ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Tarım ve Orman Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir." hükmüne;
"Genel yasaklar, tahdit ve mükellefiyetler" başlıklı 23. maddesinde,
"a) Su ürünleri istihsalinde kullanılan istihsal vasıtalarının haiz olmaları gereken asgari vasıf ve şartlar ile bunların kullanma usul ve esasları;
b) Sağlık, memleket ekonomisi, seyrüsefer, teknik ve bilimsel yönlerden bölgeler, mevsimler, zamanlar, su ürünleri cinsleri, çeşitleri, ağırlık, irilik, büyüklük gibi vasıflar bakımından konulacak yasak, sınırlama ve yükümlülükler yönetmelikle düzenlenir." kuralına yer verilmiştir.
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu'na dayanılarak hazırlanan Su Ürünleri Yönetmeliğinin "Ruhsat Tezkeresi Alma Yükümlülüğü, Usulü ve Şekli" başlıklı 4. maddesinde, su ürünleri istihsalinde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin, gerek kendileri gerekse istihsalde kullanacakları gemileri için Ruhsat Tezkeresi almakla yükümlü oldukları, süresi biten ruhsat tezkerelerinin belirli sürelerle vize veya yenileme işlemlerinin yapılması gerektiği; 15. maddesinin 4. fıkrasında, özel izne tabi tutulacak su ürünleri avcılık faaliyetleri veya yöntemlerine ilişkin usul ve esasların tebliğ ile belirleneceği; "Genel Yasak, Sınırlama ve Yükümlülükler" başlıklı 16. maddesinin 14. fıkrasında, su ürünleri avcılığını düzenlemek üzere, sağlık, memleket ekonomisi, seyrüsefer, su kirliliği, istihsal yerleri, mevsimler, zamanlar, istihsal vasıtaları, avlanma yöntemleri, su ürünlerinin cinsleri, ağırlıkları ve büyüklükleri yönünden yasak, sınırlama ve yükümlülüklerinin Bakanlıkça belirlenerek, tebliğ şeklinde Resmi Gazete'de ilan edileceği kurala bağlanmıştır.
Yukarıda yer verilen 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Su Ürünleri Yönetmeliği hükümleri uyarınca, su ürünleri kaynaklarından ekonomik olarak yararlanabilmek amacıyla su ürünleri kaynaklarının sürdürülebilir işletimine ilişkin düzenlemeler yapma hususunda davalı idareye Tebliğle düzenleme yapma yetkisi verilmiştir.
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Su Ürünleri Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanan ve 13/08/2016 tarihli, 29800 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmak suretiyle dava konusu Genelgenin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 4/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (Tebliğ No:2016/35)'in "Mavi Yüzgeçli orkinos avcılığı" başlıklı 21. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, mavi yüzgeçli orkinos avcılığının, Bakanlıktan izin almış, gırgır ağlarıyla avcılık yapan, Bakanlığın belirleyeceği yönteme göre tespit edilecek sayıdaki balıkçı gemisine, her gemiye verilen av kotası dahilinde yapılacağı düzenlenmiştir.
28/05/2003 tarihli ve 25121 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4859 sayılı Kanun ile, 14 Mayıs 1966 tarihinde Rio de Janeiro'da imzaya açılan "Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme", "Nihai Senet", "Atlantik Ton Balıkçılık İşletmeleri İstatistiklerinin Toplanmasına Dair Karar", "Usul Kuralları" ve "Mali Düzenlemeler"e katılmamız uygun bulunmuş ve söz konusu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bahse konu Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme ile Atlantik Okyanusu ile okyanusa bitişik denizleri de kapsayan bölgede bulunan ton ve ton benzeri balıkların popülasyonunun, yiyecek ve diğer amaçlar için sürdürülebilir azami avlanmasına izin verecek seviyelerde muhafaza edilmesi hedeflenmiş; bu hedefi gerçekleştirmek üzere Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) bünyesinde "Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Komisyon" (ICCAT - International Comissiion for the Conservation of Atlantic Tunas) kurulmuştur. Sözleşmenin 4. ve 8. maddeleri uyarınca Komisyon, Sözleşme alanındaki ton balığı kaynaklarının mevcut koşulları ve eğilimlerine ilişkin istatistiksel bilgileri toplama ve analiz etme; ton ve ton benzeri balıkların popülasyonlarının, Sözleşme alanında sürdürülebilir azami avlanmaya izin verecek şekilde korunması ile bununla uyumlu etkin bir biçimde avlanmalarını sağlayacak tedbirler ve yöntemlere ilişkin çalışma yapma ve bilimsel delillere dayanarak tavsiye kararı geliştirme konularında yetkilendirilmiş; akit taraflara da bu tavsiye kararlarını uygulama yükümlülüğü getirilmiştir.
1380 sayılı Su Urünleri Kanunu, 639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Su Ürünleri Yönetmeliğinin 15. ve 16. maddeleri hükümlerine dayanılarak; Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu (ICCAT) kuralları esas alınarak hazırlanan ve 17/04/2017 tarih ve 30041 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2017 yılında Mavi Yüzgeçli Orkinos Avcılığı Yapacak Gemilerin Belirlenmesi ve Bu Gemilere Yapılacak Kota Tahsisine İlişkin Tebliğ'in (Tebliğ No: 2017/3) "Müracaat ve şartları" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, mavi yüzgeçli orkinos avcılığına; a) Gırgır ağlarıyla avcılık yapmak üzere halen geçerli olan balıkçı gemileri için su ürünleri ruhsat tezkeresine, b) Geçerli denize elverişlilik belgesine, c) 30 metre ve üzerinde tam boy uzunluğuna, sahip gemisi olan, su ürünleri bilgi sisteminde kayıtlı gemi sahip/donatanlarının başvuruda bulunabileceği; 2. fıkrasında, mavi yüzgeçli orkinos avcılığına başvuruda bulunmak isteyen gemi sahip/donatanlarının, 17/04/2017-02/05/2017 tarihleri arasında Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğüne müracaat edecekleri; "Müracaatı kabul edilen balıkçı gemilerine kota tahsisatına ilişkin yapılacak iş ve işlemler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında, 2017 yılı mavi yüzgeçli orkinos avcılık faaliyetinde bulunacak gemi sayısının en fazla, ICCAT’a bildirilen 2017 yılı mavi yüzgeçli orkinos avcılık planına göre Bakanlıkça belirlenen gemi sayısı kadar olacağı, başvuruda bulunan gemi sayısının Bakanlıkça belirlenen gemi sayısından fazla olması durumunda, mavi yüzgeçli orkinos avcılık faaliyetinde bulunacak gemilerin asıl ve yedek listesinin, başvuruda bulunan gemiler arasından noter huzurunda çekilecek kura ile belirleneceği; aynı maddenin 5. fıkrasında, Bakanlıkça kota tahsis edilen av gemisi sahip/donatanlarının, 08/05/2017 tarihinde saat 17.00'a kadar gemilerinin bulunduğu barınak ya da limana en yakın Bakanlık İl/İlçe Müdürlüğüne müracaat ederek gemilerinin tespitini yaptıracakları kurala bağlamıştır.
Aynı amaç, kapsam ve dayanak esas alınarak 2018 yılı mavi yüzgeçli orkinos avcılığına ilişkin olarak hazırlanan 2018/1 sayılı Genelge ile, ICCAT tarafından 2018 yılı için ülkemize tahsis edilen kota, müracaat şartları, yapılacak iş ve işlemler belirlenmiştir.
Görüldüğü üzere, davalı Bakanlıkça, su ürünleri avcılığına ilişkin esaslar, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Su Ürünleri Yönetmeliği, belli periyotlarla yenilenen tebliğ ve genelgelerle ulusal ve uluslararası gereklilikler dikkate alınmak suretiyle düzenlemiş ve bu düzenlemeler ile hemen hemen her yıl aynı tarihlerde belirlenen zamanlarda, gemilerin ülkeye gelerek tespitinin yapılacağı, kota sistemi ile ICCAT tarafından belirlenen avcılık kapasite yönetimi esaslarına göre, kura usulü ile avlanma hakkına sahip gemiler arasında kotanın dağıtılacağı, kura sonucu av izni almaya hak kazanan av gemilerinin avlanma için başvurulabilecekleri kurala bağlanmıştır.
Tebliğin Dava Konusu Edilen Maddelerinin İncelenmesi:
4859 sayılı Kanunla ülkemizin de üye olduğu ICCAT (Atlantik Ton Balıklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Komisyon) tarafından, mavi yüzgeçli orkinos (ton balığı) stoklarının korunması ve sürdürülebilir avcılığının sağlanması amacıyla ilk defa 1998 yılında toplam avlanabilir miktara kısıtlama getirildiği, getirilen bu kota sınırlamasının da yeterli olmaması üzerine Komisyon tarafından 2008 yılında "Atlantik ve Doğu Akdeniz'de Mavi Yüzgeçli Orkinosa Yönelik Çok Yıllık Koruma Planı"nın kabul edildiği, buna göre orkinos avcılığına yönelik olarak stokların durumuna, günün koşullarına ve zamana göre uygulamalar getirildiği görülmektedir. ICCAT üyesi ülkelerin, dış ticarete ve orkinos avcılığına yönelik kısıtlamalar içeren yaptırımlara (avcılık kotasının azaltılması, iptal edilmesi, ihracatın durdurulması gibi) maruz kalmamak adına bu kurallara uygun düzenlemeler yapması gerekmektedir.
Davacı tarafından, 2019/1 sayılı Genelgenin, 2020 yılına ilişkin kota dağıtımına dair maddelerinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı idarece, avcılığı yapılan orkinos stoklarının korunması amacıyla, bu türün avcılığına, besiciliğine ve ticaretine ilişkin kurallara yönelik önlemler alındığı, bu doğrultuda, 2003-2008 yılları arasında olimpik sistemin uygulandığı, 2009 yılında ilk kez daha önce Bakanlıktan orkinos avcılık izni alan gemilere bireysel kota tahsisi yapılmaya başlandığı, 2010 yılından 2016 yılına kadar kura ile bireysel kota tahsisi yapıldığı, 2017 ve 2018 yıllarında yenilenmiş kura sistemi ile birer yıllık kota tahsislerinin yapıldığı, dava konusu Genelgenin (2019/1) ilgili olduğu 2019 yılında ise, ICCAT Komisyonunca yayımlanan 18/02 sayılı kararda, 2019 ve 2020 yılları için (2 yıllık) kota tahsis kararı alınması üzerine, bu kararın ülkemizde de aynı şekilde uygulanması amacıyla, dava konusu Genelge ile iki yıllık kota dağıtımı yapılmasının öngörüldüğü, 2003 yılından itibaren getirilen bütün düzenlemelerin de ICCAT tarafından belirlenen kurallar doğrultusunda yapıldığı bu nedenle dava konusu düzenlemenin dayanağı mevzuatta uygun olduğu gibi, uluslararası yükümlülüklerimizin de gereği olduğu anlaşılmıştır.
Her ne kadar, davacı tarafından, davalı idarece 2019-2020 yıllarına yönelik yapılan birlikte kota tahsis etme uygulamasının hatalı oluğunun anlaşılması üzerine 2021 yılından itibaren tek yıllık kota tahsisi uygulamasına geri dönüldüğü ileri sürülmekteyse de, 2021 yılına ilişkin kota tahsisinin, ICCAT tarafından her yıl yapılan toplantının 2021 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan koronavirüs pandemisi nedeniyle yapılamaması nedeniyle üye ülkelerin 2021 kotasının 2020 ile aynı olmasına karar verilmesi nedeniyle tek yıllık olarak uygulandığı görüldüğünden, davalı idarenin 2021 yılı için de ICCAT kararına uygun olarak düzenlemede bulunduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, davacı şirket tarafından, 2020 yılına yönelik başvuru ve kura işlemlerinin 2019 yılında gerçekleştirilmesinin öngörülemez olması nedeniyle dava konusu Genelgenin tesis edildiği 02/04/2019 tarihinde Moritanya'da balık avlayan balıkçı gemilerinin 2020 yılı kotasına müracaat şansının kalmadığı ileri sürülmüş ise de; gerek dava konusu Genelgeden önce (bu alanda uluslararası bağlayıcı karar alma yetkisine sahip olan ve bu nedenle kararları ilgililerce takip edilen) ICCAT tarafından 18/02 sayılı kararın yayımlanmış olması, söz konusu karara uyulmasının uluslararası yükümlülüğümüz olması, gerekse davacı şirketin sahibi olduğu ve Moritanya sularında avcılık yapan 55A1730 ruhsat kod numaralı "İlhan Yılmaz-1" isimli ve 34A4883 ruhsat kod numaralı "İlhan Yılmaz-3" isimli balıkçı gemilerinden "İlhan Yılmaz-1" isimli gemisini ülke karasularına getirerek, dava konusu Genelge kapsamında gemisinin ve ağının tespitini yaptırmak suretiyle 2019 ve 2020 yılları için mavi yüzgeçli orkinos avcılığı kotası için başvuruda bulunması ve söz konusu gemiye 2020 yılı için mavi yüzgeçli orkinos avcılık kota tahsisinin yapılmış olması karşısında; bu iddiaya da itibar edilmemiştir.
Buna göre; her yıl orkinos avına çıkacak balıkçı gemilerinin belirlenmesinde, başvurulara ilişkin süreç ve kuralların, ICCAT tarafından konulan kurallara aykırılık teşkil etmeyecek şekilde, ulusal mevzuat hükümlerine uygun olarak belirlendiği, uyuşmazlıkta, ICCAT tarafından, 2019 ve 2020 yılları için (iki yıllık) kota belirlenmesi üzerine, buna göre düzenleme yapılarak, balıkçı gemisi sahip/donatanlarına, iki yıllık kota tahsisi yapıldığı ve o yıl için kura ile tespit edilen gemilere dağıtılmasının öngörüldüğü anlaşılmakta olup, uluslararası alanda ülkemizi bağlayan sözleşme hükümleri ve komisyon kararları ile ulusal mevzuata uygun bulunan dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 19/04/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.